Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành "Hormuz thứ hai"

Eo biển Bab al-Mandeb, tuyến hàng hải quan trọng kết nối kênh đào Suez, đứng trước nguy cơ bị phong tỏa tương tự eo biển Hormuz trong bối cảnh xung đột giữa Arab Saudi-Houthi có dấu hiệu tái bùng phát và Iran liên tiếp phát cảnh báo rắn.

Xung đột tái bùng phát ở Yemen

Hơn 4 năm sau khi Houthi và Arab Saudi đạt thỏa thuận ngừng bắn nhằm hạ nhiệt xung đột ở Yemen, giao tranh có nguy cơ tái bùng phát khi lực lượng Houthi ngày 14/7 xác nhận phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) tập kích sân bay Abha ở miền Nam Arab Saudi nhằm đáp trả các cuộc không kích vào sân bay Sanaa ở Yemen trước đó.

Arab Saudi cho biết đã đánh chặn toàn bộ tên lửa và UAV của Houthi, không ghi nhận thương vong hay thiệt hại mặt đất. Dẫu vậy, Al Jazeera nhận định đây là cuộc đối đầu quân sự nghiêm trọng nhất giữa hai bên kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực năm 2022.

photo-2026-07-13-16-24-37.jpg
Lửa, khói bốc lên từ sân bay Sanaa hôm 13/7. Ảnh: MiddleEastMonitor

Yemen trên thực tế vẫn đang trong tình trạng nội chiến sau khi Houthi năm 2014 mở các cuộc tấn công nhắm vào lực lượng chính phủ được Arab Saudi hậu thuẫn rồi giành kiểm soát thủ đô Sanaa và phần lớn miền Bắc Yemen, bao gồm khu vực bên bờ Biển Đỏ.

Một năm sau, năm 2015, liên minh quân sự do Arab Saudi dẫn đầu phát động chiến dịch can thiệp chống lại Houthi ở Yemen. Cuộc chiến kéo dài gần một thập kỷ khiến hàng trăm nghìn người thiệt mạng, hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa và đẩy Yemen vào một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất thế giới.

Dù thỏa thuận ngừng bắn năm 2022 giúp giảm đáng kể giao tranh, tiến trình hòa bình ở Yemen gần như đình trệ, trong khi các bất đồng cốt lõi chưa được giải quyết.

Theo AlJazeera, nguyên nhân trực tiếp dẫn đến căng thẳng lần này là tranh cãi liên quan một chuyến bay của Iran chở phái đoàn Houthi sang Tehran dự lễ tang cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Houthi cáo buộc Arab Saudi không kích sân bay Sanaa nhằm ngăn chiếc máy bay trở về Yemen hôm 13/7, buộc nó phải chuyển hướng hạ cánh xuống một sân bay khác.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng tranh cãi không chỉ xoay quanh chuyến bay nói trên mà phản ánh cuộc cạnh tranh lớn hơn về quyền kiểm soát không phận Yemen.

Sau vụ việc, Houthi tuyên bố sẽ tiếp tục có các hành động quyết liệt nhằm chấm dứt "cuộc bao vây" của Arab Saudi với sân bay quốc tế Sanaa, đồng thời khẳng định sẽ duy trì các chuyến bay giữa Sanaa và Tehran. Houthi cảnh báo không ngần ngại "làm tê liệt" các sân bay của Arab Saudi nếu mục tiêu trên không được đáp ứng.

Trong khi đó, chính phủ Yemen do Arab Saudi hậu thuẫn đã nhận trách nhiệm cho vụ tấn công nhắm vào sân bay ở Sanaa vì cho rằng các chuyến bay được sử dụng nhằm vận chuyển nhân sự và trang thiết bị cho Houthi.

Theo truyền thông Trung Đông, Arab Saudi và các quốc gia Arab vùng Vịnh đã lên tiếng phản đối cuộc tấn công của Houthi vào sân bay Abha. Nước này chưa cho biết sẽ phản ứng ra sao với cuộc tập kích của Houthi, song giới quan sát không loại trừ khả năng Riyadh sẽ mở một đợt tấn công trả đũa, đẩy căng thẳng lên cao.

Nguy cơ đối với Bab el-Mandeb

Nếu xung đột tái bùng phát tại Yemen, một trong những hệ lụy đáng lo ngại nhất là nguy cơ mất an ninh tại eo biển Bab el-Mandeb - tuyến hàng hải chiến lược nằm ngay sát các khu vực do lực lượng Houthi kiểm soát. Đây cũng là cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ, kết nối tuyến vận tải từ kênh đào Suez tới Vịnh Aden và Ấn Độ Dương.

bab-al-mandeb-strait-the-gate-of-1775441273948.jpg
Vị trí eo biển Bab el-Mandeb. Ảnh: EIA

Yemen từ lâu được xem là mắt xích quan trọng trong "trục kháng cự" của Iran tại Trung Đông. Từ các vùng lãnh thổ dọc bờ Biển Đỏ, lực lượng Houthi có khả năng triển khai tên lửa chống hạm, UAV và xuồng không người lái nhằm vào tàu bè Bab el-Mandeb.

Theo dữ liệu của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), hàng năm, khoảng 12-15% thương mại hàng hải toàn cầu, tương đương hơn 1.000 tỷ USD hàng hóa, đi qua Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb.

Khoảng 30% lưu lượng container thế giới, cùng khối lượng lớn ngũ cốc, phân bón, kim loại, linh kiện điện tử, ô tô và hàng tiêu dùng đều phụ thuộc vào tuyến vận tải này. Đối với thị trường năng lượng, đây cũng là mắt xích quan trọng khi mỗi ngày có khoảng 4,2 triệu thùng dầu đi qua Bab el-Mandeb để tới châu Âu và châu Á.

Tầm quan trọng của Bab el-Mandeb gia tăng sau khi eo biển Hormuz rơi vào bất ổn. Trong bối cảnh Iran siết chặt kiểm soát Hormuz từ tháng 2/2026, Arab Saudi đã tăng cường sử dụng hệ thống đường ống Đông - Tây để vận chuyển dầu từ các mỏ ở Vùng Vịnh sang các cảng trên Biển Đỏ. Từ đây, dầu được đưa qua Bab el-Mandeb để đến các thị trường tiêu thụ lớn ở châu Á, góp phần duy trì nguồn cung cho thị trường thế giới.

Vài giờ sau khi quân đội Mỹ tái áp đặt phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, Reuters hôm nay (15/7) dẫn tuyên bố của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cảnh báo sẽ đóng cửa "mọi hành lang xuất khẩu có lợi cho Mỹ và các đồng minh", đồng thời khẳng định việc xuất khẩu năng lượng trong khu vực "hoặc sẽ dành cho tất cả, hoặc sẽ bị từ chối đối với tất cả".

Reuters cho hay đây là tín hiệu Tehran có thể phối hợp với lực lượng Houthi đồng minh ở Yemen để gây sức ép với Bab el-Mandeb nếu Mỹ không dỡ bỏ lệnh phong tỏa cảng.

lk3vvhqbkjp6rp2d2qesfxf2bq.jpg
Các thành viên lực lượng Houthi di chuyển bằng xuồng ở Biển Đỏ. Ảnh: Reuters

Trước tuyên bố của Iran, Houthi cũng tuyên bố lực lượng này sẵn sàng đóng cửa Bab el-Mandeb nếu Arab tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Yemen.

“Nếu tình hình hiện nay tiếp tục leo thang, eo biển Bab el-Mandeb và eo biển Hormuz sẽ cùng bị đóng cửa trong một liên minh tác chiến. Giá dầu khi đó sẽ tăng vọt lên 200 USD/thùng, tạo ra cú sốc khủng khiếp", Mohammed al-Farah, thành viên ban chính trị của Houthi, phát biểu.

Trong giai đoạn 2023-2025, để thể hiện sự ủng hộ với phong trào Hamas ở dải Gaza, lực lượng Houthi từng tiến hành loạt cuộc tấn công vào tàu bè có liên quan đến Israel di chuyển trên Biển Đỏ, buộc các hãng vận tải lớn buộc phải chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi, kéo dài thời gian vận chuyển và làm chi phí logistics toàn cầu tăng mạnh.

Theo số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), lưu lượng dầu đi qua Bab el-Mandeb từng giảm từ khoảng 9,3 triệu thùng/ngày năm 2023 xuống chỉ còn khoảng 4,1 triệu thùng/ngày trong năm 2024 do các cuộc tấn công của Houthi.

Không chỉ dầu mỏ, Bab el-Mandeb còn được xem là "điểm nghẽn số" của thế giới khi nhiều hệ thống cáp quang biển kết nối châu Âu với châu Á đi qua Biển Đỏ. Bất kỳ cuộc xung đột nào xảy ra tại khu vực này cũng có thể làm gián đoạn lưu lượng internet, dịch vụ điện toán đám mây và hệ thống thông tin liên lạc tại nhiều quốc gia.

Thái Hà

Các tin khác

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố Washington và Tehran sẽ bước vào một vòng đàm phán mới dự kiến diễn ra vào chiều 3/8 (giờ địa phương), động thái được đưa ra ngay sau khi ông hủy bỏ chiến dịch không kích mạnh tay nhắm vào Iran ở những phút cuối cùng. Quyết định đình chiến nhường chỗ cho ngoại giao không chỉ đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong cuộc đối đầu dai dẳng Mỹ - Iran, mà còn cứu vãn thị trường năng lượng toàn cầu khỏi một cú sốc tồi tệ.

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Hàng chục ngàn người ùn ùn vượt qua biên giới từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha trong hai ngày, khiến vùng lãnh thổ nhỏ bé ở cửa ngõ châu Âu rơi vào cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, khác với cuộc khủng hoảng năm 2015, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống kiểm soát biên giới và chính sách nhập cư chặt chẽ hơn, khiến làn sóng di cư lần này khó lan rộng ra toàn lục địa.

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình đã đạt thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine về lộ trình giải giáp dải Gaza, mở đường thiết lập hòa bình lâu dài tại vùng lãnh thổ.

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Mới đây, Iran đã chủ động tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, dẫn đến việc "đáp trả mạnh mẽ" từ phía Washington nhằm vào nhiều địa điểm ở khu vực phía Nam nước này. Động thái trên không chỉ đánh dấu một vòng leo thang mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran.

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Trong thời đại ngày nay, đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập, giữ vững môi trường hòa bình và huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bức tranh chiến lược đó, châu Phi, tiêu biểu là Tanzania và Angola, đang nổi lên như những đối tác đầy tiềm năng và là cánh cửa quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường toàn cầu.

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Việc Oman gửi tới Iran một kế hoạch được các nước Vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz có thể xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhất trong những tuần gần đây, nhằm xử lý điểm nghẽn lớn của tiến trình giảm căng thẳng tại Trung Đông.

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran bước sang ngày thứ hai tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào nhau, trong bối cảnh xung đột từng đứng bên bờ vực vượt ngoài tầm kiểm soát. Khoảng lặng hiếm hoi sau hai tuần giao tranh với các cuộc không kích ban đêm của Mỹ nhằm vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các đồng minh của Washington ở Vùng Vịnh đã làm dấy lên hy vọng hai bên có thể quay trở lại bàn đàm phán.

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Sau gần 10 năm lãnh đạo Liên hợp quốc, Tổng Thư ký António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đó, cuộc đua tìm người kế nhiệm đã bước vào giai đoạn quyết định, khi sáu ứng viên lần đầu tiên cùng trình bày tầm nhìn về tương lai của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, trước thềm các vòng thăm dò quan trọng tại Hội đồng Bảo an.

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Liên hợp quốc cùng nhiều tổ chức quốc tế đã đồng loạt bày tỏ quan ngại sau khi lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ. Các cảnh báo cho rằng diễn biến mới không chỉ đe dọa an ninh hàng hải mà còn có nguy cơ kéo Yemen trở lại vòng xoáy xung đột sau nhiều năm tương đối lắng dịu.

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Châu Âu đang phải đối mặt với một trong những mùa hè khắc nghiệt nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức báo động, trong khi nhiều khu vực khác lại hứng chịu các cơn dông, mưa đá và thời tiết cực đoan. Từ Tây Ban Nha, Pháp đến khu vực Balkan, lực lượng cứu hỏa và chính quyền các nước đang phải chạy đua với thời gian nhằm kiểm soát các thảm họa thiên nhiên ngày càng nghiêm trọng.

Xung đột Mỹ - Iran: Hỏa lực lấn át ngoại giao

Xung đột Mỹ - Iran: Hỏa lực lấn át ngoại giao

Xung đột Mỹ - Iran đang lan rộng từ các mục tiêu quân sự sang hạ tầng dân sự và năng lượng, làm gia tăng nguy cơ đẩy Trung Đông vào một cuộc khủng hoảng an ninh, nhân đạo và kinh tế, bất chấp các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng.

Mỹ không kích Iran đêm thứ chín liên tiếp, dầu thô vượt mốc 90 USD/thùng

Mỹ không kích Iran đêm thứ chín liên tiếp, dầu thô vượt mốc 90 USD/thùng

Trung Đông tiếp tục trải qua một đêm bất ổn khi quân đội Mỹ tiến hành các đợt không kích dồn dập nhằm vào hàng loạt thành phố của Iran. Những động thái này đánh dấu đêm thứ chín liên tiếp hai bên giao tranh, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn kéo dài một tháng chính thức sụp đổ, thương vong của phía Mỹ gia tăng và thị trường năng lượng toàn cầu bắt đầu chao đảo.

Thỏa thuận Mỹ - Iran lại bên bờ đổ vỡ, chảo lửa Trung Đông lan rộng

Thỏa thuận Mỹ - Iran lại bên bờ đổ vỡ, chảo lửa Trung Đông lan rộng

Chiến sự giữa Mỹ và Iran đang bước vào giai đoạn khốc liệt nhất kể từ khi bùng phát hồi tháng 2. Các cuộc không kích và trả đũa qua lại không chỉ tàn phá hạ tầng quân sự mà còn nhắm trực tiếp vào các cơ sở dân sự trọng yếu, trong bối cảnh thỏa thuận hòa bình vừa ký kết đã bị phía Iran tuyên bố đình chỉ.

Mỹ oằn mình hứng chịu "thảm họa kết hợp"

Mỹ oằn mình hứng chịu "thảm họa kết hợp"

Khói từ các đám cháy rừng bao trùm miền Đông nước Mỹ, lũ quét tiếp tục tàn phá bang Texas nhiều ngày liên tiếp, trong khi hàng loạt đám cháy mới bùng phát ở khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương. Các chuyên gia cảnh báo sự kết hợp của những hiện tượng cực đoan này phản ánh rõ nét tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, khi nhiều hình thái thiên tai xảy ra đồng thời và khuếch đại lẫn nhau.

Đức - Pháp tìm cách “vá” lá chắn phòng thủ chung châu Âu

Đức - Pháp tìm cách “vá” lá chắn phòng thủ chung châu Âu

Đức và Pháp tìm các cơ chế hợp tác mới trong lĩnh vực quốc phòng nhằm chứng minh vai trò “đầu tàu” trong tiến trình xây dựng năng lực phòng thủ chung của toàn Liên minh châu Âu (EU), bất chấp khác biệt sâu sắc về các chương trình phát triển vũ khí.

Khói bốc lên từ một vụ nổ tại một địa điểm mà Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ cho là các cuộc tấn công vào Iran ngày 14/7. Ảnh do Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ phát hành.

Căng thẳng Mỹ - Iran: Thỏa thuận hòa bình đổ vỡ, nguy cơ xung đột lan rộng

Trong một động thái đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng trong quan hệ Mỹ - Iran, Trưởng đoàn đàm phán cấp cao của Iran, ông Mohammed Bagher Ghalibaf, tuyên bố các lực lượng vũ trang nước này hiện được toàn quyền tiến hành các biện pháp đáp trả đối với những gì Tehran gọi là "hành động xâm lược của kẻ thù". Tuyên bố được đưa ra sau loạt cuộc không kích của Mỹ nhằm vào nhiều mục tiêu trên lãnh thổ Iran, khiến ít nhất 7 binh sĩ nước này thiệt mạng.