PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh

Đọc ngôn tình, công chúng trẻ cần sự định hướng

Ở Việt Nam, trong tâm "bão" ngôn tình, khỏi phải nói công chúng (đặc biệt là giới trẻ) mong ngóng những bộ phim chuyển thể như thế nào. Giới phê bình lo ngại trào lưu phim chuyển thể sẽ tiếp tay cho ngôn tình bùng phát dữ dội, làm hỏng văn hóa đọc của một bộ phận công chúng. Lo ngại ấy có thích đáng? 

Trào lưu chuyển thể từ tiểu thuyết ngôn tình Trung Quốc sang phim điện ảnh, truyền hình không chỉ nở rộ trên màn ảnh Hoa ngữ mà còn có sức hút mãnh liệt với các nước Châu Á thời gian gần đây.

Ở Việt Nam, trong tâm "bão" ngôn tình, khỏi phải nói công chúng (đặc biệt là giới trẻ) mong ngóng những bộ phim chuyển thể như thế nào. Giới phê bình lo ngại trào lưu phim chuyển thể sẽ tiếp tay cho ngôn tình bùng phát dữ dội, làm hỏng văn hóa đọc của một bộ phận công chúng. Lo ngại ấy có thích đáng?

Để tìm hiểu thêm vấn đề này, phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh, Phó trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh.

PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh.
PGS.TS Trần Lê Hoa Tranh.

- Hiện nay, tiểu thuyết ngôn tình đang gây "bão" trong giới trẻ. Mới đây, cuộc giao lưu của tác giả Diệp Lạc Vô Tâm (tác giả của không ít tiểu thuyết ngôn tình có cảnh nóng như "Ngủ cùng sói", "Chờ em lớn nhé được không", "Động phòng hoa chúc cách vách"…) tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đông nghẹt khán giả, đa phần là các em học sinh, sinh viên. Các diễn đàn về ngôn tình, hội những người phát cuồng vì ngôn tình cũng xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội. Trong khi đó cách đây vài năm, ngôn tình bị dự đoán sẽ nhanh chóng bão hòa và thụt lùi vì không có gì mới ngoài chuyện tình yêu ủy mị, lâm li. Nghiên cứu về văn học Trung Quốc, quan điểm của TS về vấn đề này như thế nào?

+ Lý do vì sao tiểu thuyết ngôn tình Trung Quốc được xuất bản và đón nhận nhiệt tình như vậy? Ngôn tình là một khuynh hướng văn học thuộc trào lưu văn học đại chúng, do đó, có số lượng độc giả đông đảo là chuyện đương nhiên. So với sách ngôn tình phương Tây như "Kiếp sau", "Em ở đâu"… của Marc Levy hay "50 sắc thái" của E.L James... thì ngôn tình Trung Quốc có giá mua bản quyền rẻ, chỉ khoảng vài trăm USD một cuốn.

Văn hóa, bối cảnh xã hội... của chúng ta và Trung Quốc cũng có nhiều điểm gần gũi. Do đó, bạn đọc dễ dàng tiếp nhận. Hơn nữa, hiện nay tác phẩm ngôn tình phương Tây ở nước ta dù được đón nhận nồng nhiệt nhưng số lượng khá ít trong khi tác phẩm, tác giả của Trung Quốc rất nhiều, đa dạng hình thức nội dung. Ngôn tình bây giờ không dừng lại ở tình yêu ướt át mà nó còn được chia làm nhiều thể loại như: xuyên không (nhân vật vượt thời gian, không gian hiện tại để đến một thời gian, không gian khác), cổ đại (mang không khí cổ xưa), huyền huyễn (có yếu tố kỳ ảo), hắc đạo (xã hội đen), đam mỹ (tình yêu đồng tính nam), bách hợp (tình yêu đồng tính nữ)... Tất cả phản ánh sự đa diện của xã hội hiện đại. Chúng ta khó dự đoán được ngày nào nó sẽ tàn.

- Đi kèm với cơn bão ngôn tình trong giới trẻ là sự chỉ trích của giới phê bình và truyền thông. Họ cho rằng ngôn tình Trung Quốc là loại rác vô cùng độc hại, là con sâu làm mối mọt tâm hồn, tạo tư tưởng lệch lạc và mơ mộng tình yêu viển vông, phi lý cho người đọc. Ngôn tình có thực sự đáng sợ như thế không, thưa TS?

+ Món ăn thì có nhiều loại, có món bình dân, có món cao cấp. Cái nào nó cũng có cái ngon riêng. Có thể ví ngôn tình như món ăn bình dân vì nó rất dễ đọc, văn phong đơn giản, mạch truyện dễ theo dõi. Nó vẽ ra một tình yêu đẹp, một thế giới lý tưởng, phù hợp tâm lý của thanh niên. Thông thường truyện ngôn tình hướng người ta đến những tình yêu trong sáng, lý tưởng cao đẹp. Đó là  tình yêu không quan tâm tới đẳng cấp, danh lợi, tiền bạc. Nó hướng đến cái thiện. Do vậy, tình yêu trong ngôn tình thường bị cho là viển vông, hoàn hảo đến mức phi lý. Độc giả cần hiểu đâu là tiểu thuyết, đâu là đời thực.

Văn hóa đại chúng thiên về tính giải trí nên không có nhiều tác phẩm đỉnh cao. Về nghệ thuật của tiểu thuyết ngôn tình Trung Quốc có lẽ chỉ được đánh giá cao ở một số tác giả. Giai đoạn đầu có các tác giả như nhà văn Trương Duyệt Nhiên rồi đến Tân Di Ổ, Cố Mạn, Tào Đình, Đồng Hoa... Trương Duyệt Nhiên là một trong số nhà văn rất có tài, cô vào Hội Nhà văn Trung Quốc lúc mới 23 tuổi. Cách viết của cô khá giống Quỳnh Dao tuy phức tạp hơn. Cô viết chắc tay, kỹ lưỡng, văn phong biến hóa, kỳ ảo, không dễ dãi.  Buổi đầu, với các tác giả này, tiểu thuyết ngôn tình được đánh giá cao về chất lượng. Tuy nhiên, chất lượng của ngôn tình ngày càng đi xuống và biến tướng cùng với thế hệ tác giả xuất hiện tràn lan về sau.

- Do đâu có sự dễ dãi, hời hợt và biến tướng này? Phải chăng các tác giả xem ngôn tình là thể loại dễ viết và chỉ cốt chạy theo doanh thu, câu khách?

+ Đúng vậy. Họ chạy theo doanh thu, câu khách nên các tác phẩm mang tính chất khiêu dâm, đầy rẫy cảnh nóng (thường gọi là "H văn" - PV) hoặc giật gân, cổ súy cho việc cưỡng hiếp, loạn luân, ấu dâm, ngoại tình... xuất hiện nhiều. Cái gì mới lạ, cái gì người ta cấm thì thanh thiếu niên càng tò mò, tìm hiểu. Cho nên các tác giả như vậy có đông đảo độc giả cũng là dễ hiểu. Thêm nữa, con đường phổ biến sách ở Trung Quốc có nhiều cách nên không ít tác giả dễ dãi. Đầu tiên, tác phẩm được đưa lên mạng cho người đọc miễn phí. Sau đó, độc giả phải bỏ tiền mới đọc được. Số tiền đó là nhuận bút của tác giả. Nếu tác phẩm nào có nhiều người đọc và mua, thì tác phẩm đó sẽ được in thành sách.

Một số đầu sách ngôn tình đang bán chạy trên thị trường.
Một số đầu sách ngôn tình đang bán chạy trên thị trường. 

- Thời gian gần đây, trào lưu làm phim chuyển thể từ tiểu thuyết ngôn tình của màn ảnh Hoa ngữ đang lên ngôi kéo theo sự xông xáo tham gia của các nhà làm phim Hàn Quốc, Nhật Bản... Góp mặt còn có những tài tử, giai nhân rất nổi tiếng của các nước này. Dù nhiều phim chưa bấm máy nhưng đã nhanh chóng gây "sốt" và được các fan của ngôn tình đón đợi nồng nhiệt. Ngôn tình lên phim làm xuất hiện cảm giác e ngại về sự lan rộng tính độc hại của nó khi ngôn ngữ điện ảnh bao giờ cũng mang tính trực quan cao với người xem.

+ Chuyển thể tác phẩm văn học lên phim là công nghệ của các nước trên thế giới. Kho tàng văn học là nguồn kịch bản rất hay và phong phú. Trước đây, tiểu thuyết của Quỳnh Dao được chuyển thể rất nhiều vì nó ăn khách, lấy đi biết bao nhiêu nước mắt của khán giả. Bây giờ, các nhà làm phim nhận thấy ngôn tình đang là cơn sốt trong thanh niên Trung Quốc và nhiều nước trong khu vực nên họ chuyển thể nó lên phim. Hiển nhiên, họ chỉ chọn những tác phẩm ăn khách, giàu chất liệu điện ảnh, có cốt truyện phù hợp với tiêu chí của nhà làm phim chứ không nhất thiết chỉ chọn tác phẩm đỉnh cao của khuynh hướng văn học này.

Tôi nghĩ khi ngôn tình được đưa lên màn ảnh thì nó sẽ đỡ độc hại hơn vì nhờ lưỡi kéo kiểm duyệt phim khá gắt gao của Trung Quốc. Cảnh nóng hay những yếu tố không phù hợp với số đông công chúng sẽ bị cắt. Các tác phẩm có nội dung biến thái, bệnh hoạn chắc chắn khó có cơ hội lên phim. 

- Công chúng của ngôn tình hiện nay chủ yếu là bạn đọc trẻ, học sinh, sinh viên. Những tác phẩm ngôn tình tốt bên cạnh chức năng giải trí sẽ giúp người đọc khám phá nội tâm, cảm xúc, học được nhiều bài học ý nghĩa trong tình yêu lẫn cuộc sống. Nhưng vấn nạn ngôn tình biến tướng đang thực sự là cạm bẫy nguy hiểm với lứa tuổi đang phát triển, hoàn thiện tâm sinh lý, nhân cách.

+ Để ngôn tình tràn lan, xô bồ như bây giờ không phải là lỗi của người đọc mà là lỗi của người làm sách, kiểm duyệt. Vì lợi nhuận, nhiều nhà làm sách bày bán rất nhiều sách ngôn tình bất chấp nội dung của nó là gì. Khâu kiểm duyệt cũng bị buông lỏng. Tuy ngôn tình ở trên mạng khó quản lý và ngăn chặn nhưng độc giả vẫn chủ yếu đọc sách, kiểm duyệt nguồn này rất quan trọng.  Ranh giới để biết đâu là sách ngôn tình hay và cạm bẫy độc hại rất mong manh và đa số người đọc trẻ không có khả năng và trình độ để phân biệt được. Họ cần được định hướng kỹ càng và xem xét các mặt của tác phẩm như tính giải trí, tính giáo dục, tính nghệ thuật... Và như vậy, cũng rất cần sự vào cuộc của các cơ quan truyền thông, báo chí, định hướng bằng cách có những mục điểm sách, điểm phim một cách nghiêm túc và chất lượng.

- Xin cảm ơn TS về cuộc trò chuyện!

Mai Quỳnh Nga (thực hiện)

Các tin khác

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.