Hàng nghìn hiện vật, tư liệu quý

Từ ngày 15 đến 18/6/2026, đoàn chuyên gia của Bảo tàng Ký ức chiến tranh Caen (Mémorial de Caen, Pháp) đã có chuyến công tác và làm việc tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ. Đây là hoạt động chuyên môn lần thứ hai, nằm trong khuôn khổ quan hệ đối tác được khởi động giữa 2 bảo tàng nhân chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, tháng 5/2025, với một biên bản ghi nhớ hợp tác đã được ký kết. Sau đó, đoàn chuyên gia Pháp đã thực hiện khảo sát thực tế tại Điện Biên Phủ lần đầu vào tháng 9/2025, trong đó có các hoạt động như trao đổi với đội ngũ chuyên môn và xây dựng các đề xuất hỗ trợ đổi mới.

3 nhóm nội dung chính được phía chuyên gia Pháp chuyển giao cho Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ vào tháng 6/2026 gồm: đề xuất tái thiết kế không gian trưng bày, bộ quy chuẩn thiết kế bảo tàng và các khuyến nghị bổ sung nội dung cho hệ thống trưng bày thường trực. Bên cạnh đó là việc chia sẻ các nguồn tư liệu, hình ảnh, bản đồ và kết quả nghiên cứu từ phía Pháp liên quan tới Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Sau gần 1 năm phối hợp triển khai, các chuyên gia Pháp đã giới thiệu những nghiên cứu, đề xuất thiết kế không gian trưng bày, chia sẻ các nguyên tắc, kinh nghiệm trong công tác bảo tàng và đổi mới trưng bày. Nhiều nguồn tư liệu lưu trữ từ các trung tâm lưu trữ lớn của Pháp cũng được giới thiệu, mở ra cơ hội bổ sung thêm những tư liệu có giá trị phục vụ nghiên cứu và trưng bày tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Theo ông Clément Fabre - trưởng đoàn chuyên gia đến từ Bảo tàng Mémorial de Caen: "Trọng tâm của chương trình hợp tác bảo tàng này là một giai đoạn có ý nghĩa quyết định không chỉ đối với lịch sử Việt Nam hay lịch sử nước Pháp, mà còn đối với lịch sử thế giới. Tôi tin rằng, những nỗ lực chung trong suốt 1 năm qua giữa Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, đội ngũ Bảo tàng Ký ức chiến tranh Caen và hội đồng khoa học sẽ giúp thế hệ trẻ của hai nước hiểu rõ hơn tầm quan trọng của những sự kiện đã diễn ra tại Điện Biên Phủ trong giai đoạn bản lề 1953-1954...".

Ông Clément Fabre cũng nhấn mạnh: "Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ đang sở hữu một nguồn giá trị lịch sử đặc biệt. Vì thế, điều quan trọng là tìm cách để câu chuyện ấy trở nên dễ tiếp cận hơn với công chúng. Một bảo tàng hiện đại cần giúp người xem không chỉ nhìn thấy hiện vật mà còn hiểu được những gì ở phía sau hiện vật đó".

Trong những ngày làm việc tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, nhóm chuyên gia Pháp đến từ Bảo tàng Mémorial de Caen đã dành thời gian nghiên cứu tuyến tham quan, cách bố trí hiện vật, nội dung trưng bày, hệ thống tư liệu, cũng như quan sát cách công chúng tiếp nhận không gian bảo tàng. Từ đó, các chuyên gia đã đề xuất theo hướng hỗ trợ bảo tàng tìm ra cách tiếp cận mới để lịch sử đến gần hơn với công chúng hôm nay.

Giáo dục lịch sử bằng phương pháp tiếp cận và công nghệ mới

Cũng theo các chuyên gia về bảo tàng, khi khoảng cách giữa thế hệ từng trải qua chiến tranh và thế hệ sinh ra trong thời bình ngày càng lớn, vai trò của bảo tàng không chỉ là bảo tồn hiện vật, mà còn là tìm ra những cách thức mới để ký ức được tiếp nhận, được đối thoại và tiếp tục có ý nghĩa trong đời sống hôm nay. Làm thế nào để những câu chuyện của quá khứ tiếp tục tồn tại khi những nhân chứng lịch sử ngày càng ít đi là nỗi trăn trở của nhiều cán bộ làm công tác bảo tàng.

Bà Vũ Thị Tuyết Nga - Giám đốc Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ chia sẻ: "Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ đánh giá cao sự hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm của các chuyên gia Bảo tàng Ký ức chiến tranh Caen và mong muốn tiếp tục mở rộng các nội dung hợp tác trong thời gian tới, hướng tới mục tiêu xây dựng Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử có sức hấp dẫn đối với công chúng trong nước và quốc tế.

Điều đáng chú ý nhất, sau quá trình làm việc với các chuyên gia của Bảo tàng Ký ức chiến tranh Caen là sự thay đổi trong tư duy hoạt động bảo tàng: Nếu trước đây chúng tôi chủ yếu tiếp cận theo hướng lấy hiện vật làm trung tâm, thì nay đã nhận thức rõ hơn yêu cầu lấy công chúng làm trung tâm. Bảo tàng không chỉ giới thiệu hiện vật mà còn phải kể những câu chuyện lịch sử đằng sau hiện vật, tạo trải nghiệm và tăng cường kết nối giữa công chúng với các giá trị lịch sử, văn hóa...".

Cũng theo bà Nga, hệ thống trưng bày hiện nay của Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ được xây dựng từ năm 2014. Sau hơn 10 năm phục vụ công chúng, cùng với sự thay đổi trong phương pháp tiếp cận và công nghệ bảo tàng, việc nghiên cứu điều chỉnh các hoạt động trưng bày và đổi mới cách tiếp cận với công chúng là nhu cầu tất yếu.

Theo thông tin từ Bảo tàng Điện Biên Phủ, từ năm 2020 đến nay, bảo tàng đã có nhiều hoạt động giáo dục thông qua chương trình tiêu biểu như "Chúng em làm chiến sĩ Điện Biên" đã tổ chức trên 20 đợt, thu hút hơn 1.750 học sinh và giáo viên tham gia. Song song với đó, các triển lãm lưu động tại 14 trường học đã tiếp cận gần 6.000 học sinh.

Có một điều đáng chú ý là, trong cơ cấu khách tham quan hiện nay, tỉ lệ học sinh - sinh viên chiếm khoảng 37,8%. Để mở rộng tiếp cận nhóm công chúng trẻ này, một số bảo tàng đã triển khai nhiều hoạt động giáo dục, các triển lãm lưu động tại trường học kết hợp với các chương trình trải nghiệm lịch sử. Nếu trước đây khoảng cách địa lý là một rào cản, thì hiện nay công nghệ với các tour tham quan trực tuyến có sự kết nối giữa các bảo tàng cũng đang mở ra những cách thức mới để ký ức Điện Biên Phủ đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ là bảo tàng chuyên đề về Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954. Tiền thân của Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ là Phòng truyền thống Đại đoàn 316, được thành lập vào năm 1955. Sau nhiều lần chia tách, sáp nhập và đổi tên, bảo tàng hiện nay có tên gọi là Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ. Bảo tàng có chức năng nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản, trưng bày và phát huy giá trị của các hiện vật, tài liệu liên quan đến Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Hiện nay, bảo tàng đang lưu giữ hàng nghìn hiện vật, tư liệu; hồ sơ lưu trữ quý giá liên quan đến chiến dịch Điện Biên Phủ và bức tranh panorama Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đây là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, điểm đến văn hóa - lịch sử tiêu biểu, thu hút đông đảo khách tham quan trong nước và quốc tế. Trung bình mỗi năm, bảo tàng đón tiếp từ 150.000-200.000 lượt khách tham quan, kết hợp tổ chức các hoạt động trải nghiệm, tuyên truyên tại trường học cho học sinh, sinh viên trong và ngoài nước.