Chuyện về phi công Mỹ bắn rơi 26 chiến cơ Nhật

Một trong những nhân vật kỳ lạ nhất của thời Thế chiến II, phi công kiêm chiến sĩ của Thủy quân lục chiến Mỹ, Gregory “Pappy” Boyington, người cho đến tận ngày nay vẫn hấp dẫn như thuở ban đầu đó. Sự nghiệp chinh chiến của ông trong việc hạ gục các phi công Nhật đã bắt đầu ngay trước khi Mỹ tham chiến và khi đó ông rời quân đoàn để tình nguyện tham gia vào nhóm “Những chú hổ bay” trong năm 1941.

Năm 1942, Boyington tái gia nhập Thủy quân lục chiến và bay ở mặt trận Nam Thái Bình Dương nơi ông chỉ huy Phi đội Cừu đen huyền thoại đã bắn rơi 26 chiến cơ Nhật Bản, được trao tặng Huân chương Danh dự cộng với Huân chương Thập tự hải quân. Boyington bị bắn hạ và tưởng rằng đã hy sinh, nhưng sau đó lại trở về từ một trại tù binh chiến tranh.

95-2.jpg -0
Các phi công huyền thoại của Phi đội Cừu Đen tại Nam Thái Bình Dương. Ảnh nguồn: US Naval Institute.

Một người lính bốc đồng

Gregory Boyington sinh năm 1912 và lớn lên ở Gregory Hallenbeck. Năm 1930, sau khi tốt nghiệp trung học, ông đi học Đại học Washington và ở đó đã gia nhập vào Quân đoàn huấn luyện sĩ quan dự bị lục quân (Army ROTC). Boyington cũng làm cho các nhóm bơi lội và đấu vật. Ông làm đủ thứ việc trong thời đại học, từ các bãi đỗ xe đến làm công nhân cầu đường, hoặc trong các trại khai thác gỗ và khoáng sản vào mỗi mùa hè. Năm 1934, sau khi tốt nghiệp với tấm bằng kỹ sư hàng không, Boyington làm việc cho hãng Boeing và nhanh chóng kết hôn sau đó.

95-4.jpg -0
Phi công huyền thoại của Thủy quân lục chiến Mỹ, Gregory “Pappy” Boyington. Ảnh nguồn: Wikipedia.

Năm 1937, Boyington trở thành phi công Hải quân 1937 và gia nhập Thủy quân lục chiến chỉ vài tháng sau đó với chức vụ Thiếu úy. Trong bộ quân phục, Boyington nhận ra rằng mình luôn nóng lòng muốn phá bỏ những quy tắc và quy định cứng nhắc, cũng như những hành vi bốc đồng thái quá của mình, khiến ông hết lần này đến lần khác chạm trán với cấp trên. Nhiều năm sau này chính Boyington thừa nhận rằng “kẻ thù tồi tệ nhất chính là tôi”. Trong những năm tháng tiền chiến, việc thăng chức thường ì ạch, và Boyington cần nhiều hơn mức lương trung úy của mình để chăm sóc gia đình đang thêm thành viên. 

Vì vậy, Boyington đã từ chức nhiệm vụ của mình năm 1941 và đăng ký làm lính đánh thuê với Nhóm tình nguyện Mỹ (AVG), một tổ chức còn nổi tiếng với biệt danh “Những con hổ bay”. Sau này ông Boyington nhớ lại trong nhật ký của mình: “AVG trả lương mỗi tháng cho tôi là 675 USD cộng với khoản tiền thưởng 500 USD cho mỗi “miếng da đầu” được xác nhận là đã bị triệt hạ. Số tiền kiếm được năm 1941 tương đương với số tiền 5.000 USD / tháng trong năm 1988. Với bà vợ cũ, 3 đứa con, nợ nần, và chi tiêu cá nhân của mình, tôi thật sự cần việc hơn lúc nào hết”. 

Sự khai sinh phi đội bay và thủ lĩnh huyền thoại

Boyington gần như liên tục gặp rắc rối với sếp của mình, song điều đó không ngăn được việc ông Chennault nhìn thấy tiềm năng lãnh đạo của cấp dưới, vì thế ông trao quyền làm chỉ huy bay cho Boyington. Trong thời gian phục vụ trong phi đội “Những con hổ bay”, Boyington đã bắn rơi 2 chiến cơ Nhật và được ghi nhận là đã cố gắng phá hủy 1,5 chiếc khác trên mặt đất. Ông cũng sống sót trong một vụ rơi máy bay, rời đi với 2 đầu gối rách nát. Vài tháng sau khi Mỹ bị đẩy vào Thế chiến II, Boyington đã phá vỡ hợp đồng với Chennault, trở về Mỹ để tái gia nhập Thủy quân lục chiến.

Chuyện về phi công Mỹ bắn rơi 26 chiến cơ Nhật -0
Claire Lee Chennault, thủ lĩnh "Những chú hổ bay" trong Thế chiến 2. Ảnh nguồn: Lone Star Fight Museum.

Được thăng cấp Thiếu tá, Gregory Boyington đã được triển khai đến Guadalcanal từ đầu năm 1943 với tư cách là sĩ quan điều hành của Phi đội chiến đấu Thủy quân (VMF) 122. Tháng 7-1943, ông trở thành chỉ huy của VMF-112, và đến tháng 9 cùng năm, Boyington được giao phụ trách Phi đội chiến đấu Thủy quân 214 (VMF-214). Chính ở VMF-214 mà Boyington có biệt danh là “Pappy” (nhõng nhẽo) và trở thành huyền thoại từ đó. Buổi ban đầu những người đàn ông muốn đặt tên cho phi đội của họ là “Những đứa con hoang của Boyington” nhưng giới chức từ chối bởi lý do rằng giấy tờ dân sự sẽ không khi nào in nó. Vì thế họ đành để tên là “Cừu Đen”. Đối với phù hiệu của mình, họ đã chọn một chiếc khiên có hình con cừu đen được vây quanh bởi 12 ngôi sao và đội vương miện bằng chiếc máy bay của họ là chiếc F4U Corsair, với một thanh biểu tượng nham hiểm tượng trưng cho “bất cần đời”.

Những người của Boyington ban đầu đặt biệt danh cho cho ông là “Ông Nội” nhưng sau đó đổi thành “Nhõng nhẽo” nhằm phù hợp với một bài hát nổi tiếng đương thời bởi vì ở tuổi 31, nhìn ông già dặn hơn so với hầu hết lính thủy quân lục chiến khác. Phi đội Cừu Đen chiến đấu suốt 84 ngày, họ hủy diệt hoặc làm hư hại 203 chiến cơ Nhật bao gồm 97 chiếc bị tiêu diệt trên không. Họ cũng đánh phá, ném bom, phá hủy nhiều cơ sở mặt đất của địch, cũng như đánh chìm một số tàu tiếp tế và vận chuyển quân. Với tư cách là chỉ huy của họ, Boyington không chỉ dẫn đầu Cừu Đen mà còn dẫn đầu trong việc tấn công và gây hấn với quân Nhật.

Trong một lần tấn công vào sân bay Kahili ở Bougainville (Papua New Guinea) nơi đồn trú của 60 chiến cơ Nhật, Boyington đã dẫn đầu 24 chiến cơ thành một vòng tròn bao vây quân Nhật nhằm tấn công địch liên tục. Khi đạt được ý đồ, họ đã bắn rơi 20 chiến cơ địch mà không để bị bắn rơi chiếc nào phía mình. Trong suốt 32 ngày chiến đấu đầu tiên của mình, cá nhân phi công Boyington đã bắn rơi 14 chiến cơ địch. Có ngày ra quân chỉ trong một nhiệm vụ chiến đấu, ông đã hạ 5 máy bay Nhật. Đến tháng 12-1943, Boyington xác nhận mình đã hạ đo ván 25 máy bay địch. Vào ngày 3-1-1944, Boyington đã dẫn đầu 48 máy bay càn quét trên không phận Rabaul và giành kỷ lục bắn rơi máy bay trong thời Thế chiến II cũng là kỷ lục cao nhất mà Mỹ đạt được, bằng cách bắn hạ chiếc máy bay Nhật thứ 26.

Thật không may đó cũng là lần cuối cùng Boyington tấn công vì chỉ vài phút sau đó ông đã bị bắn rơi. Một cuộc tìm kiếm quy mô đã thất bại trong việc xác định nơi có mặt Boyington và ông được tuyên bố là “Mất tích trong chiến đấu” (MIA). Song đồng đội không hề hay biết rằng Boyington vẫn còn sống. Mặc dù bị găm đầy mảnh đạn ở háng, cánh tay và vai, một vết rách lớn trên da đầu, một viên đạn ở bắp chân và tai trái gần như bị đứt lìa, Boyington vẫn cố gắng nhảy dù từ chiếc máy bay Corsair cháy rực lửa xuống bến cảng Rabaul (Papua New Guinea).

Kỳ tích sống sót của một huyền thoại

Cơ thể thương tích đầy mình, Boyington đã rơi xuống 4 chiếc máy bay đậu gần đó, rồi tất cả cùng chìm nghỉm trước khi ông được cứu bởi một tàu ngầm Nhật và bị bắt làm tù binh. Những gì diễn ra tiếp sau đó là thời gian  tù đày khổ ải, bị hắt hủi, bị đánh đập và thường đói khát hoặc bị bỏ đói, kết quả là ông bị sụt gần 31 kg. Boyington tìm cách chịu đựng và sống sót cho đến khi thử thách cuối cùng đã chấm dứt vào ngày 29-8-1945, khi ông được giải phóng và trở về Mỹ. Ở quê nhà, Boyington được chào đón nồng nhiệt như là thành viên sống sót của Phi đội Cừu đen; tên tuổi và hình ảnh của ông được phủ trên tạp chí Life trong ấn phẩm phát hành vào ngày 1-10-1945.

Chuyện về phi công Mỹ bắn rơi 26 chiến cơ Nhật -0
Một số chiến cơ trong Phi đội Cừu Đen. Ảnh nguồn: US Naval Institute.

Chẳng mấy chốc sau đó Boyington nhận lệnh đến Washington, D.C để nhận Huân chương danh dự của Nhà Trắng từ chính tay Tổng thống Truman. Trích dẫn của Truman trong việc trao huy chương này được thể hiện trong giai đoạn ngày 12-9-1943 đến ngày 3-1-1944 có đoạn: “Thiếu tá Boyington đã tấn công địch bằng sự kiên trì, lòng dũng cảm và táo bạo, dẫn đầu phi đội chiến đấu để lại hậu quả thảm khốc cho các lực lượng hàng hải, cơ sở trên bờ và không quân của người Nhật. Kiên quyết với những nỗ lực làm tê liệt địch, Thiếu tá Boyington đã dẫn đầu đội hình 24 chiến cơ quần thảo trên bầu trời Kahili vào ngày 17-10…. Dưới tài chỉ huy khéo léo, các chiến sĩ của chúng ta đã hạ đo ván 20 máy bay địch trong ngày tiếp theo mà không để thiệt hại bất kỳ máy bay nào. Cá nhân thiếu tá Boyington đã bắn hạ 26 chiến cơ địch trong số nhiều máy bay Nhật bị phi đội của ông bắn rơi, và ông đã phát triển nên sự sẵn sàng chiến đấu trong cương vị chỉ huy của mình, đó là yếu tố đặc biệt trong các thành tựu trên không của quân Đồng Minh tại khu vực chiến lược quan trọng này”.

Trong đời tư, Boyington “Nhõng nhẽo” nổi tiếng là người nghiện rượu. Vì chứng này mà ông gặp nhiều trục trặc trong công việc chuyên môn và đời tư dẫn đến nhiều cuộc ly hôn không mong muốn: ông đã lập gia đình ít nhất 4 lần. Rượu chè, những trục trặc trong hôn nhân, nợ nần đầm đìa và với danh tiếng là “kẻ gây rối” đã ngăn cản sự nghiệp của Boyington trong Thủy quân lục chiến sau Thế chiến II.

Boyington đã nghỉ hưu vào ngày 1-8-1947 với cấp hàm Đại tá. Rồi đó là ông làm nhiều nghề trong lĩnh vực dân sự bao gồm cả làm trọng tài trong một số giải vật chuyên nghiệp. Ông cũng viết nên cuốn hồi ký mang tựa đề “Cừu đen Baa Baa” được xuất bản vào năm 1958, cộng với một cuốn tiểu thuyết viết về “Những con hổ bay”. Cừu đen Baa Baa đã được thành loạt phim công chiếu trên NBC, nó được phát sóng trong 2 mùa từ năm 1976 đến 1978, và nhân vật Boyington được đóng bởi nam diễn viên Robert Conrad.

Năm 1981, Boyington đã tham gia cuộc hạnh ngộ Phi đội Cừu đen được tổ chức bởi Bảo tàng Hàng không và không gian quốc gia (NASM) ở Washington, D.C. Sự kiện có sự hiện diện của 18 cựu quân nhân VMF-214 còn sống, bao gồm việc ra mắt chiếc F4U-1 Corsair được phục chế mà chỉ huy của họ đã ký tên bằng bút danh.

Ngày nay chiếc máy bay này được treo trần của Tòa nhà phụ sân bay Dulles của NASM, còn chữ ký của Boyington có thể được nhìn thấy trên mặt đất. Ngoài nghiện rượu nặng, phi công Boyington còn nghiện thuốc lá kéo dài suốt 10 năm. Cuối cùng ông đã qua đời vì ung thư phổi vào năm 1988 ở tuổi 77. Boyington được chôn cất ở Nghĩa trang Quốc gia Arlington với đầy đủ các danh hiệu quân đội của người nhận được Huân chương Danh dự. Mộ ông nằm cạnh mộ của võ sĩ Joe Louis. Có mặt tại lễ tang, một người bạn của Boyington đã ghi lại điếu văn: “Pappy đâu cần phải đi xa để tìm một trận đấu hay”.

Nguyễn Thanh Hải (Tổng hợp)

Các tin khác

Hồi sinh Sa Huỳnh

Hồi sinh Sa Huỳnh

Từng cây non được trồng xuống dưới bùn lầy ngập mặn, cánh rừng đưng nơi mép biển Sa Huỳnh đang dần sống lại, gọi bầy chim và tôm cá trở về.

Gil Jibli - người phục dựng những gương mặt đã khuất

Gil Jibli - người phục dựng những gương mặt đã khuất

Bị kẻ khủng bố sát hại mà không xác định được danh tính. Bị hành hạ đến chết trong trại tập trung của phát xít Đức. Bị các tay súng Hamas sát hại dã man. Đó là những số phận mà họa sĩ pháp y Gil Jibli phải đối diện trong công việc của mình. Từ ký ức của các nhân chứng, người thân và những hình ảnh ít ỏi còn sót lại, ông từng bước tái hiện diện mạo những người đã khuất, giúp xác định danh tính của họ và lưu giữ ký ức về họ trước sự xóa nhòa của thời gian.

Những "cựu binh" bền bỉ của thời đại hạt nhân

Những "cựu binh" bền bỉ của thời đại hạt nhân

Lần lượt ra đời trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh bắt đầu định hình trật tự an ninh thế giới, Tupolev Tu-95 của Liên Xô và Boeing B-52 của Mỹ cùng được thiết kế cho một bài toán chiến lược là đưa vũ khí hạt nhân tới các mục tiêu liên lục địa. Hơn 70 năm sau, hai "cựu binh" vẫn hiện diện trên bầu trời, liên tục được nâng cấp để đáp ứng yêu cầu mới và duy trì vai trò trong lực lượng hàng không chiến lược.

Lãnh đạo Công an Khu Tây Bắc và các trinh sát xác định tọa độ truy bắt gián điệp biệt kích nhảy dù

Kỳ cuối: Cuộc chiến 10 năm và những chuyện không có trong hồ sơ

Năm 1961, khi bắt đầu mở hai Chuyên án BK63 và PY27, có lẽ không ai nghĩ từ hai chuyên án gốc, đã mở ra hàng chục chuyên án khác. Suốt 10 năm, cuộc chiến âm thầm nhưng vô cùng khó khăn, gian khổ trên các địa bàn rừng núi, với những cán bộ tham gia từ ngày đầu là thời gian không thể nào quên. Còn với lực lượng CAND, thắng lợi của cuộc chiến chống gián điệp biệt kích đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý, góp phần tổng kết thành lý luận nghiệp vụ phản gián.

Cây cầu nổi tiếng thế giới được thi công bởi bàn tay của phần đông những người phụ nữ

Cây cầu nổi tiếng thế giới được thi công bởi bàn tay của phần đông những người phụ nữ

Kế hoạch về một cây cầu mới bắc qua sông Thames, giữa Westminster và Blackfriars, Anh đã được nhóm Strand Bridge Company đề xuất. Trước khi Cầu Strand được hoàn thành, một đạo luật của quốc hội Anh đã ra quyết định đổi tên thành cầu Waterloo như là "Một chứng tích ghi lại chiến thắng rực rỡ mà Lực lượng của Nữ hoàng Anh cùng các Lực lượng Đồng minh đã đạt được khi đánh bại quân Pháp".

Ngành công nghiệp Ukraine trước bước ngoặt đen tối

Ngành công nghiệp Ukraine trước bước ngoặt đen tối

Từ một trong những trung tâm công nghiệp lớn của Liên Xô, ngành công nghiệp Ukraine đã trải qua hơn 3 thập niên nhiều biến động. Giờ đây, khi tính đến ngày chiến sự kết thúc, Kiev không chỉ phải tính chuyện dựng lại những nhà máy đã mất, mà còn phải đưa ra quyết định mang tính chiến lược: khôi phục nền công nghiệp cũ hay xây dựng một nền công nghiệp khác.

John Joubert - kẻ sát nhân hàng loạt trẻ nhất nước Mỹ

John Joubert - kẻ sát nhân hàng loạt trẻ nhất nước Mỹ

Tháng 7/1996, John Joubert, 33 tuổi, đã bị tử hình vì giết hại 3 người. Y được mệnh danh là kẻ sát nhân hàng loạt trẻ nhất nước Mỹ - khuynh hướng tàn bạo đầu tiên của y đã bộc lộ từ năm 13 tuổi. Năm 20 tuổi, y đã gây ra ba vụ giết người. 12 năm sau khi bị bắt, y bị xử tử bằng ghế điện. Cái chết đau đớn của y đã trở thành nguyên nhân khiến nhiều tiểu bang của Mỹ bãi bỏ hình thức tử hình bằng ghế điện.

Bầy voi trong cánh rừng tái sinh

Bầy voi trong cánh rừng tái sinh

Voi luôn là biểu tượng của sức mạnh, sự hiền hòa và mối quan hệ gắn kết giữa con người với thiên nhiên. Sự nỗ lực bảo tồn của các cấp ngành và người dân suốt nhiều năm đang giúp hồi sinh biểu tượng của một vùng đất nhiều huyền thoại.

Kỳ 5: Thất bại của một kế hoạch hoàn hảo

Kỳ 5: Thất bại của một kế hoạch hoàn hảo

Kéo dài suốt 10 năm với rất nhiều công sức chuẩn bị, đầu tư con người, trang bị vũ khí tối tân nhất, tuy nhiên, CIA chỉ nhận được những bản báo cáo giả; chi viện lực lượng, vũ khí theo kế hoạch của an ninh miền Bắc.

Đơn vị bảo vệ đặc biệt trong kháng chiến chống Mỹ

Đơn vị bảo vệ đặc biệt trong kháng chiến chống Mỹ

Thắng lợi của Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975, đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử là thắng lợi vĩ đại nhất, trọn vẹn nhất, kết thúc chặng đường 21 trường kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Góp phần đặc biệt quan trọng làm nên thành công đó phải kể đến những đóng góp thầm lặng của CBCS Đoàn 180 An ninh vũ trang miền Nam - Đơn vị tiền thân của Phòng Bảo vệ 180 (Phòng Cảnh vệ miền Nam), Bộ Tư lệnh Cảnh vệ ngày nay.

Chuyện tình thời chiến của cựu tù Côn Đảo

Chuyện tình thời chiến của cựu tù Côn Đảo

10 năm chịu đòn tra tấn trong ngục tù, 10 năm chờ đợi một tình yêu, đất nước được giải phóng, họ nên duyên vợ chồng. Đó là câu chuyện về một thế hệ yêu nhau thủy chung trong gian khó. Tình yêu của họ chưa bao giờ tách rời tình yêu Tổ quốc...

Tăng cường quản lý xuất, nhập cảnh, đảm bảo an ninh biên giới

Tăng cường quản lý xuất, nhập cảnh, đảm bảo an ninh biên giới

Phòng quản lý xuất, nhập cảnh Công an tỉnh Tây Ninh phối hợp chặt chẽ với Phòng An ninh điều tra và Công an các xã (đặc biệt là tuyến biên giới), đồn biên phòng siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu, phối hợp tuần tra, kiểm soát. Chỉ trong thời gian từ đầu tháng 5 đến nay, các đơn vị phối hợp đã kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật; khởi tố nhiều băng nhóm tổ chức cho người nước ngoài nhập cảnh và lưu trú trái phép…

Kỳ 4: Đấu trí qua điện đài

Kỳ 4: Đấu trí qua điện đài

Sau khi khuất phục được toán Castor và Phạm Chuyên, Ban Chuyên án quyết định triển khai “trò chơi nghiệp vụ” khi cho Phạm Chuyên và Lò Văn Piếng lên máy liên lạc vào Nam, một cuộc chiến qua sóng điện đài chính thức bắt đầu.

Người Anh hùng trên dãy Trường Sơn

Người Anh hùng trên dãy Trường Sơn

Giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, nơi những con suối reo vang hòa cùng tiếng gió ngàn của xã biên giới Avương (Đà Nẵng), có một “ngọn núi lớn” trong lòng đồng bào Cơ Tu. Đó là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND) Arất Blư. Ở tuổi 88, đôi chân ấy có thể đã chậm, mái đầu đã bạc trắng như sương sớm, nhưng ký ức về một thời hoa lửa và cái tâm sáng của một người Cộng sản vẫn rực cháy như ngọn lửa thiêng giữa nhà Gươl.

Trưởng Công an xã đi qua “một thời đạn bom, một thời hòa bình”

Trưởng Công an xã đi qua “một thời đạn bom, một thời hòa bình”

Trải qua những trận đánh giữa lòng Sài Gòn, nếm đủ đòn roi tra tấn thảm khốc trong lao tù, ông dường như đã chai sạn trước cái chết. Bản lĩnh của một cựu tù Côn Đảo trở về từ “địa ngục trần gian” giúp ông hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của một Trưởng Công an xã những ngày mới giải phóng.

Cổ phục Việt góp phần thu hút khách du lịch, quảng bá hình ảnh Việt Nam.

Cổ phục Việt - Từ bảo tàng ra phố

Từ những hiện vật lặng lẽ trong bảo tàng đến các không gian văn hóa, di tích và mạng xã hội, cổ phục Việt đang có một hành trình trở lại đầy ấn tượng. Sự hồi sinh ấy đến từ những con người đang biến cổ phục thành chiếc cầu nối với quá khứ, để di sản không dừng lại ở ký ức mà tiếp tục sống trong hiện tại bằng những cách rất mới.

Nước mắt của mẹ và "chìa khóa"... ADN

Nước mắt của mẹ và "chìa khóa"... ADN

Trong những ngày tháng Bảy tri ân, khi cả dân tộc đang hướng về Ngày thương binh - liệt sĩ (27/7) với tấm lòng tri ân sâu sắc trước những hy sinh cao cả của các anh hùng liệt sĩ, tại tỉnh Quảng Ngãi, lực lượng Công an tỉnh đang triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ với tất cả sự khẩn trương, trách nhiệm và lòng thành kính. Những giọt máu, những mẫu sinh phẩm được lấy đi không chỉ là dữ liệu khoa học, mà là niềm hy vọng, nhóm lên ngọn lửa đoàn tụ cho biết bao gia đình mòn mỏi đợi chờ suốt nhiều thập kỷ qua.