Chưa thấy ánh sáng cuối đường hầm

Đây là cụm từ mà giới chuyên gia dùng để miêu tả về thế giằng co giữa Mỹ và Iran liên quan tới vấn đề hạt nhân của quốc gia Hồi giáo. 

Cho dù chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden đã thể hiện mong muốn khôi phục lại thỏa thuận hạt nhân Iran ký năm 2015, hay còn gọi là Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA), nhưng Wasinhgton và Tehran lại đang lao vào cuộc tranh cãi việc bên nào phải hành động trước để cứu vãn thỏa thuận này. Iran cho rằng Mỹ nên dỡ bỏ trừng phạt trước, trong khi Mỹ muốn Iran ngừng các hành động đáp trả mà Washington cho là vi phạm thỏa thuận trước.

Hôm 11/3, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ned Price tái khẳng định Washington sẽ không đưa ra các biện pháp đơn phương để thuyết phục Iran tham gia các cuộc đàm phán liên quan đến việc hai bên nối lại tuân thủ JCPOA.

Bên trong một cơ sở hạt nhân của Iran.
Bên trong một cơ sở hạt nhân của Iran.

Ông tuyên bố: "Chúng tôi sẽ không có bất cứ hành động giao tiếp hay sự khuyến khích đơn phương nào nhằm thuyết phục Iran ngồi vào bàn đàm phán. Nếu Iran đang có ấn tượng rằng việc họ không có bất cứ động thái nào để tiếp tục tuân thủ JCPOA sẽ buộc chúng tôi đưa ra các đặc ân hay các hành động giao tiếp đơn phương, thì đó là một ấn tượng sai lầm".

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh, chỉ khi nào Iran tham gia đàm phán, Washington mới chuẩn bị để thảo luận các đề xuất giúp hai bên có thể quay lại lộ trình cùng tuân thủ thỏa thuận. Về phía Iran, Tổng thống Hassan Rouhani vẫn kêu gọi Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chống Tehran.

Ông cho rằng chính quyền mới của Mỹ chưa thực hiện bất cứ "biện pháp thực tế nào" nhằm quay trở lại JCPOA và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chống Iran. Trước đó, đặc phái viên phụ trách vấn đề Iran của Nhà Trắng Robert Malley hôm 10/3 cho biết Tổng thống Joe Biden sẽ "không vội vàng" trong việc đàm phán về thỏa thuận JCPOA trước cuộc bầu cử của Iran vào tháng 6 tới.

Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken thì cho biết nước này sẽ không nới lỏng bất kỳ lệnh trừng phạt nào đối với Iran, bao gồm việc giải phóng các khoản tiền của Iran bị phong tỏa ở Hàn Quốc, cho đến khi Tehran tái thực hiện các cam kết trong thỏa thuận hạt nhân. Rõ ràng, cả Washington và Tehran cần thực hiện các bước đi rõ ràng để khôi phục thỏa thuận hạt nhân, song hai bên vẫn đang bất đồng về trình tự thực hiện các bước đi cũng như việc nhượng bộ lẫn nhau.

Tại Hội nghị An ninh Muchen năm 2019, Tổng thống Joe Biden hứa hẹn rằng họ sẽ trở lại. Và giờ đây họ đã trở lại. Tổng thống Joe Biden cũng đã đưa ra hứa hẹn rằng ông sẽ quay lại thỏa thuận hạt nhân Iran với điều kiện Tehran quay trở lại tuân thủ các quy định.

Mọi người có thể đặt câu hỏi tại sao chương trình hạt nhân của Iran được coi là mối đe dọa phổ biến vũ khí hạt nhân. Để tìm câu trả lời, cần xem xét bối cảnh an ninh của đầu những năm 2000 khi các khái niệm về mối đe dọa vượt ra ngoài khuôn khổ các phân tích và tính toán thực tế của chính quyền Tổng thống Mỹ George Bush.

Iraq là một ví dụ sinh động về sự coi thường thực tế, khi Tổng thống George Bush nhất quyết khẳng định sự tồn tại của vũ khí hủy diệt hàng loạt trong kho vũ khí của Iraq, dựa trên những thông tin tình báo sai lầm bất chấp các bằng chứng ngược lại được quốc tế xác minh. Điều này đã dẫn đến việc Mỹ xâm lược Iraq với những ảnh hưởng trong khu vực vẫn được cảm nhận rõ hiện nay.

Trong bối cảnh đó, có thể khẳng định chắc chắn rằng cuộc khủng hoảng hạt nhân của Iran là sản phẩm trực tiếp của "diễn ngôn" chính sách đối ngoại như vậy, trong đó mô tả chương trình hạt nhân của Iran như một mối đe dọa phổ biến vũ khí hạt nhân. Ý thức như vậy đã tiêm nhiễm mọi vấn đề liên quan đến Iran và các chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân của Tehran. Từ giới chính sách đối ngoại đến cộng đồng tình báo, từ các viện tư vấn đến các trung tâm học thuật, từ báo chí đến truyền thông, khái niệm "Iran là một mối đe dọa phổ biến hạt nhân" tràn ngập các cuộc tranh luận và điều dường như được coi là đương nhiên là bất cứ hành động nào Iran tiến hành chắc chắn có liên hệ với các nỗ lực vũ khí hóa.

Các thanh sát viên IAEA đã có mặt tại Iran và họ có quyền tiếp cận những nơi mà họ cho là cần được thanh tra. Tất cả hoạt động hạt nhân ở Iran đều được công bố với cơ quan này và diễn ra trước mắt các thanh sát viên của IAEA. Bên cạnh đó, trong hai năm qua, Iran đã có một lộ trình hành động minh bạch, có thể kiểm chứng và dự đoán được và có thể đảo ngược trong chương trình hạt nhân của mình. Tuy nhiên, cần phải nói rõ rằng Iran đã đồng ý thực hiện các biện pháp xây dựng lòng tin theo quy định của JCPOA trên cơ sở tạm thời. Không thể xây dựng lòng tin mãi mãi và các biện pháp như vậy cũng không thể được mặc nhiên công nhận.

Một số biện pháp nên thực hiện hiện nay bao gồm: Thứ nhất, các nước châu Âu tham gia JCPOA cần đóng vai trò mang tính xây dựng và thừa nhận thực tế rằng Iran là nạn nhân của các chính sách của chính quyền Trump trong hai năm rưỡi qua.

Thứ hai, EU không nên tuyên truyền những quan điểm sai lệch về Iran và không nên tham gia vào cuộc chiến "suy diễn" này và cần cân nhắc quan điểm của dư luận. Việc theo đuổi chính sách trừng phạt và cưỡng ép đã thất bại trong quá khứ và cũng sẽ thất bại trong tương lai. Cuối cùng, với chính quyền Mỹ và các hứa hẹn trở lại JCPOA, điều quan trọng là phải tận dụng động lực này thay vì tạo ra những trở ngại cho tiến trình ngoại giao.

Khổng Hà (tổng hợp)

Các tin khác

Quốc tế chung tay hỗ trợ Colombia sau động đất kinh hoàng

Quốc tế chung tay hỗ trợ Colombia sau động đất kinh hoàng

Ít nhất 132 người đã thiệt mạng và hàng trăm người vẫn mất tích sau trận động đất mạnh 7,4 độ richter xảy ra tại miền Tây Colombia ngày 10/8. Chính phủ Colombia đã ban bố tình trạng khẩn cấp trên toàn quốc, huy động tối đa lực lượng để tìm kiếm những người còn mắc kẹt dưới đống đổ nát.

Sự điều chỉnh nhân sự từ Lãnh tụ Tối cao Iran mang thông điệp gì?

Sự điều chỉnh nhân sự từ Lãnh tụ Tối cao Iran mang thông điệp gì?

Giữa thời điểm Iran đứng trước những quyết định then chốt về eo biển Hormuz và đàm phán với Mỹ, việc Lãnh tụ tối cao đưa cựu Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Mohsen Rezaei trở lại trung tâm hoạch định an ninh phản ánh những tính toán đáng chú ý của Tehran.

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Iran cho biết, đàm phán với Oman về một cơ chế hàng hải mới tại eo biển Hormuz đang tiến gần tới thỏa thuận, song Tehran cảnh báo việc đạt được thỏa thuận với Muscat chưa đủ để tuyến đường biển chiến lược này được khơi thông hoàn toàn.

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vừa lên tiếng bác bỏ những báo cáo gần đây của loạt hãng tin cho rằng kho vũ khí tấn công và phòng thủ của Mỹ đã sụt giảm xuống mức nguy hiểm sau 5 tháng chiến sự với Iran. Bất chấp những tuyên bố trấn an từ giới chức, các chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu hụt đạn tên lửa phòng không, đặc biệt là hệ thống Patriot và THAAD, có thể đặt lực lượng Mỹ và các đồng minh vào tình thế rủi ro cao.

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Sau nhiều tháng đối đầu quân sự, Mỹ và Iran đang tiến rất gần tới một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu lạc quan là cuộc mặc cả phức tạp về quyền kiểm soát tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Làn sóng hàng chục nghìn người di cư tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta chỉ trong vài ngày đã khiến khu vực biên giới của Tây Ban Nha rơi vào tình trạng hỗn loạn, đồng thời trở thành phép thử đầu tiên đối với Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới của Liên minh châu Âu (EU).

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố Washington và Tehran sẽ bước vào một vòng đàm phán mới dự kiến diễn ra vào chiều 3/8 (giờ địa phương), động thái được đưa ra ngay sau khi ông hủy bỏ chiến dịch không kích mạnh tay nhắm vào Iran ở những phút cuối cùng. Quyết định đình chiến nhường chỗ cho ngoại giao không chỉ đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong cuộc đối đầu dai dẳng Mỹ - Iran, mà còn cứu vãn thị trường năng lượng toàn cầu khỏi một cú sốc tồi tệ.

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Hàng chục ngàn người ùn ùn vượt qua biên giới từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha trong hai ngày, khiến vùng lãnh thổ nhỏ bé ở cửa ngõ châu Âu rơi vào cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, khác với cuộc khủng hoảng năm 2015, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống kiểm soát biên giới và chính sách nhập cư chặt chẽ hơn, khiến làn sóng di cư lần này khó lan rộng ra toàn lục địa.

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình đã đạt thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine về lộ trình giải giáp dải Gaza, mở đường thiết lập hòa bình lâu dài tại vùng lãnh thổ.

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Mới đây, Iran đã chủ động tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, dẫn đến việc "đáp trả mạnh mẽ" từ phía Washington nhằm vào nhiều địa điểm ở khu vực phía Nam nước này. Động thái trên không chỉ đánh dấu một vòng leo thang mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran.

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Trong thời đại ngày nay, đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập, giữ vững môi trường hòa bình và huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bức tranh chiến lược đó, châu Phi, tiêu biểu là Tanzania và Angola, đang nổi lên như những đối tác đầy tiềm năng và là cánh cửa quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường toàn cầu.

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Việc Oman gửi tới Iran một kế hoạch được các nước Vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz có thể xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhất trong những tuần gần đây, nhằm xử lý điểm nghẽn lớn của tiến trình giảm căng thẳng tại Trung Đông.

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran bước sang ngày thứ hai tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào nhau, trong bối cảnh xung đột từng đứng bên bờ vực vượt ngoài tầm kiểm soát. Khoảng lặng hiếm hoi sau hai tuần giao tranh với các cuộc không kích ban đêm của Mỹ nhằm vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các đồng minh của Washington ở Vùng Vịnh đã làm dấy lên hy vọng hai bên có thể quay trở lại bàn đàm phán.

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Sau gần 10 năm lãnh đạo Liên hợp quốc, Tổng Thư ký António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đó, cuộc đua tìm người kế nhiệm đã bước vào giai đoạn quyết định, khi sáu ứng viên lần đầu tiên cùng trình bày tầm nhìn về tương lai của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, trước thềm các vòng thăm dò quan trọng tại Hội đồng Bảo an.

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Liên hợp quốc cùng nhiều tổ chức quốc tế đã đồng loạt bày tỏ quan ngại sau khi lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ. Các cảnh báo cho rằng diễn biến mới không chỉ đe dọa an ninh hàng hải mà còn có nguy cơ kéo Yemen trở lại vòng xoáy xung đột sau nhiều năm tương đối lắng dịu.