Chipmunk và những vụ do thám ly kỳ

Như cái tên nhí nhảnh của nó, những chiếc máy bay huấn luyện cánh quạt Chipmunk (sóc chuột) khiêm tốn đã trải qua nhiều thập kỷ làm nhiệm vụ do thám lực lượng Liên Xô trong và xung quanh Berlin khi nó bị chia cắt trong Chiến tranh Lạnh. Mặc dù với thiết kế đơn giản và trong vai trò ít ai để ý, nó đã đem lại nhiều thành công trong việc do thám đối với các đồng minh phương Tây.

Từ năm 1956 đến năm 1989, một số ít máy bay huấn luyện cánh quạt làm nhiệm vụ giám sát lực lượng Hiệp ước Warsaw tại thành phố Berlin bị chia cắt và phòng thủ kiên cố - một tiền tuyến của Chiến tranh Lạnh. Vào cuối Thế chiến II, nước Đức bại trận bị chia cắt giữa các cường quốc Đồng minh là Pháp, Liên Xô, Anh và Hoa Kỳ. Sự chia cắt đất nước cũng mở rộng đến thủ đô cũ, Berlin, nằm sâu trong vùng Liên Xô kiểm soát. Theo thỏa thuận bốn bên, Đồng minh phương Tây vẫn giữ quyền tiếp cận Berlin, sử dụng các hành lang đường bộ và đường hàng không dẫn vào những khu vực do phương Tây chiếm đóng ở Đức.

image001.png
Bản đồ các vùng chiếm đóng của Đức năm 1945 do quân đội Hoa Kỳ lập

Thỏa thuận bốn bên cũng bao gồm những điều khoản cho phép quân Đồng minh duy trì “các phái đoàn liên lạc”. Về mặt hình thức, các phái đoàn này được cho là để đảm bảo liên lạc giữa Đồng minh phương Tây và Liên Xô. Trên thực tế, chúng nhanh chóng trở thành một phương thức thu thập thông tin tình báo quan trọng, đặc biệt là vì phái đoàn phương Tây được phép di chuyển tương đối tự do trong khu vực do Liên Xô kiểm soát, sau này trở thành CHDC Đức (Đông Đức). Điều tương tự cũng áp dụng cho Liên Xô ở phía Tây. Đối với Anh, phái đoàn liên lạc được gọi là Phái đoàn Anh tại Lực lượng Liên Xô ở Đức (BRIXMIS), và đặt trụ sở tại Potsdam, ngay ngoại ô Berlin. Thỏa thuận này cũng đảm bảo quyền tiếp cận Tây Berlin cho Đồng minh phương Tây, thông qua ba hành lang hàng không ra vào thành phố. Mỗi nước Đồng minh phương Tây đều có một sân bay trong thành phố, trong đó Anh sử dụng sân bay RAF Tegel. Các hành lang này tấp nập hoạt động vận tải trong Chiến dịch Không vận Berlin năm 1948 - 1949, khi Liên Xô cố gắng cắt đứt khu vực phía Tây của thành phố bằng cách phong tỏa. Bên ngoài hành lang, máy bay quân sự của Đồng minh phương Tây cũng có thể bay qua khu vực kiểm soát của Liên Xô tại Berlin, mặc dù đây là điều mà Moscow không bao giờ hài lòng. Đến giữa những năm 1950, quan hệ giữa Đông và Tây ngày càng trở nên căng thẳng, và việc tiếp cận không phận này bắt đầu bị lợi dụng để thu thập thông tin tình báo.

image009.png
Hai chiếc máy bay Chipmunk WG486 và WG466 bay theo đội hình trên bầu trời xám xịt, đặc trưng của Berlin năm 1994

Sau Chiến dịch Không vận Berlin, Đồng minh phương Tây bị cấm sử dụng máy bay chiến đấu trong các hành lang an ninh. Các loại máy bay vận tải và huấn luyện, như Chipmunk, được miễn trừ khỏi quy định này, và vào cuối năm 1956, người Anh phát động Chiến dịch Schooner tuyệt mật (sau này đổi tên thành Chiến dịch Nylon), theo đó máy bay huấn luyện sẽ thực hiện các chuyến bay do thám trong Vùng Kiểm soát Berlin rộng khoảng 1.200 dặm vuông. Những chuyến bay của đội Chipmunk, xuất phát từ Gatow, chính thức là để huấn luyện thường xuyên, nhằm tạo ra vỏ bọc cần thiết. Chuyến bay huấn luyện thực tế cũng được tiến hành thường xuyên, cũng để duy trì vỏ bọc đó.

image005.png
3 “chú sóc chuột” bay theo đội hình trên sân bay RAF Gatow ở Berlin, năm 1987

Từ giữa những năm 1950 trở đi, Đông Đức nhanh chóng trở thành trọng tâm cho sự mở rộng quân sự của Liên Xô ở châu Âu, và Anh cùng đồng minh phương Tây ngày càng cần thông tin tình báo chính xác về căn cứ, trang thiết bị, chiến thuật của Liên Xô - thực tế là bất cứ điều gì giúp hiểu rõ hơn về đối phương và có khả năng cảnh báo. Văn phòng Thủ tướng Anh đích thân phê duyệt mọi chuyến bay Chipmunk từ căn cứ không quân RAF Gatow. Thông thường, mỗi tuần có từ 2 đến 3 chuyến bay được lên lịch. Những chuyến bay này được thực hiện theo quy tắc bay bằng mắt thường (VFR) - tức là chỉ trong điều kiện thời tiết tốt - và không bay cao quá 1.500 feet. Trung tâm An toàn Hàng không Berlin gồm 4 bên, cơ quan đảm bảo an ninh cho các chuyến bay trong Vùng Kiểm soát, đã được thông báo trước, và mỗi chuyến bay được lên kế hoạch kéo dài khoảng 3 giờ. “Mục tiêu” chính là vô số các cơ sở quân sự của Liên Xô nằm trong Vùng Kiểm soát Berlin. Không phải ngẫu nhiên mà nhân viên kiểm soát không lưu Liên Xô tại Trung tâm An toàn Hàng không Berlin thường đóng dấu lên thẻ yêu cầu chuyến bay với dòng chữ “Không đảm bảo an toàn chuyến bay”.

Ban đầu, thiết bị thực hiện nhiệm vụ chỉ là một máy quay cầm tay, do một thành viên BRIXMIS điều khiển ở buồng lái phía trước của chiếc Chipmunk, còn phi công RAF ngồi phía sau. Mỗi chuyến bay đều đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, với phi hành đoàn luôn đeo mặt nạ dưỡng khí để tránh bị nhận dạng. Họ sẽ lên máy bay bên trong một nhà chứa máy bay, với máy quay đã được lắp đặt sẵn, và động cơ sẽ được khởi động sau cánh cửa đóng kín. Thực tế là lúc nào cũng có “quan sát viên” của Liên Xô được bố trí xung quanh Gatow, và tháp quan sát bao quát toàn bộ căn cứ. Mặc dù Liên Xô nhận thức rõ bản chất thực sự của những chuyến bay này (theo một tài liệu của BRIXMIS, có lần một ống kính máy ảnh đã vô tình rơi từ buồng lái mở xuống một bãi tập đông người), thỏa thuận bốn bên đã cung cấp quyền miễn trừ ngoại giao cho phi công Không quân Hoàng gia Anh. Tuy nhiên, Moscow vẫn không hài lòng về bất kỳ chuyến bay nào của phương Tây bên ngoài Tây Berlin, và việc quấy rối máy bay không phải là hiếm. Ít nhất một lần, một chiếc Chipmunk đã bị hư hại do hỏa lực từ mặt đất của một lính bộ binh Liên Xô.

image007.png
Máy bay Chipmunk WG466 bay trên bầu trời Berlin, khoảng năm 1989

Tầm quan trọng của Schooner/Nylon tăng lên khi Liên Xô nỗ lực che giấu hoạt động quân sự của họ ở Đông Đức. Để tránh sự dòm ngó của phái đoàn liên lạc, họ thiết lập thêm nhiều Khu vực Hạn chế Vĩnh viễn (PRA) - một điều khoản khác của thỏa thuận bốn bên. Trong Khu vực Kiểm soát Berlin, lực lượng Chipmunks có quyền tiếp cận một số sở chỉ huy sư đoàn lớn của Liên Xô, bao gồm cả một số lực lượng được trang bị tốt nhất và có khả năng sẵn sàng chiến đấu cao nhất. Việc xây dựng Bức tường Berlin năm 1961 làm nổi bật sự đối đầu Đông-Tây và dẫn đến việc Liên Xô tăng cường hơn nữa sự hiện diện quân sự của họ trong và xung quanh thành phố, bao gồm cả các tên lửa phòng không mới và các trận địa tên lửa đất đối đất. Theo một số nguồn tin, những chú sóc chuột nằm trong số những phương tiện đầu tiên mang về bằng chứng về mức độ phong tỏa biên giới do Liên Xô thực hiện vào tháng 8/1961.

Đến cuối những năm 1960, một trong những chiếc Gatow Chipmunk được lắp đặt camera cố định, và cả hai chiếc đều được trang bị bộ đàm mới. Theo lời một phi công, camera mới đủ mạnh để “ghi lại tên nhà sản xuất từ bên trong xe tăng nếu tháp pháo đang mở”. Trong một lần, một thành viên của BRIXMIS nhớ lại việc bị một trực thăng tấn công Mi24 Hind của Liên Xô chặn lại và bám sát, chiếc trực thăng này hộ tống chiếc Chipmunk từ căn cứ trực thăng của Liên Xô tại Oranienburg đến phía Bắc Berlin. Ngay sát rìa Vùng Kiểm soát Berlin là một “mục tiêu” đặc biệt thú vị, đó là căn cứ không quân Werneuchen của Liên Xô. Nơi đây từng là căn cứ của máy bay trinh sát MiG-25 Foxbat, và cũng là nơi triển khai định kỳ của máy bay ném bom tầm xa của Liên Xô. Nó cũng nằm sâu trong khu vực hạn chế tiếp cận mặt đất (PRA), khiến việc tiếp cận bằng đường bộ rất khó khăn. Phi đội Chipmunk sẽ bay đủ gần để chụp ảnh mọi máy bay trên đường băng, nhận thức được rằng nếu họ đi lạc ra ngoài đường tâm chính của đường băng, họ sẽ ra khỏi Vùng Kiểm soát Berlin và sẽ bị bắn hạ. Một điều đáng chú ý hơn nữa về trang thiết bị nhiệm vụ, cũng liên quan đến Werneuchen, là ít nhất một chiếc Chipmunk được trang bị thiết bị tình báo điện tử (ELINT). Việc sửa đổi này đã được Thủ tướng Anh phê duyệt vào năm 1981 nhưng chỉ được nhà báo hàng không Ben Dunnell tiết lộ vào năm 2024. Được biết, thiết bị ELINT được sử dụng để thu thập thông tin về một loại radar chiến trường mới của Liên Xô, được trang bị cho hệ thống phòng không tầm ngắn 9K35 Strela-10 (SA-13 Gopher). Tuy nhiên, nó cũng đã được sử dụng trong ít nhất một chuyến bay trên bầu trời Werneuchen. Không có chi tiết nào khác về kết quả của các nhiệm vụ này được công bố.

image013.png
Bệ phóng tên lửa SA-13 của Liên Xô được gắn trên một xe bánh xích

Phi đội Chipmunks vẫn hoạt động tích cực cho đến khi Bức tường Berlin sụp đổ vào tháng 11/1989, báo hiệu sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh. Ngay trước khi nước Đức thống nhất vào năm 1990, BRIXMIS đã bị giải thể và cùng với đó, nhu cầu về các chuyến bay thu thập thông tin tình báo cũng chấm dứt. Ở thời kỳ đỉnh cao, Phi đội Trạm Gatow của Không quân Hoàng gia Anh chưa bao giờ có quá 4 chiếc Chipmunk được biên chế.

Phi đội bay của Trạm Gatow vẫn hoạt động cho đến năm 1994, khi chiếc Chipmunk cuối cùng rời đi. Gatow chính thức đóng cửa với tư cách là một căn cứ của Không quân Hoàng gia Anh vào cùng năm đó.

Trang Thuần (Tổng hợp)

Các tin khác

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Đừng để hình ảnh "đại ca" trở thành hình mẫu cho người trẻ

Từng hai lần lĩnh án tù, Nguyễn Văn Dũng tiếp tục xuất hiện trong các phim ngắn với vai “đại ca” giang hồ. Trong vụ án liên quan kênh YouTube “Đời TV”, lời khai của những người tham gia cho thấy Dũng được mời đóng phim vì có lượng người theo dõi, có thể giúp kênh tăng lượt xem.

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Công an TP Đồng Nai: Bình yên từ thế trận lòng dân

Là một trong những nơi tập trung nhiều khu, cụm công nghiệp ở phía Nam, thu hút hàng triệu người từ khắp nơi đổ về làm công nhân và lao động tự do nên TP Đồng Nai luôn là địa bàn mà các đối tượng tội phạm, đặc biệt là trộm cắp, cướp giật chọn làm nơi gây án. Đối tượng mà chúng nhắm đến thường là công nhân. Không để tình trạng này tiếp diễn, Ban Giám đốc Công an TP Đồng Nai đã chỉ đạo Phòng Cảnh sát hình sự và Công an các xã, phường tăng cường nắm tình hình địa bàn, phối hợp tuần tra khép kín để kịp thời đấu tranh, triệt phá.

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Côn trùng gắn công nghệ của tương lai

Công ty khởi nghiệp của Đức SWARM Biotactics chế tạo côn trùng lai máy móc phục vụ mục đích quốc phòng - nhưng đây không phải là lần đầu tiên các nhà khoa học gắn camera lên những loài côn trùng. Các nhà nghiên cứu điều khiển côn trùng bằng cách gửi xung điện đến râu của chúng, khuyến khích gián di chuyển. Nếu thành công, các đàn robot này có thể được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ như trinh sát hoặc tìm kiếm cứu nạn.

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Ngăn chặn UAV gây mất an toàn bay

Thời gian vừa qua, trong khu vực cấm, hạn chế bay ở sân bay Tân Sơn Nhất, TP Hồ Chí Minh liên tục xuất hiện UAV hoạt động. Tình trạng này không những gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an toàn của những chuyến bay ở cả hai chiều cất, hạ cánh; mà còn khiến nhiều chuyến bay phải tạm dừng nhiều giờ liền, nhiều chuyến phải hạ cánh gấp hoặc di chuyển đến sân bay khác để dừng chờ; gây thiệt hại hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng cho nhiều loại chi phí.

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Vì sao “Mái nhà thế giới” trở thành nguồn cơn thảm họa?

Một khối băng và đá trên dãy Langtang bất ngờ sụp xuống, kéo theo lũ bùn đá tràn qua biên giới Trung Quốc và Nepal, phá hủy cửa khẩu, đường sá, nhà máy điện và nhiều khu dân cư. Nhưng Rasuwa không chỉ là câu chuyện về một thiên tai dữ dội, nó cảnh báo một thực tế rất đáng lo ngại. Himalaya,“mái nhà thế giới” và nguồn nước của phần lớn châu Á, đang biến đổi nhanh trong khi hạ tầng và các hành lang kết nối ngày càng tiến sâu vào những vùng núi dễ tổn thương. Khi băng, đá, nước và địa hình cùng mất ổn định, một biến cố trên sườn núi có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng xuyên biên giới.

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Màn giăng bẫy khách hàng vào Spa đã bị triệt phá như thế nào?

Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bắc Ninh đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng vì có hành vi lừa dối khách hàng. Các đối tượng trên là chủ cơ sở, “bác sĩ”, “khách hàng” của Spa Sigma và Spa “Royal Luxury” ở tỉnh Bắc Ninh với những thủ đoạn lừa dối khách hàng hết sức bài bản, tinh vi.

Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu luôn hướng về quê hương bằng những việc làm ý nghĩa để tri ân Mẹ Việt Nam anh hùng và các anh hùng, liệt sĩ.

Công an tỉnh Thanh Hóa phát huy truyền thống anh hùng

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Thanh Hóa là một trong những địa bàn trọng điểm bị không quân, hải quân Mỹ đánh phá ác liệt. Hàm Rồng, Nam Ngạn, Phà Ghép, Đò Lèn, Đồi Nhơm... trở thành những “tọa độ lửa” trên tuyến chi viện chiến lược. Mỗi cây cầu, bến phà, cung đường nơi đây đều ghi dấu những trận đánh khốc liệt và sự hy sinh của quân, dân Thanh Hóa để giữ vững mạch giao thông ra tiền tuyến.

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

“Tế Điên” và lời hứa hoàn lương dang dở

Bỏ học từ lớp 4, lang thang ở ga Nam Định rồi trượt dài từ trộm cắp, cướp tài sản đến ma túy, Nguyễn Văn Thùy dành hơn 20 năm cuộc đời để... đi tù. Khi trở về, những tưởng đã "rẽ lối" thành công sang lĩnh vực truyền thông với hình ảnh “Tế Điên” trên mạng xã hội, kể chuyện tù tội và khuyên giới trẻ hoàn lương, nhưng, như một diễn viên quen "ăn đèn" sân khấu, “Tế Điên" một lần nữa vướng vòng lao lý cũng chính bởi những phát ngôn thiếu kiểm soát của mình.

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Về "khẩu súng gây đau tim" của CIA

Mỹ đã tham gia công ước cấm vũ khí sinh học, nhưng Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) lại bí mật phát triển một loại vũ khí ám sát bí mật: "khẩu súng gây đau tim". Sự thật khí tài này vừa được tạp chí trực tuyến Cơ khí phổ thông (PMC) Mỹ lật lại trong số ra trung tuần tháng 8/2026.

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

8 công nghệ hoạt động như… “phép thuật”

Một số công nghệ đột phá vẫn mang lại cảm giác như thể chúng được hiện thực hóa từ truyện hư cấu, ngay cả khi chúng đã xuất hiện được một thời gian. Đó là bởi vì chúng ta học cách áp dụng chúng vào cuộc sống hàng ngày thông qua các ứng dụng và thiết bị mà chúng hỗ trợ, nhưng chúng ta lại không bao giờ dành thời gian để tìm hiểu điều gì làm cho những công nghệ này hoạt động.

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

AI và cuộc chiến giành quyền viết luật chơi

Bên dưới bề nổi của cuộc thương chiến vi chip bán dẫn đang nổi bật trên các trang báo quốc tế là một cuộc chiến ngầm khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc đua áp đặt thể chế, giành quyền định đoạt trật tự số toàn cầu. Xem ra, quyền lực đích thực của kỷ nguyên mới không nằm ở chỗ ai làm ra con chip nhanh nhất, mà thuộc về kẻ quyết định AI được phép vận hành theo những quy tắc nào.

Chiều 6/8, việc công an xuất hiện tại nhà Bùi Xuân Huấn đã thu hút nhiều người quay phim, phát trực tiếp qua mạng xã hội

Một thập niên nổi tiếng nhờ thị phi

Không có chuyên môn, nghề nghiệp nổi bật làm bệ phóng, Bùi Xuân Huấn, tức Huấn “Hoa Hồng” vẫn xây dựng được sức ảnh hưởng lớn trên mạng xã hội bằng những màn khoe tiền, phát ngôn gây sốc và các bài giảng về “đạo lý”. Từ một hiện tượng mạng mang màu sắc “giang hồ”, Huấn từng bước thương mại hóa sự nổi tiếng, tham gia kinh doanh, bán hàng trực tuyến và làm từ thiện. Tuy nhiên, hành trình ấy cũng liên tục đi kèm tranh cãi, những lần bị xử phạt và gần đây nhất là việc cơ quan điều tra có mặt tại nơi ở của người này.

Thư cảm ơn của tỉnh ủy lai châu tới công ty TNHH KF FAN của ông Trần Đình Tiệp sau khi ông gửi 1,1 tỉ đồng ủng hộ đồng bào khó khăn

Khánh Sky và kết cục được báo trước

Từ một vụ tranh cãi về hoạt động từ thiện, câu chuyện nhanh chóng leo thang thành những màn livestream chửi bới, kéo đến tận nơi đối chất, rồi kết thúc bằng việc cơ quan công an vào cuộc. Đằng sau vụ việc Khánh Sky là một hiện tượng đáng báo động hơn: Nhiều gã “giang hồ mạng” hiện nay đang kiếm cơm bằng những drama gây tranh cãi và vướng vào pháp luật như là kết cục đương nhiên.

Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến cùng đồng nghiệp nghiên cứu kịch bản trước khi quay phim

Người kể chuyện pháp luật bằng những thước phim triệu view

Đoạn clip ghi lại hình ảnh một trung tá CSGT phụ vợ bán nước mía sau giờ làm việc bất ngờ thu hút hàng triệu lượt xem, giúp nhiều người biết đến Trung tá Nguyễn Ngọc Tiến, cán bộ Phòng CSGT Công an TP Hà Nội. Phía sau khoảnh khắc đời thường ấy là một hành trình hơn 20 năm bền bỉ đứng giữa những ngã tư Thủ đô, chứng kiến biết bao mất mát vì tai nạn giao thông, thế nên, cách mà anh Tiến tuyên truyền pháp luật bằng những clip sống động khiến người dân, đặc biệt là các bạn trẻ vô cùng thích thú. Mọi người gọi anh là "Trung tá triệu view".

Những phát minh đi trước thời đại

Những phát minh đi trước thời đại

Giám sát động đất, động cơ hơi nước, phẫu thuật và vật liệu tiên tiến... Một hành trình khám phá những phát minh cổ đại đi trước thời đại.

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Vũ khí Hàn Quốc đang xâm lấn thị trường châu Âu

Cuộc xung đột tại Ukraine kéo dài đã đẩy các quốc gia thành viên châu Âu của NATO vào một cuộc chạy đua vũ trang quy mô lớn chưa từng có kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghiệp quốc phòng nội địa phương Tây bị quá tải và Mỹ có dấu hiệu muốn giảm bớt vai trò đầu tàu dẫn dắt phòng thủ cựu lục địa, một hiện tượng địa chính trị kỳ lạ đã xuất hiện: dòng vũ khí từ cường quốc công nghiệp Đông Bắc Á - Hàn Quốc - đang ồ ạt đổ bộ về phía Tây.

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

AI và mặt trận an ninh phi truyền thống

Nếu động cơ hơi nước thúc đẩy cách mạng công nghiệp, Internet mở ra kỷ nguyên kết nối toàn cầu thì trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình nền văn minh số của thế kỷ XXI. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, công nghệ này cũng bị các tổ chức tội phạm, mạng lưới lừa đảo và các nhóm cực đoan lợi dụng để gia tăng quy mô, mức độ tinh vi của các cuộc tấn công mạng, gian lận tài chính hay thậm chí là khủng bố.