Chợ đông mà vắng khách
Cuộc khảo sát của Parks Associates còn chỉ ra rằng đại đa số người được hỏi sẽ không mua một sản phẩm hay dịch vụ nào nếu như bên bán quảng cáo mặt hàng có sử dụng AI trong khâu sản xuất hay vận hành. Một lý do được nhiều người đưa ra là lo ngại AI tuồn thông tin, dữ liệu cá nhân cho bên thứ ba. Tuy nhiên số ít những người đang sử dụng AI vì mục đích an ninh có phần ít cảnh giác hơn. 81% người trong nhóm đối tượng này cho biết họ tin rằng AI thật sự có ích trong công tác an ninh điện tử.
Báo cáo của Parks Associate thiếu tích cực nhưng không phải là mới. Công ty đầu tư mạo hiểm Menlo Ventures (Mỹ) từng thực hiện một cuộc khảo sát tương tự hồi đầu năm 2025. Họ phát hiện 61% người Mỹ trưởng thành có sử dụng AI chatbot trong vòng 6 tháng vừa qua, và cứ 1 trong 5 người thì dùng AI hằng ngày. Nhưng lý do quan trọng nhất thúc đẩy đa phần người dùng là sự tiện lợi và miễn phí chứ không phải tính năng. Chỉ 3% số người được hỏi cho biết họ sẽ tiếp tục sử dụng AI nếu buộc phải trả tiền.
Vậy người Mỹ đang dùng AI vào việc gì? 19% trả lời họ dùng AI để soạn email, 18% để đọc tin và nghiên cứu, 18% để lên kế hoạch hằng ngày và 16% để lên thực đơn. Đây là 4 nhóm công năng có nhiều người sử dụng nhất. Và cũng thật khó để thuyết phục họ mở hầu bao để làm những việc mà họ không cần AI cũng tự mình làm được.
Hãng tin AFP trích lời một nhà quan sát: “Chị gái tôi thường xuyên sử dụng chatbot, nhưng chị ấy chỉ dùng chatbot. Chị ấy không dùng ngay cả một ứng dụng AI chuyển đổi giọng nói thành văn bản như Wispr Flow vì phí hàng tháng quá cao mà tần suất sử dụng thấp... Trong bối cảnh nền kinh tế trở nên khó khăn hơn, các hộ gia đình hẳn sẽ phải tìm cách cân đối lại thu chi. Và rất có thể những khoản chi cho AI sẽ là thứ đầu tiên bị cắt”.
Tình hình trên thị trường doanh nghiệp cũng chẳng mấy khả quan hơn. Trang tin công nghệ DOU (Ukraine) mới đưa ra bản báo cáo khảo sát 10.000 chuyên viên tin học châu Âu. 62% người được hỏi cho biết công ty họ khuyến khích sử dụng AI, nhưng trong số đó thì chỉ có 49% doanh nghiệp mua gói dịch vụ AI và 9% có khoản bồi đắp cho những nhân viên tự mình sử dụng AI. 31% còn lại hoàn toàn phải bỏ tiền túi ra cho AI. Nhóm đối tượng này còn cho biết họ phải tiết kiệm chi ly trong bất kỳ quyết định nào liên quan đến việc sử dụng token AI để làm gì.
Công ty Anthropic mới tổ chức cuộc gặp mặt với các nhà đầu tư trước thềm phát hành cổ phiếu lần đầu vào ngày 14/10 vừa qua. Anthropic thông báo doanh thu quý 3 năm 2026 của họ đạt 16,8 tỷ USD, tăng 45% so với quý 2 và 360% so với cả năm 2025. Giới đầu tư tuy vậy vẫn tỏ ra lo ngại trước khoản lỗ 8,06 tỷ USD của Anthropic trong năm 2025.
Tiện nói về token, các tập đoàn lớn đang dùng AI như ném vàng mã vào lửa. Praveen Neppalli Naga, giám đốc công nghệ Uber, cho biết tập đoàn này dùng hết số token dự tính cho năm tài khóa 2026 chỉ trong 4 tháng đầu năm. 84% số chuyên gia công nghệ của Uber đang dùng AI và 70% khối lượng code được áp dụng vào phần mềm của Uber do AI tạo ra. Vậy nhưng trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 5/2026, giám đốc hoạt động Andrew Macdonald của Uber lại cho biết tập đoàn này vẫn chưa thấy lợi ích rõ ràng từ việc sử dụng AI.
Bryan Catanzaro, phó giám đốc bộ phận ứng dụng Deep Learning của Nvidia, trả lời phỏng vấn trang tin Tech Crunch (Mỹ): “Chi phí sử dụng AI của bộ phận ứng dụng Deep Learning đã vượt qua tổng tiền lương của toàn bộ đội ngũ nhân viên bộ phận. Công nghệ AI được quảng cáo là thay thế con người, nhưng chắc hẳn sẽ có những nhà quản lý phải đặt dấu hỏi khi mà chi phí sử dụng AI còn cao hơn chi phí con người”.
Cũng có thông tin cho biết ban lãnh đạo Microsoft đã chỉ đạo đội ngũ kỹ sư ở một bộ phận chưa rõ tên ngừng sử dụng AI lập trình nhằm giảm chi phí AI. Hiện 30% số code mới hằng tháng của Microsoft là do AI tạo ra. Hai nhà đầu tư hàng đầu vào AI là Nvidia và Microsoft có các động thái như trên hẳn sẽ gây xáo động thị trường và khiến các nhà đầu tư khác phải đặt câu hỏi: “Liệu nhu cầu về AI có cao như mình nghĩ?”.
Chuông điểm giờ G
Nhà báo người Mỹ Ed Zitron, chuyên gia nghiên cứu về khía cạnh tài chính của ngành công nghiệp AI, ước tính tổng doanh thu các tập đoàn Hoa Kỳ trong ngành này nhận về hằng năm là khoảng 12 tỷ USD. Tổng số vốn đầu tư họ đã nhận tính đến đầu năm 2026 đã là 1,15 nghìn tỷ USD. Rõ ràng hiệu suất sinh lời của các tập đoàn AI Mỹ hiện không cao và họ đang chi một phần đáng kể nguồn quỹ để trợ giá cho không ít sản phẩm - dịch vụ không sinh lời.
Nền kinh tế thế giới chao đảo trong năm 2026 và năm 2027 cũng chẳng sáng sủa hơn là mấy. Mặt khác thời kỳ lãi suất gần bằng 0 cũng đã chấm dứt. Đại đa phần các nhà đầu tư không còn sự lựa chọn nào khác ngoài việc tìm cách thu hồi nợ và bảo toàn vốn trước khi khủng hoảng ập tới. Họ khó có thể chấp nhận việc các tập đoàn AI dùng tiền của nhà đầu tư để trợ giá cho các sản phẩm, dịch vụ vốn đã không sinh lời.
Có cách nào để ngành AI tăng khả năng sinh lời? Nhà báo Ed Zitron nhận xét: “Ngay từ thời điểm này đã có những người nói về việc không thể tăng giá dịch vụ AI vì người tiêu dùng hoàn toàn không có độ đàn hồi về giá. Các công ty AI thay vì thế sẽ tìm cách buộc người dùng miễn phí phải xem quảng cáo hay giao thông tin cá nhân cho họ. Đây là biện pháp thường được các công ty công nghệ áp dụng khi họ hết cách mở rộng, phát triển thị trường và buộc phải sinh lời để trả lãi nợ vốn”.
Những gói người dùng của Copilot, Geminy và ChatGPT đều đã tăng, trong đó riêng ChatGPT có thêm gói Pro 500 với mức giá $500/tháng, cao nhất trong lịch sử OpenAI. Mặt khác OpenAI cũng thông báo sẽ giảm tính năng gói Pro 200 ($200/tháng), đơn cử như giảm giới hạn tin nhắn do GPT-6 Pro soạn từ 200 tin nhắn/tuần xuống còn 100 tin nhắn/tuần.
Google mới đây thông báo là kể từ tháng 10/2026, người dùng gói dịch vụ AI rẻ nhất của tập đoàn này sẽ không được dùng mô hình cao cấp Gemini 3.1 Pro, còn người dùng miễn phí thì chỉ được dùng mô hình Gemini 3.5 Flash-Lite. Các tính năng hữu dụng như Deep Think thì nay chỉ có người dùng cao cấp mới được sử dụng. Google mới giới thiệu mô hình Gemini 4 Argon vào ngày 30/9 vừa qua. Việc trình làng Gemini 4 lẫn thay đổi bảng giá dịch vụ có thể đều là một phần trong chiến lược cải thiện khả năng sinh lời của Google.
David Cahn, chuyên gia tại quỹ đầu tư Sequoia Capital (Mỹ), nhận xét: “Ngành công nghiệp AI cần phải tăng doanh thu lên mức 600 tỷ USD/năm để cân xứng với các khoản chi phí hiện tại. Vậy nhưng khoảng cách giữa doanh thu và chi phí chỉ đang rộng ra chứ không ngắn lại”.
Điều các tập đoàn AI mong muốn nhất là khách hàng doanh nghiệp của họ thay đổi cơ cấu tổ chức và hoạt động theo hướng xoay quanh AI. Phải làm khách hàng không thể sống thiếu AI thì mới lấy được tiền của họ. Nhưng khách hàng chưa kịp thay đổi xong cơ cấu thì ngành AI đã phải chịu áp lực phải kiếm được lãi. Nhiều khách hàng đã nhận ra là tự mình làm việc hay thuê nhân viên lại rẻ hơn là sử dụng AI.
Một khía cạnh không thể bỏ qua trong câu chuyện này là vấn đề nhân sự. 150 công ty công nghệ hàng đầu nước Mỹ đã sa thải hơn 115.000 nhân viên trong 9 tháng đầu năm nay. Một trong những lý do chính được các cấp quản lý đưa ra là doanh nghiệp tăng ứng dụng AI để thay thế con người. Vậy nhưng một cuộc nghiên cứu của đại học MIT (Mỹ) cho biết chỉ có 23% số trường hợp tự động hóa bằng AI là thật sự tiết kiệm được chi phí. Trong 77% trường hợp còn lại thì tiền lương cho con người lại rẻ hơn là chi phí cho AI.
Kịch bản nhãn tiền là sẽ có không ít cá nhân và tổ chức ngừng sử dụng AI khi giá gói dịch vụ tăng. Hoặc là họ chuyển sang sử dụng các mô hình mã nguồn mở miễn phí như OpenClaw. Khoảng cách về khả năng giữa các mô hình AI miễn phí và có phí đang thu hẹp dần. Mặt khác không phải người dùng AI nào cũng cần các tính năng hiện đại nhất.
Ngành AI cũng sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc đi tìm nguồn vốn vay. Còn nhớ “gã khổng lồ” trong ngành đầu tư là SoftBank phải khó khăn lắm mới huy động được 40 tỷ USD để đầu tư vào OpenAI, cộng với 10 tỷ USD nữa được SoftBank thêm vào hồi tháng 8. Khoản vay này được thế chấp bằng cổ phần của OpenAI và một số công ty khác mà SoftBank đang sở hữu cộng với 11,1 tỷ USD tiền trái phiếu OpenAI mới bán được.
Điểm đáng chú ý là việc SoftBank phải sử dụng nguồn vốn từ trái phiếu để thế chấp khoản vay đầu tư vào OpenAI. Người mua trái phiếu thường rất ngại rủi ro nên SoftBank trước đây hiếm khi sử dụng dòng tiền này để đầu tư vào các ngành công nghệ mới. Mặt khác SoftBank cho rằng số cổ phần OpenAI mà họ đang nắm giữ trị giá 89 tỷ USD, vậy mà từng đó vẫn chưa đủ để thế chấp một khoản vay 40 tỷ USD. Điều này có nghĩa giới đầu tư cho rằng giá trị thật của OpenAI thấp hơn định giá của SoftBank nhiều lần.
Các tập đoàn AI và những cổ đông của họ vẫn đang hoạt động dựa trên niềm tin rằng nhu cầu chắc chắn sẽ đi theo nguồn cung. Thực tế đã phủ nhận sự chủ quan này. Ngành AI nhận ra điều này càng sớm càng tốt bởi vì chu kỳ phát triển tiếp theo phụ thuộc vào việc họ có một cái nhìn tỉnh táo về thị trường để có thể xây dựng mô hình kinh doanh thật sự bền vững.
