Khi các “trung tâm lừa đảo” bắt đầu dịch chuyển
Trong năm 2026, Sri Lanka đã chứng kiến sự gia tăng rõ rệt các vụ truy quét hoạt động lừa đảo trực tuyến có yếu tố nước ngoài. Cảnh sát nước này cho biết từ đầu năm đến nay đã tiến hành hơn một chục cuộc đột kích, bắt giữ hoặc trục xuất hàng trăm người nước ngoài, phần lớn nhập cảnh bằng thị thực du lịch.
Đến ngày 13/8, cảnh sát Sri Lanka cho biết đã bắt giữ 1.093 người nước ngoài liên quan các vụ tội phạm mạng và gian lận tài chính trong năm 2026, gần gấp đôi so với 573 người trong năm 2024. Nhiều vụ việc được phát hiện tại các khu nghỉ dưỡng ven biển phía Tây, với những người bị bắt đến từ Trung Quốc, Ấn Độ và một số quốc gia Đông Nam Á.
Quy mô các vụ việc khiến Sri Lanka trở thành địa điểm được chú ý trong bức tranh tội phạm mạng đang thay đổi ở châu Á. Tại một cuộc đột kích ở thủ đô Colombo hồi tháng 6, cảnh sát bắt giữ 18 công dân mang quốc tịch Trung Quốc và một người mang quốc tịch Lào, đồng thời phát hiện hàng chục giấy tờ giả, trong đó có giấy chứng nhận pháp lý, tài liệu giả mạo của Bộ Tài chính Mỹ và đăng ký doanh nghiệp giả, tờ The Guardian cho biết.
Một sĩ quan điều tra cho biết lực lượng chức năng còn tìm thấy 62 hộ chiếu, phần lớn của công dân Trung Quốc, cùng điện thoại, máy tính xách tay, USB, thiết bị điện tử và dụng cụ phục vụ việc làm giả tài liệu. Cảnh sát xác định một tổ chức tội phạm người Hoa đứng sau hoạt động nhằm lừa các nạn nhân Mỹ đầu tư vào một công ty Mỹ giả mạo.
Những vụ bắt giữ này diễn ra trong bối cảnh các mạng lưới lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á chịu sức ép ngày càng lớn. Trong quá trình phân tán rộng hơn của ngành công nghiệp lừa đảo xuyên quốc gia, Sri Lanka đang nổi lên như một điểm đến mới. Khi các trung tâm lớn ở Đông Nam Á bị trấn áp mạnh tay, hoạt động lừa đảo trực tuyến không biến mất mà chuyển sang những địa điểm ít gây chú ý hơn như Sri Lanka.
Thay vì duy trì các tổ hợp khổng lồ tập trung hàng trăm hoặc hàng nghìn người, các băng đảng tội phạm mạng chia nhỏ thành những nhóm vài người, thuê khách sạn, căn hộ hoặc văn phòng tại quốc đảo Nam Á này trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng rời đi khi bị phát hiện. Cảnh sát Sri Lanka cho biết một số nhóm tội phạm chỉ khoảng 5 người, luân chuyển giữa các khách sạn, căn hộ và văn phòng sau mỗi ba tháng.
Vì sao Sri Lanka bị nhắm đến?
Theo nhận định của Báo The Diplomat, Sri Lanka có một số điều kiện khiến việc thiết lập các hoạt động tội phạm quy mô nhỏ tương đối thuận lợi. Nước này có chính sách thị thực du lịch tương đối dễ tiếp cận, đồng thời cũng triển khai thị thực đặc biệt dành cho “dân du mục kỹ thuật số” (digital nomad); có hệ thống viễn thông và kết nối Internet phát triển; khách sạn, văn phòng và nhà ở tại các khu đô thị, ven biển có thể thuê với chi phí tương đối thấp.
Những yếu tố này bản thân đều phục vụ các hoạt động kinh tế hợp pháp. Sri Lanka là quốc gia có ngành du lịch quan trọng và đang tìm cách thu hút thêm du khách, trong khi sự phát triển của kết nối viễn thông và các dịch vụ lưu trú, cho thuê tài sản là một phần bình thường của nền kinh tế. Vấn đề nằm ở chỗ những điều kiện tạo thuận lợi cho hoạt động hợp pháp cũng có thể bị tội phạm xuyên quốc gia tận dụng để giảm chi phí di chuyển và nhanh chóng dựng lại hoạt động sau các đợt truy quét ở nơi khác.
Sri Lanka cũng đang phục hồi sau cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng nhất kể từ khi giành độc lập. Trong bối cảnh đó, chủ sở hữu bất động sản cần khách thuê, các cơ sở kinh doanh du lịch cần duy trì công suất và những người trung gian có thể sẵn sàng cho thuê nhà, văn phòng hoặc nhiều căn hộ nếu nhận được khoản thanh toán hấp dẫn. Các kênh chuyển tiền phi chính thức tồn tại lâu năm cũng có thể bị tội phạm khai thác, dù chúng vốn phục vụ những nhu cầu kinh tế và xã hội hợp pháp.
Một điểm khác biệt quan trọng nằm ở cách các nhóm tội phạm lựa chọn địa điểm. Sri Lanka không có những khu phức hợp biệt lập, khó tiếp cận như các tổ hợp từng thu hút sự chú ý quốc tế tại một số khu vực ở Đông Nam Á. Thay vào đó, các nhóm tại Sri Lanka được cho là tìm đến những địa điểm khó nhận biết hơn: nhà thuê, khách sạn, chung cư hoặc văn phòng. Người nước ngoài thuê nhà theo nhóm không phải chuyện bất thường tại một quốc gia du lịch, qua đó giúp các hoạt động đáng ngờ dễ hòa lẫn vào đời sống kinh tế thông thường.
Mark Bo, nhà nghiên cứu tội phạm mạng và tác giả cuốn Scam: Inside Southeast Asia’s Cybercrime Compounds, cho biết ông đã nhận thấy xu hướng hướng tới Sri Lanka từ khoảng hai năm trước, khi các kênh Telegram bắt đầu xuất hiện những thông tin tuyển người và đề cập tới việc chuyển hoạt động sang quốc đảo này.
Theo Báo Indoneo, Phòng Điều tra Tội phạm Máy tính thuộc Cảnh sát Sri Lanka mới đây cảnh báo rằng đất nước này “ngày càng bị lợi dụng làm nền tảng cho các vụ lừa đảo trực tuyến nhắm vào người nước ngoài”. Indoneo cho biết hầu hết các nghi phạm đều nhập cảnh bằng thị thực ngắn hạn và lợi dụng sự giám sát lỏng lẻo đối với các dịch vụ kỹ thuật số. Lỗ hổng thẻ SIM là một ví dụ điển hình: quy định đăng ký yêu cầu hộ chiếu hoặc chứng minh nhân dân, nhưng thẻ trả trước vẫn được giao dịch tại sân bay với sự kiểm tra tối thiểu.
Thành bại không chỉ nằm ở những cuộc đột kích
Phản ứng của Sri Lanka cho thấy chính quyền nước này đã nhận diện vấn đề và đang hành động. Hơn một chục cuộc đột kích được tiến hành từ đầu năm, hàng trăm người nước ngoài bị bắt hoặc trục xuất. Theo Báo The Diplomat, trong tháng 5, riêng tỉnh Southern Province đã chứng kiến 221 người nước ngoài bị bắt trong một chiến dịch. Các cuộc truy quét khác tại khu vực ven biển phía Tây và gần Colombo cũng phát hiện những nhóm lớn người nước ngoài bị cáo buộc vận hành hoạt động lừa đảo trực tuyến.
Nhưng việc trấn áp những băng nhóm lừa đảo xuyên quốc gia này không phải nhiệm vụ dễ dàng. Những cuộc đột kích, dù cần thiết, khó có thể giải quyết toàn bộ vấn đề nếu chỉ dừng ở việc bắt hoặc trục xuất những người trực tiếp vận hành máy tính và điện thoại. Các mạng lưới lừa đảo còn có dòng tiền, hạ tầng kỹ thuật và những người tổ chức đứng phía sau. Việc loại bỏ một nhóm nhân sự tuyến đầu có thể làm gián đoạn một hoạt động cụ thể mà chưa tác động tới toàn bộ mạng lưới tài chính và tổ chức.
Đây cũng là lý do cuộc chiến chống các mạng lưới này không thể chỉ dựa vào nỗ lực của riêng lực lượng cảnh sát, tờ The Diplomat nhận định. Kinh nghiệm tại Đông Nam Á cho thấy, các cơ quan nhập cư, cơ quan quản lý tài chính, đơn vị quản lý viễn thông, cơ quan tình báo tài chính, lực lượng điều tra tội phạm mạng của Sri Lanka đều phải nhập cuộc. Việc điều tra cần lần theo dòng tiền, hoạt động rửa tiền, giao dịch tiền số và hạ tầng kỹ thuật, thay vì chỉ tập trung vào những người trực tiếp thực hiện các cuộc gọi hoặc vận hành thiết bị.
Sri Lanka hiện vẫn có cơ hội ngăn chặn những mạng lưới lừa đảo xuyên quốc gia trước khi chúng có thời gian gắn kết sâu với thị trường bất động sản, các hoạt động kinh doanh và những mạng lưới trung gian trong nước. Nhưng nước này cần một giải pháp đồng bộ thay vì chỉ tập trung vào các cuộc đột kích và bắt giữ. Bởi theo như phân tích của nhà nghiên cứu tội phạm mạng Mark Bo thì “một trong những đặc điểm nổi bật của ngành công nghiệp lừa đảo trực tuyến này là tính cơ động và khả năng thích ứng cao”.
“Những chiến dịch trấn áp định kỳ là không đủ. Các công ty công nghệ, ngân hàng và cơ quan quản lý cần phải làm nhiều hơn để phá vỡ cơ sở hạ tầng tài chính và kỹ thuật hỗ trợ ngành công nghiệp này. Chính quyền phải nâng cao nhận thức cộng đồng về rủi ro gian lận và nguy hiểm của việc tuyển dụng lừa đảo. Nếu không, các hoạt động lừa đảo trực tuyến sẽ tiếp tục tồn tại, bất kể có bao nhiêu cơ sở bị triệt phá”, ông Mark Bo nhấn mạnh.
