Thỏa thuận hạt nhân Iran hết cách cứu vãn?

Liên minh châu Âu (EU) và Iran vẫn kì vọng có thể cứu vãn thỏa thuận hạt nhân kí năm 2015 thông qua các cuộc đàm phán, nhưng Mỹ khẳng định rất khó đạt thỏa thuận và rằng Washington không còn coi đây là chủ đề ưu tiên.

Trong thông điệp phát đi sau cuộc tiếp xúc hiếm hoi với Ngoại trưởng Iran Hossein Amirabdollahian ở Jordan bên lề Hội nghị Hợp tác và Đối tác Baghdad, đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của EU Josep Borrell khẳng định, khối sẽ tiếp tục liên lạc một cách cởi mở với Iran nhằm mục tiêu khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran kí năm 2015, có tên gọi chính thức là Kế hoạch hành động toàn diện chung (JCPOA), Reuters ngày 21/12 đưa tin. Ông Borrell nhấn mạnh thêm, việc hai bên có thể duy trì đối thoại là điều "cần thiết", dù "quan hệ Iran-EU đang xấu đi" liên quan đến cách Iran đối phó làn sóng biểu tình lan rộng từ tháng 9/2022, hay cáo buộc từ phương Tây rằng Tehran đã cung cấp vũ khí để Nga sử dụng trong chiến dịch quân sự ở Ukraine, vốn bị Nga-Iran nhiều lần bác bỏ.

thoa thuan iran.jpg -0
Phái đoàn EU (trái) đàm phán cùng các quan chức Iran ở Jordan nhằm tìm cách cứu vãn JCPOA. Ảnh: Reuters.

Ngoại trưởng Iran Amirabdollahian cùng ngày cho hay, nước này ủng hộ việc hồi sinh JCPOA, miễn là các bên còn lại tham gia thỏa thuận có cách tiếp cận "thực tế" và tôn trọng những "giới hạn đỏ" của Iran. Bộ Ngoại giao Iran sau đó thông báo, Iran muốn hoàn tất đàm phán hạt nhân với phương Tây "dựa trên bản dự thảo là kết quả của nhiều tháng thương lượng khó khăn và chuyên sâu". Dù chưa được xác nhận, nhưng truyền thông khu vực nói đây là dự thảo thỏa thuận cứu vãn JCPOA do EU đưa ra hồi tháng 8/2022. Mỹ và Iran đã từng có một số trao đổi về văn kiện này, nhưng tiến trình đó bế tắc khi cả hai cáo buộc đối phương đòi hỏi thái quá.

Trước đó, hôm 19/12, ông Kamal Kharazi, cố vấn cấp cao của nhà lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei cũng phát đi tín hiệu tích cực khi nêu rõ, Iran có thể trở lại tuân thủ các cam kết trong JCPOA, hãng tin Mehr của Iran dẫn lời. Theo vị quan chức, nhiều khúc mắc xung quanh JCPOA giữa Iran và phương Tây đã được tháo gỡ thông qua đối thoại. Ông nhấn mạnh, Iran có đủ năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân nhưng chưa từng có ý định làm vậy vì muốn ngăn một cuộc chạy đua vũ trang ở Trung Đông. Ông Kharazi cũng đánh giá, vấn đề giám sát hạt nhân là vướng mắc duy nhất còn lại, đồng thời hi vọng "điểm nghẽn" này được giải quyết trong chuyến công du của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA) đến Tehran. Theo kế hoạch, IAEA cử một nhóm chuyến gia đến Iran vào ngày 18/12 để xem xét 3 cơ sở được cho là có liên quan đến hoạt động hạt nhân của Iran.

JCPOA được Iran kí với các cường quốc nhóm P5+1 (gồm Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga và Đức) cùng EU hồi tháng 7/2015, trong đó, Tehran hạn chế hoạt động hạt nhân để đổi lấy việc nới lỏng các biện pháp trừng phạt quốc tế. Tuy nhiên, năm 2018, Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đơn phương rút khỏi thỏa thuận rồi tái áp đặt trừng phạt chống Iran, còn Tehran trả đũa bằng cách từ bỏ các cam kết trong JCPOA, gồm việc làm giàu uranium ở độ tinh khiết 60%, cao gấp nhiều lần mức 3,67% mà JCPOA cho phép, khiến cộng đồng quốc tế quan ngại.

Hơn 4 năm qua, Nga, Trung Quốc và EU đã tìm nhiều cách cứu vãn JCPOA thông qua ngoại giao. Theo sáng kiến của EU, Mỹ và Iran nhất trí tham gia các cuộc đàm phán gián tiếp ở Vienna (Áo) từ tháng 4/2021 nhưng tiến trình đã đình trệ mà chưa nhất trí với thỏa thuận nào.

Mỹ hiện chưa bình luận về cuộc tiếp xúc mới nhất của Iran và EU. Hai ngày qua, trên truyền thông Mỹ lan truyền đoạn video ngắn, được cho là ghi lại cuộc trao đổi ngắn của Tổng thống Mỹ Joe Biden với đám đông bên lề một sự kiện ở California đầu tháng 11/2022, trong đó, ông Biden mô tả thỏa thuận hạt nhân Iran "đã chết", Euronews tiết lộ. Khi báo chí đề nghị bình luận về phát biểu của ông chủ Nhà Trắng, phát ngôn viên Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ John Kirby trả lời: "Nhận xét của Tổng thống hoàn toàn phù hợp với những gì chúng tôi đang nói về JCPOA, vốn không phải là ưu tiên của chúng tôi lúc này". "Chúng tôi không trông đợi một thỏa thuận sẽ đạt được trong tương lai gần", quan chức Mỹ nói thêm, đồng thời úp mở rằng Washington sẽ tiếp tục có những biện pháp mạnh mẽ nhằm vào Iran.

Vài tuần gần đây, viện dẫn tình hình bất ổn xung quanh các cuộc biểu tình ở Iran và cáo buộc Tehran cung cấp vũ khí cho Nga, Mỹ và EU đã ban bố một loạt biện pháp trừng phạt mới chống Iran, kéo theo các biện pháp đáp trả từ Tehran. Dù Mỹ và châu Âu có cách tiếp cận khác nhau về JCPOA, nhưng cả hai đưa ra những đòi hỏi tương đồng với Iran liên quan đến tình hình chiến sự Ukraine và vấn đề người biểu tình. Giới quan sát lo ngại, những mâu thuẫn đan cài trong quan hệ giữa Iran và phương Tây không chỉ xóa nhòa nỗ lực 18 tháng đàm phán ở Vienna mà còn có thể dẫn đến sự sụp đổ toàn diện của JCPOA, văn bản pháp lý duy nhất ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, từ đó làm gia tăng nguy cơ đụng độ ở Trung Đông với những tác động lâu dài về an ninh và kinh tế toàn cầu.

Thái Hà

Các tin khác

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.

Tìm lời giải cho khoảng trống thực thi tại COP17

Tìm lời giải cho khoảng trống thực thi tại COP17

Hội nghị lần thứ 17 các bên tham gia Công ước về Đa dạng sinh học (COP17) tại Yerevan, Armenia, mở ra cuộc rà soát toàn cầu đầu tiên về tiến độ thực hiện Khung đa dạng sinh học Côn Minh – Montreal. Khi thời hạn năm 2030 đang đến gần, hội nghị được kỳ vọng sẽ thúc đẩy những giải pháp thiết thực để đưa các cam kết vào cuộc sống.

Các quốc gia đang phát triển đối mặt giữa "bão" khủng hoảng

Các quốc gia đang phát triển đối mặt giữa "bão" khủng hoảng

Hội nghị của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) diễn ra vào tuần trước đã khép lại mà không mang đến bất kỳ giải pháp mới nào cho các quốc gia đang phát triển, giữa bối cảnh thế giới bủa vây bởi các cuộc chiến tranh có nguy cơ lan rộng ở Trung Đông, xung đột dai dẳng tại Ukraine, gánh nặng trả nợ tăng cao và nguy cơ hình thành bong bóng trí tuệ nhân tạo (AI).

Thách thức từ đề xuất tổ chức thượng đỉnh Mỹ - Nga - Ukraine bên lề G20

Thách thức từ đề xuất tổ chức thượng đỉnh Mỹ - Nga - Ukraine bên lề G20

Đề xuất mới đây của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky về việc tổ chức cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Nga - Ukraine bên lề Hội nghị G20 vào tháng 12 tới đang mở ra kỳ vọng về một bước đột phá ngoại giao. Tuy nhiên, trong bối cảnh quan hệ giữa Kiev và Washington xuất hiện thêm những bất đồng, triển vọng hiện thực hóa sáng kiến này vẫn đối mặt với không ít trở ngại.

Người dân Gaza sắp bước vào mùa Đông khắc nghiệt

Người dân Gaza sắp bước vào mùa Đông khắc nghiệt

Các chuyến hàng thương mại vào dải Gaza bị đình trệ khiến nguồn cung lương thực và nhu yếu phẩm sụt giảm, trong bối cảnh khoảng 2 triệu người Palestine tại đây thiếu nơi trú ẩn, thuốc men và các vật dụng cần thiết để vượt qua mùa Đông.

Những thách thức với hệ thống phòng không tỉ USD của Arab Saudi

Những thách thức với hệ thống phòng không tỉ USD của Arab Saudi

Các cuộc tập kích liên tiếp bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) của Houthi nhằm vào Arab Saudi đang đặt ra những thách thức mới với năng lực phòng không của Riyadh, đồng thời phản ánh tính phức tạp của việc bảo vệ hạ tầng trọng yếu trong bối cảnh xung đột khu vực leo thang.

El Niño đe dọa mùa màng và nguồn cung lương thực từ Đông Nam Á

El Niño đe dọa mùa màng và nguồn cung lương thực từ Đông Nam Á

Hiện tượng El Niño đang mạnh lên, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng cực đoan, hạn hán, cháy rừng và lũ lụt tại nhiều khu vực trên thế giới. Đông Nam Á được đánh giá là một trong những khu vực có thể chịu tác động nặng nề, đặc biệt về sản xuất nông nghiệp.