Vì sao NATO khước từ đề nghị thiết lập vùng cấm bay của Ukraine?

Bên cạnh những lời kêu gọi thiết lập vùng cấm bay trên không phận Ukraine, nhiều chuyên gia cho rằng động thái này khiến Mỹ và các đồng minh thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có nguy cơ đụng độ trực tiếp với Nga.

Khái niệm “vùng cấm bay”

Theo kênh truyền hình Sky News (Anh), vùng cấm bay (NFZ) là khu vực mà máy bay bị cấm hoặc hạn chế bay, thường vì lý do an ninh.

Ngoài lệnh cấm bay có thể được sử dụng trong bối cảnh dân sự, nhằm đảm bảo an toàn cho các sự kiện lớn như thế vận hội hay vùng trời xung quanh các tòa nhà nhất định, NFZ cũng được sử dụng tại các khu vực chiến sự để ngăn chiến đấu cơ của đối phương và bảo vệ một lãnh thổ khỏi bị pháo kích hoặc giám sát.

Thiết lập
Ảnh minh họa. Nguồn: Sarah Grillo/Axios.

Lực lượng tiếp quản vùng cấm bay sẽ có trách nhiệm tuân thủ quy định về vùng cấm, tuần tra để tìm kiếm và phát hiện bất kỳ máy bay nào vi phạm để buộc hạ cánh, hộ tống ra khỏi vùng cấm bay hay bắn hạ ngay lập tức.

Trong bối cảnh xung đột ở Ukraine hiện nay, thiết lập NFZ sẽ đồng nghĩa với việc máy bay Nga không được phép bay trên bầu trời Ukraine, nhằm ngăn chặn Moscow tiến hành các cuộc không kích để chiếm Kiev. Nói cách khác, lực lượng quân đội tiếp quản vùng cấm bay bởi NATO hay Mỹ sẽ phải có những hành động thực thi, cụ thể là bắn hạ máy bay Nga nếu tiến vào vùng cấm.

Đây cũng chính là lý do mà NATO đưa ra hôm 4/3, để từ chối lời kêu gọi thiết lập NFZ tại Ukraine của Tổng thống Volodymyr Zelensky.

Nguy cơ châm ngòi một cuộc chiến toàn diện ở châu Âu

Theo Tổng thư ký NATO Stoltenberg, NATO không phải là một phần của xung đột Nga – Ukraine. Do đó, các máy bay NATO không nên hoạt động ở không phận Ukraine, binh sĩ NATO cũng không nên hoạt động trong lãnh thổ Ukraine.

Đồng quan điểm với NATO, Nhà Trắng cũng phát đi thông báo cho biết, Washington và các đồng minh sẽ chỉ hỗ trợ khí tài quân sự cho Ukraine cũng như gia tăng các lệnh trừng phạt nhằm vào Nga, bởi phương án lập vùng cấm bay ở Ukraine có thể tạo ra hệ quả nguy hiểm, châm ngòi một cuộc chiến tranh toàn diện ở châu Âu.

Thiết lập
Tổng thư ký NATO khẳng định không thiết lập NFZ tại Ukraine. Ảnh: DPA.

Nhận định về vấn đề này, Doug Birkey, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell, cho rằng những người thường nhắc tới NFZ có thể chưa hiểu hết tính phức tạp của nó.

NATO đã từng thiết lập các vùng cấm bay ở các nước không phải là thành viên của khối. Tuy nhiên, vấn đề này thường gây tranh cãi vì nó có nghĩa là “tham gia một nửa” vào một cuộc xung đột mà không triển khai đầy đủ lực lượng trên bộ.

Năm 2011, Hội đồng bảo an Liên hợp quốc cho phép thiết lập NFZ ở Libya, do NATO thực thi. NATO cũng từng thiết lập vùng cấm bay ở Bosnia từ tháng 4/1993 - tháng 12/1995. Mỹ và các nước đồng minh cũng thiết lập hai NFZ ở Iraq sau chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991.

Chuyên gia Doug Birkey đánh giá, trong quá khứ, Mỹ và đồng minh NATO chỉ áp NFZ ở những nơi họ có ưu thế lớn hơn đối phương. Còn trong trường hợp này, thiết lập NFZ tại Ukraine nghĩa là NATO sẽ trực tiếp đối đầu với một cường quốc. Chưa rõ ai hơn ai nhưng hệ quả là điều ai cũng có thể đoán ra.

Thiết lập
Nhiều chuyên gia cho rằng hiện không có đủ số lượng máy bay cần thiết để thực hiện sứ mệnh kiểm soát NFZ tại Ukraine. Nguồn: US Air Force.

Ngoài ra, cũng có những trở ngại lớn về hậu cần. NATO không chỉ cần quyết định quốc gia nào sẽ chịu trách nhiệm đảm bảo thực thi NFZ, mà liên minh này còn phải thiết lập một hệ thống phòng thủ rất phức tạp để giám sát và thực thi nó.

Ngoài các máy bay chiến đấu, NATO sẽ phải triển khai cả máy bay tiếp nhiên liệu, máy bay trinh sát điện tử để hỗ trợ sứ mệnh. Để bảo vệ các chiếc máy bay hoạt động tầm cao với tốc độ tương đối chậm, NATO sẽ phải phá hủy các hệ thống tên lửa đất đối không ở Nga và Belarus.

Trung tá Tyson Wetzel của không quân Mỹ cho biết, trước mắt, không quân không có đủ lượng máy bay gần Ukraine để thực hiện một sứ mệnh như vậy.

Thiết lập
Tổng thống Zelensky cho rằng thiết lập NFZ chỉ là một biện pháp phòng ngừa. Ảnh: TWP.

Thật sự không thể thiết lập NFZ?

Câu trả lời đưa ra là “không gì là không thể”, bởi giới chuyên gia tin rằng mọi quyết sách đều phụ thuộc vào ý chí của các nhà lãnh đạo. Cũng Vì lẽ đó, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã chỉ trích mạnh mẽ quyết định không thiết lập NFZ của NATO, nhấn mạnh liên minh này đã "bật đèn xanh" để Nga tiếp tục không kích các thành phố Ukraine.

"Chúng tôi tin rằng các nước NATO đã tự tạo ra một câu chuyện rằng việc đóng cửa không phận Ukraine sẽ kích động sự tấn công trực tiếp của Nga vào NATO. Đài CNN trích lời Tổng thống Zelensky.

Theo Tổng thống Ukraine, thiết lập NFZ chỉ là một biện pháp phòng ngừa và không có ý định kéo NATO vào cuộc chiến trực diện với Nga.

Về vấn đề này, Kevin Ryan, cựu tùy viên quốc phòng Mỹ tại Nga nêu quan điểm rằng, Mỹ và NATO hoàn toàn có khả năng thiết lập một NFZ, nhưng là NFZ ở khu vực phía Tây Ukraine, nơi quân đội Nga chưa tiếp cận.

"Việc thiết lập vùng cấm bay ở phía Tây Ukraine sẽ giúp phương Tây tránh đối đầu trực tiếp với phi công Nga vì họ đang bận nhiệm vụ ở vùng trời phía Đông. Không những vậy, nó sẽ cung cấp một biện pháp bảo vệ cho Ukraine, không cản trở việc Kiev sử dụng máy bay và thiết bị bay không người lái của họ ở khu vực chiến sự", ông Kevin Ryan nhấn mạnh.

Linh Đan (tổng hợp)

Các tin khác

Khi doanh nghiệp trở thành giao điểm trong đàm phán Mỹ - Trung

Khi doanh nghiệp trở thành giao điểm trong đàm phán Mỹ - Trung

Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào trung tuần tháng 5 được xem là một trong những sự kiện ngoại giao quan trọng nhất giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong thời gian qua. Theo các chuyên gia, khác với các cuộc gặp thượng đỉnh trước đây vốn tập trung nhiều vào cạnh tranh chiến lược, lần này yếu tố kinh tế và lợi ích doanh nghiệp đang nổi lên như ưu tiên hàng đầu của Washington.

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump từ ngày 13-15/5 tới đang thu hút sự quan tâm rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục gia tăng, hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh được đánh giá khó tạo ra đột phá mang tính lịch sử, nhưng vẫn được kỳ vọng sẽ góp phần duy trì các “lan can an toàn”, hạn chế nguy cơ đối đầu vượt tầm kiểm soát và tạo thêm dư địa ổn định cho kinh tế toàn cầu.

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

Sự hiện diện của người đứng đầu WHO diễn ra ngay trước thời điểm sơ tán hành khách khỏi con tàu du lịch MV Hondius, nơi phát hiện virus Hanta khiến ba người tử vong, không chỉ mang tính chất giám sát chuyên môn mà còn là một động thái chính trị và nhân đạo quan trọng nhằm đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho cư dân địa phương cũng như gần 150 hành khách đang mắc kẹt trên tàu.

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

Liên minh châu Âu (EU), Brazil và Trung Quốc mới đây chính thức ra mắt “Liên minh mở về thị trường carbon bắt buộc” trong lễ ký kết diễn ra tại thành phố Florence của Italy, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều chuyên gia nhận định ổ dịch virus Hanta trên tàu du lịch vượt Đại Tây Dương nguy hiểm, nhưng không lây lan như virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19. Hiện các nước đang khẩn trương truy vết tiếp xúc để hạn chế tối đa số ca mắc mới.

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Cuộc xung đột tại Trung Đông đang đẩy khu vực châu Á – nơi tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới – vào một phép thử về năng lực ứng phó khủng hoảng năng lượng. Trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng, nhiều chính phủ trong khu vực đang gấp rút triển khai các biện pháp nhằm tìm kiếm nguồn thay thế, ổn định thị trường và giảm thiểu tác động lan tỏa đến tăng trưởng kinh tế.

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Căng thẳng tại khu vực Trung Đông tiếp tục gia tăng khi Iran ngày 4/5 phát đi cảnh báo cứng rắn đối với các lực lượng Mỹ, yêu cầu không tiến vào eo biển Hormuz, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ triển khai chiến dịch hỗ trợ các tàu bị mắc kẹt trong khu vực do ảnh hưởng của xung đột Mỹ - Israel với Iran.

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Liên minh giữa Mỹ và châu Âu, với nòng cốt là NATO, nhiều thập niên được xem là trụ cột bảo đảm an ninh phương Tây. Tuy nhiên, những bất đồng ngày càng sâu sắc liên quan tới tình hình Trung Đông đang khiến mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt.

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông vẫn chưa hạ nhiệt, hồ sơ hạt nhân Iran một lần nữa trở thành tâm điểm của các nỗ lực ngoại giao quốc tế. Mới đây, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết đang tiến hành đàm phán với Nga và một số quốc gia về khả năng đưa uranium làm giàu ra khỏi lãnh thổ Iran. Động thái này diễn ra khi Washington liên tục đặt điều kiện Tehran phải từ bỏ kho dự trữ và đình chỉ việc làm giàu uranium như một chìa khóa then chốt cho bất kỳ giải pháp hòa bình nào.

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa hải quân đối với Iran cho đến khi đạt được một thỏa thuận về chương trình hạt nhân, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bất ổn kéo dài tại khu vực Trung Đông và tác động lan rộng tới kinh tế toàn cầu.

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ và cơ chế OPEC+ sau 60 năm là thành viên, nhấn mạnh ưu tiên lợi ích quốc gia. Động thái này được giới phân tích đánh giá có thể tạo hiệu ứng dây chuyền trong nội bộ liên minh dầu mỏ, đồng thời làm gia tăng những toan tính địa chính trị và mang lại ưu thế cho Mỹ.

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Căng thẳng ngoại giao và quân sự giữa Pakistan và Afghanistan vừa có bước leo thang nguy hiểm mới khi hai bên liên tiếp cáo buộc nhau tiến hành các cuộc tấn công xuyên biên giới, đe dọa phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn mong manh được thiết lập hồi tháng 3 vừa qua.

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Người Palestine tại khu vực Deir al-Balah thuộc dải Gaza lần đầu tiên tham gia một cuộc bầu cử địa phương sau hai thập kỷ gián đoạn, động thái được mô tả là bước tiến trong nỗ lực khôi phục đời sống chính trị và các thiết chế dân sự tại vùng lãnh thổ bị xung đột tàn phá.

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Gần hai tháng kể từ ngày xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra tại Trung Đông, Tehran được cho là vẫn đang vận dụng chiến thuật bất đối xứng, tận dụng lợi thế địa lý và khả năng gây gián đoạn để bù đắp chênh lệch sức mạnh. Tuy nhiên, gần đây, khi Washington tuyên bố phong tỏa các cảng biển Iran và triển khai đồng thời ba nhóm tàu sân bay cùng hàng chục nghìn binh sĩ tới khu vực – đặt ra một câu hỏi lớn rằng liệu Tehran có thể cầm cự được bao lâu trong vòng siết ngày càng khép chặt tại eo biển Hormuz?

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Truyền thông Hàn Quốc dẫn lời Tổng thống Lee Jae Myung ví von dòng sông Hàn và sông Hồng như đang hòa nhịp, biểu trưng cho sự gắn kết giữa hai dân tộc. Trong khi đó, dư luận nước này cũng đặc biệt chú ý tới chia sẻ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi so sánh tương đậu nành Doenjang với tương Bần Việt Nam – càng ủ lâu càng đậm đà, như một ẩn dụ cho tình hữu nghị Việt Nam – Hàn Quốc ngày càng bền chặt theo thời gian.

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) nhóm họp thượng đỉnh đột xuất với nội dung then chốt xoay quanh cách thức vận dụng điều khoản phòng thủ chung giữa các thành viên khi một nước bị tấn công quân sự. Đây được xem là chủ đề nóng bỏng ở thời điểm quan hệ xuyên Đại Tây Dương có những rạn nứt.

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) thứ 10 sẽ bắt đầu vào năm 2027, trong bối cảnh tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh đối mặt nhiều khó khăn, từ xung đột vũ trang leo thang đến khủng hoảng niềm tin và tài chính chưa từng có. Đây không chỉ là một cuộc bầu cử nhân sự, mà là cuộc đua tìm kiếm một “kiến trúc sư” đủ tầm vóc để tái thiết lập trật tự thế giới trong một kỷ nguyên đầy biến động.

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Những hình ảnh vệ tinh mới nhất được công bố bởi Cơ quan Vũ trụ châu Âu cho thấy các vệt dầu loang diện rộng trên vịnh Ba Tư có thể quan sát rõ từ không gian. Diễn biến này không chỉ phản ánh mức độ nghiêm trọng của ô nhiễm môi trường biển, mà còn làm dấy lên lo ngại về những tác động lâu dài đối với hệ sinh thái, chuỗi cung ứng năng lượng và an ninh khu vực.