Bước chuyển mạnh của Quốc hội đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước

Ngày 6/4, Quốc hội khoá XVI họp kỳ đầu tiên, đây là kỳ họp mở đầu cho một nhiệm kỳ mới. Kỳ họp này là bước chuyển tiếp mang tính bản lề, đưa kết quả của cuộc bầu cử – sự lựa chọn dân chủ, trực tiếp của nhân dân trở thành hiện thực trong tổ chức và vận hành của bộ máy Nhà nước; là biểu tượng của sức mạnh đoàn kết, sự đổi mới và sáng tạo trong quá trình lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, cùng sự đồng lòng của toàn thể nhân dân; đặc biệt, kỳ họp này sẽ tiếp tục thực hiện bước chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”.

Tổng Bí thư Tô Lâm từng nhiều lần nhấn mạnh, công tác hoàn thiện thể chế pháp luật phải mở đường cho kiến tạo phát triển, huy động mọi người dân và doanh nghiệp tham gia vào quá trình phát triển kinh tế, xã hội và đất nước. Phải đổi mới căn bản tư duy xây dựng pháp luật: chuyển từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, từ “bị động sang chủ động”. Pháp luật phải góp phần đánh thức mọi tiềm năng, thế mạnh của đất nước, nắm bắt mọi cơ hội phát triển.

Tư duy lập pháp chủ động, kiến tạo đã được thể hiện rất rõ và chuyển hóa thành hành động cụ thể trong hoạt động của Quốc hội, đặc biệt là nhiệm kỳ khóa XV vừa qua. Nhiều cách làm trước đây chưa từng có, nhưng nay được triển khai nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và bám sát chủ trương đổi mới tư duy trong công tác xây dựng pháp luật. Đó là sự quyết liệt và kịp thời trong hành động, với yêu cầu thể chế phải đi trước, mở đường cho phát triển. Quốc hội không còn hoạt động đơn thuần theo chương trình, kế hoạch cố định mà linh hoạt hơn để đáp ứng yêu cầu của cuộc sống, với sự xuất hiện khái niệm “Kỳ họp không thường lệ”. Thực tế cho thấy các kỳ họp này có nội dung, khối lượng công việc gần tương đương với kỳ họp thường lệ, nhưng thể hiện sự chuyển đổi rất mạnh mẽ, đó là tính kịp thời, tính quyết liệt trong xây dựng và hoàn thiện thể chế.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng nhiều lần nhấn mạnh, hoạt động lập pháp cần xác định là công tác “đột phá của đột phá”, phải đi trước, mở đường, khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức lao động, khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển; bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, nâng cao năng lực hội nhập. Công tác lập pháp của Quốc hội đã có những đổi mới mạnh mẽ, chuyển mạnh từ tư duy "quản lý" sang "kiến tạo phát triển", không chỉ giải quyết các vấn đề cấp bách trước mắt mà còn để lại những bài học kinh nghiệm quý báu, góp phần hoàn thiện thể chế, pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.

Riêng tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá XV, Quốc hội đã thông qua 34 luật và 14 nghị quyết quy phạm pháp luật; đến Kỳ họp thứ 10, Quốc hội tiếp tục lập dấu mốc lịch sử khi xem xét, thông qua 51 luật và 8 nghị quyết quy phạm pháp luật, chiếm gần 30% tổng số luật, nghị quyết quy phạm được ban hành của cả nhiệm kỳ, là minh chứng sinh động cho tinh thần pháp luật phải đi trước một bước, mở đường cho đổi mới sáng tạo, lấy cuộc sống và lợi ích của nhân dân làm thước đo của chính sách. Các luật này bao quát hầu hết các lĩnh vực trọng yếu, nhiều vấn đề mới, biến động liên tục; kịp thời thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết mới của Đảng, tập trung tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, nhất là trong lĩnh vực đất đai, đầu tư, quy hoạch, xây dựng, năng lượng, văn hóa-xã hội, y tế-giáo dục, tài nguyên-môi trường, khoa học-công nghệ; đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; quốc phòng-an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế; lành mạnh hóa thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bất động sản.

Tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật tiếp tục được thể hiện rõ nét khi các luật chỉ quy định những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, giao quyền chủ động, linh hoạt cho Chính phủ trong tổ chức thực hiện luật; qua đó vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực để phát triển. Đặc biệt, Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi), Nghị quyết về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025 được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 9 là những quyết sách hệ trọng, có tính bước ngoặt lịch sử, góp phần tạo điều kiện để đưa tổ chức, bộ máy mới trong cả nước chính thức vận hành từ ngày 1/7/2025.

Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội đã xem xét Báo cáo kết quả giám sát và thông qua Nghị quyết về việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường kể từ khi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 có hiệu lực thi hành, trong đó yêu cầu tập trung thực hiện một số nhiệm vụ, giải pháp đột phá để cải thiện chất lượng môi trường, bảo vệ sức khỏe nhân dân, an ninh môi trường, hướng tới phát triển bền vững. Kỳ họp thứ 10 cũng tạo dấu ấn đậm nét trong công tác giám sát tối cao, khi Quốc hội tiến hành xem xét toàn diện báo cáo của Chính phủ, TAND Tối cao, Viện KSND Tối cao, Kiểm toán Nhà nước về việc thực hiện các nghị quyết của Quốc hội khóa XIV, khóa XV liên quan đến giám sát chuyên đề và chất vấn.

Luật Đất đai cũng là minh chứng cho đổi mới tư duy, lần đầu tiên Quốc hội thông qua một đạo luật sửa đổi chỉ nhằm rút ngắn thời gian có hiệu lực thi hành của một luật. Việc điều chỉnh để Luật Đất đai 2024 có hiệu lực sớm hơn 4 tháng cho thấy sự chủ động, quyết liệt của Quốc hội nhằm đáp ứng yêu cầu cấp bách của thực tiễn. Diễn đàn xây dựng pháp luật với chủ đề “Hoàn thiện thể chế, pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới” lần đầu tiên được tổ chức thành công, tiếp tục khẳng định sự đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng pháp luật, chuyển trọng tâm từ tư duy “quản lý” sang tư duy “kiến tạo phát triển”.

Những nội dung trao đổi tại diễn đàn không chỉ tổng kết thực tiễn trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong nhiệm kỳ vừa qua, rút ra bài học kinh nghiệm, mà còn đề xuất nhiều kiến nghị, giải pháp quan trọng, khả thi phục vụ công tác xây dựng pháp luật và hoạch định chính sách, góp phần không nhỏ vào công tác tổng kết nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV cũng như xây dựng định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI gắn với đổi mới cấu trúc pháp luật Việt Nam.

Hay như Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, chỉ trong khoảng hơn 10 ngày, Quốc hội đã thông qua một nghị quyết (Nghị quyết 198) để kịp thời thể chế hóa các nội dung liên quan. Đây là cách làm hoàn toàn khác so với trước đây, khi quy trình thường kéo dài và phụ thuộc nhiều vào chương trình nghị sự cố định.

Với những thành tựu đã đạt được trong nhiệm kỳ qua, với sự ủng hộ của cử tri, nhân dân, đặc biệt là thành công của cuộc bầu cử ngày 15/3/2026 sẽ tiếp tục tạo đà, củng cố niềm tin và động lực chính trị quan trọng cho việc xây dựng, kiện toàn bộ máy Nhà nước nhiệm kỳ mới, tạo nền tảng chính trị-xã hội vững chắc để triển khai thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.