Nếu được xác nhận, đây sẽ là bước đột phá ngoại giao quan trọng nhất nhằm chấm dứt cuộc chiến tranh kéo dài ba tháng qua, vốn đã đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt.
Những tín hiệu trái chiều từ Washington và Tehran
Phát biểu trước báo giới tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump mang đến một thông điệp đầy lạc quan: “Chúng tôi vừa đạt được một giải pháp tuyệt vời cho cuộc chiến với Iran. Eo biển sẽ chính thức mở cửa ngay khi chúng tôi ký kết, và điều đó có thể diễn ra rất sớm, có thể là ngay cuối tuần này tại châu Âu”. Ông cũng cho biết thêm rằng Phó Tổng thống JD Vance có thể sẽ là người đại diện nước Mỹ ký kết thỏa thuận này.
Khi được hỏi liệu Lãnh đạo Tối cao Iran, Ayatollah Mojtaba Khamenei, đã chấp thuận thỏa thuận hay chưa, ông Trump khẳng định: “Theo tôi hiểu thì câu trả lời là có”.
Tuy nhiên, giới chức Iran lại tỏ ra dè dặt hơn. Truyền thông nhà nước dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmaeil Baghaei, xác nhận rằng phần lớn văn bản đàm phán đã được hoàn thiện, nhưng Tehran sẽ không nhượng bộ đối với các “lằn ranh đỏ” của mình. “Chúng tôi vẫn chưa đi đến kết luận cuối cùng về vấn đề này. Đây là một vấn đề hệ trọng và hiện đang được các cơ quan ra quyết định có thẩm quyền xem xét”, ông Baghaei nhấn mạnh.
Theo các nguồn tin, yêu cầu cốt lõi của Iran bao gồm dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế, giải phóng hàng tỷ USD tài sản đang bị phong tỏa và công nhận quyền kiểm soát của Tehran đối với eo biển Hormuz.
Trong khi đó, Tổng thống Trump tái khẳng định mục tiêu cốt lõi của Mỹ: “Chúng ta có một thỏa thuận đảm bảo Iran sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân... Đó là một điều rất lớn lao”. Iran từ trước đến nay vẫn luôn bác bỏ cáo buộc họ đang tìm kiếm vũ khí hạt nhân.
Phản ứng của thị trường sau tuyên bố của ông Trump
Ngay sau thông báo của ông Trump, chứng khoán Mỹ đã tăng điểm và giá dầu thô đồng loạt giảm.
Tại Mỹ, thị trường chứng khoán đã có những phản ứng rất tích cực. Chốt phiên giao dịch ngày 11/6, chỉ số S&P 500 tăng gần 1,8%, chính thức chấm dứt chuỗi ba ngày giảm điểm liên tiếp và ghi nhận mức tăng trong một ngày lớn nhất kể từ tháng 4.
Cùng đà thăng hoa, chỉ số Nasdaq Composite tập trung vào nhóm cổ phiếu công nghệ nhảy vọt 2,5%, trong khi chỉ số Dow Jones Industrial Average quy tụ các cổ phiếu blue-chip lâu đời cũng tăng khoảng 1,9%.
Đà hưng phấn của Phố Wall đã tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ sang thị trường châu Á - Thái Bình Dương trong phiên giao dịch ngày 12/6. Các thị trường lớn tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông và Australia đều ghi nhận những mức tăng ấn tượng.
Cụ thể, chỉ số Kospi của Hàn Quốc – chỉ số hoạt động tốt nhất trong năm nay – đã tăng vọt hơn 8% ngay trong phiên giao dịch buổi sáng. Tại Nhật Bản, chỉ số chuẩn Nikkei 225 cũng ghi nhận mức tăng lên tới 4%.
Cùng chung nhịp độ tích cực, chỉ số TAIEX của Đài Loan tăng khoảng 2,4% và ASX 200 của Australia tăng 1,8%. Ghi nhận tại thị trường Hồng Kông, chỉ số Hang Seng cũng nhích lên hơn 1%.
Cùng với sự bùng nổ của chứng khoán, giá dầu thô Brent – chuẩn tham chiếu chính của thị trường dầu mỏ quốc tế – đã giảm khoảng 1%, lùi xuống dưới mức 89,50 USD/thùng. Sự hạ nhiệt này xuất phát từ tâm lý kỳ vọng của giới đầu tư về việc khôi phục trạng thái bình thường tại eo biển Hormuz.
Ngòi nổ chiến tranh chưa thực sự được giải quyết
Cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2, sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran. Xung đột chủ yếu diễn ra tại Iran và Lebanon, gây ra thương vong lớn và giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế thế giới bởi nó ảnh hưởng nghiêm trọng đến giá năng lượng toàn cầu.
Bất chấp một lệnh ngừng bắn mong manh được thiết lập vào đầu tháng 4 cũng như tuyên bố mới nhất của Tổng thống Trump, những ngày qua, nguy cơ xung đột bùng phát trở lại vẫn âm ỉ tại Trung Đông. Đặc biệt, sau khi một trực thăng Apache của Mỹ bị bắn rơi, ông Trump đã ra lệnh tiến hành các cuộc không kích mới quanh eo biển Hormuz kéo dài trong hai ngày. Động thái này cũng kéo theo những đòn trả đũa mạnh mẽ của Iran.
Hậu quả của các cuộc đụng độ này đang lan rộng. Bộ Nội vụ Bahrain cho biết mảnh vỡ từ các UAV của Iran bị đánh chặn đã rơi xuống làm hư hại nhà cửa và khiến một số người bị thương.
Căng thẳng từng suýt lên đến đỉnh điểm khi Tổng thống Trump đe dọa sẽ đánh Iran “rất mạnh vào đêm nay” và nhắm vào đảo Kharg - trung tâm cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran. Hòn đảo này xử lý tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran. Nếu Mỹ giành quyền kiểm soát hoặc phá hủy khu vực này, kinh tế Iran sẽ chịu áp lực khổng lồ do hoạt động thương mại năng lượng bị tê liệt.
Bên cạnh đó, cuộc chiến đang trở thành một bài toán chính trị hóc búa đối với Nhà Trắng. Các cuộc thăm dò cho thấy tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump đang sụt giảm trong bối cảnh cử tri không hài lòng vì giá xăng tăng cao. Nhiều đảng viên Cộng hòa công khai lo ngại rằng sự phẫn nộ của công chúng đối với cuộc chiến có thể khiến họ mất quyền kiểm soát Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 tới.
Bên cạnh đó, ông Trump còn phải xoa dịu những nhân vật có quan điểm cứng rắn với Iran ngay trong nội bộ đảng Cộng hòa, đảm bảo rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải chặn đứng hoàn toàn con đường phát triển vũ khí hạt nhân của Tehran. Trước đây, chính nhóm phản đối này đã từng góp phần làm chệch hướng một nỗ lực mở cửa eo biển Hormuz.
Sự phản ứng của các quốc gia Trung Đông cũng mang tính quyết định. Tổng thống Trump đăng tải trên mạng xã hội rằng thỏa thuận đã nhận được sự chấp thuận từ các quốc gia trong khu vực bao gồm Israel, Arab Saudi, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
Tuy nhiên, Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã đưa ra một tuyên bố làm rõ lập trường sau cuộc điện đàm giữa ông và ông Trump. Tuyên bố khẳng định Israel không phải là một bên tham gia vào bản ghi nhớ với Iran. Dù vậy, ông Netanyahu bày tỏ sự trân trọng đối với cam kết của ông Trump trong việc đảm bảo một thỏa thuận bao gồm: loại bỏ vật liệu hạt nhân làm giàu, phá dỡ cơ sở hạ tầng làm giàu uranium, hạn chế sản xuất tên lửa và chấm dứt hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
Nút thắt cuối cùng của thỏa thuận có thể nằm ở Lebanon. Tehran hiện đang yêu cầu chấm dứt các cuộc tấn công của Israel tại đây - nơi giao tranh vẫn đang tiếp diễn trong một cuộc chiến song song giữa Israel và lực lượng Hezbollah.
Trong nỗ lực ngoại giao con thoi để chốt lại thỏa thuận, Tổng thống Trump cho biết ông sẽ sớm có cuộc điện đàm với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan.
