Tiếng mưa trong thơ của tướng Công an

Tĩnh lặng bên "Hoa nở muộn" và "Hoài niệm" về quá khứ. Không gian đất trời xuân mới thầm thì câu chuyện về Thiếu tướng, GS.TS Bùi Quảng Bạ - nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục An ninh; Tổng Biên tập Tạp chí Chiến lược và Khoa học; Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Công nghệ của Tổng cục An ninh I, Bộ Công an; Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học Công an.

Tiếng thơ ông chất chứa bao cảm xúc. Có những mong manh như làn gió thoảng nhẹ giữa hư không được ông khẽ khàng níu giữ, nâng niu (như: Em đi qua phố; Tiếng mưa; Phố xưa; Màu gió...). Có những cảm xúc da diết bồi hồi nhớ, bồi hồi thương (như: Hoa vàng; Hương quê; Thời gian của mẹ...). Lại có những cảm xúc giày vò, trăn trở, nghĩ suy (như: Mãi một nửa vầng trăng; Gió qua đời mẹ; Mưa lũ miền Trung; Tít mù...). Ông nhập thân vào cảnh, vào người, vào không gian và thời gian để ngân lên, bừng sáng những tứ thơ mộc mạc, chân tình làm lay động lòng người.

Không biết ông đến với thơ vì duyên nghiệp gì. Cũng có thể, ông đến với thơ vì những xúc cảm qua một đời binh nghiệp. Tôi đoán thế. Mỗi câu thơ, tưởng như một nỗi niềm lắng đọng, chất chứa. Tình người, tình đất, tình cây, tình nước, tình đồng chí, đồng đội quyện lẫn, trải dài suốt hai tập thơ. Từ "Xứ Lạng chiều tà mây giăng đỉnh núi" (Hoa nở muộn) đến "... đất Tổ, quê cha, mẹ lặng lẽ giữ làng" (Phía quê) là những cung bậc cảm xúc rất đời thường nhưng cũng rất thi vị.

Mưa xuân lắc rắc bay. Đâu thấy cái thi vị trong mưa, cái "phơi phới bay" trong tâm hồn thi sĩ. Mưa xuân, nói thì đẹp, thì nên thơ đấy, nhưng thử hỏi mấy ai thích cái không khí ẩm ẩm, mốc mốc, hôi sì đáng bực mình đó. Nói thực, tôi hoàn toàn không hề có một chút xúc cảm nào với mưa. Đơn giản là tôi không thích mưa. Tôi không thích cái cảm giác ướt át, lẹp nhẹp. Do vậy, chưa bao giờ tôi lắng lòng nghe tiếng mưa. Tôi đâu biết, tiếng mưa lại sinh động đến thế, có tiếng mưa sớm, tiếng mưa chiều, tiếng mưa đêm... chất chứa bao nỗi niềm thi sĩ.

Tiếng mưa chiều vang xa
Như đàn trên vách núi

(Mưa Lào Cai)

Hay:

Tiếng mưa hay tiếng vỗ về đêm đông

(Tiếng mưa)

So sánh tiếng mưa với tiếng đàn trên vách núi, vang xa, trong trẻo. Lại liên tưởng tiếng mưa như tiếng thủ thỉ, vỗ về đầy tâm trạng trong những đêm đông giá lạnh. Cũng có lúc, tiếng mưa như tiếng reo vui "tí tách": "Tiếng mưa tí tách lá trầu" (Tiếng mưa). Nhưng ẩn sâu trong đó là cả bầu trời thương nhớ đã qua, giờ chỉ còn là hoài niệm. Phải là người có tâm hồn biết rung cảm với âm thanh cuộc sống mới có thể chắt chiu được những tứ thơ đẹp lạ đến vậy.

Không chỉ hiện hữu qua âm thanh, mưa trong thơ ông còn hiện hữu qua hình tượng, qua tâm trạng.

Chảy dài trên sườn núi
Mưa đi qua trăm lối

 (Mưa Lào Cai)

Bồng bềnh hạt mưa bay...
Trong mưa phùn lấp lánh

 (Em đi qua phố)

Mưa đẹp hay em đi qua phố đẹp? Tâm hồn thi sĩ của ông đã thổi hồn vào làn mưa bay, chắp cánh cho những hạt mưa bồng bềnh, lấp lánh trong không gian xuân "Thoảng hương thầm hoa bưởi" dưới ánh nhìn của kẻ tình si. Mưa hay là em, đâu còn quan trọng, chỉ còn đọng lại hương "Thơm dịu mùi tóc bay". Một thứ tình cảm thuần khiết, tinh tế được ông khéo léo gói trong ánh sáng lấp lánh mưa bay.

Cũng có lúc, ông luận giải về mưa bằng sự chân chất, mộc mạc đến nao lòng. Mưa là "Giọt mồ hôi của trời" (Mưa Lào Cai). Hay sự băn khoăn: "Xuân nay không thấy mưa phùn đến/ Tết đã qua nhanh, nắng đã về", đơn giản là do "Lỗi tại mùa xuân mượn tiết hè" (Mưa vắng). Hoặc sự cắt nghĩa về hiện tượng mưa sớm: "Sáng nay mưa xuống sớm/ Chắc chiều buồn nhớ ai" (Mưa sớm).

Sự buồn nhớ da diết là vậy, nhưng lại được nói nhẹ bẫng như không.

Chiều ấy em đi xa
Hà Nội mưa giăng đầy phố
Những giọt mưa chạm vào nỗi nhớ...

Và rồi, dường như không kìm nén được, ông buông tiếng thở dài như lời trách móc: "Những giọt mưa chiều vô tâm... Làm thời gian ngừng chạy. Một ngày... bằng mấy mươi năm" (Những giọt mưa chiều).

Cũng lại là mưa chiều. Sao dang dở, đầy tâm trạng đến lạ. "Cơn mưa chiều dang dở/ Lúc bồi hồi chia ly" (Mưa Lào Cai).

Cũng có lúc, ông ví mưa như những "giọt lành" xoa dịu những nỗi niềm khi tỉnh thức, tưới mát tâm trạng khi đêm đến, mơ về.

Thành phố ngủ, cơn mưa rào bất chợt
Những giọt lành dịu mát cả giấc mơ"
(Mưa đêm)

Chìm trong xúc cảm với mưa, lắng lòng duyên theo tiếng mưa, tôi chợt bừng ngộ. Đây là tiếng thơ của một thi sĩ đích thực hay tiếng thơ của một sĩ quan cao cấp trong lực lượng Công an nhân dân? Và tôi đã hiểu, người chiến sĩ hết lòng vì nghiệp binh như ông, luôn trân trọng nhịp sống của thời gian, trân trọng từng "giọt mồ hôi của trời", từng mảnh đất, con người, từng "lối xưa" ngập tràn bao kỷ niệm.

Cảm ơn ông, người đã viết thêm những điều ít biết về Công an nhân dân, người đã tiếp thêm cho tôi niềm tin. Sức mạnh của lực lượng Công an nhân dân đâu phải chỉ là "quả đấm thép", mà còn là khả năng chạm đến trái tim, làm lay động trái tim mọi người để từ đó cất lên những bài ca bất diệt về hình ảnh người Công an nhân dân.

Xuân Kỷ Hợi, 2019

Nguyễn Tuyết Lan

Các tin khác

Độc đáo Trần Đại Thắng

Độc đáo Trần Đại Thắng

Là một người viết, tôi đương nhiên thích sách, và sách đẹp thì gây xúc động như nhìn bức tranh, một công trình kiến trúc, một bản nhạc hay… Sách của Đông A Book là những cuốn sách như vậy, do Trần Đại Thắng chủ trương, Thắng tự làm hoặc tổ chức cho người khác làm, từ những bản thảo chọn lọc về nội dung, đến trình bày, loại giấy, minh họa và bìa sách, độ dày của sách…

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca đương đại Việt Nam vận hành như một hàm sóng lượng tử: tồn tại trong trạng thái chồng chập của vô số khả năng ý nghĩa trước khi "sụp đổ" thành trải nghiệm cụ thể trong tâm thức người đọc.

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Tiểu thuyết “Đỉnh Pu Sam Sảu” của Trần Nguyên Mỹ viết về tội phạm ma túy vùng cao nhưng không đi theo lối trinh thám, phóng sự thường tình, mà tập trung khắc họa những con người dám dấn thân vào vùng cái ác để bảo vệ bình yên cho cộng đồng.

Những ước mơ, khát vọng của dân tộc cần được hiện thực hóa bằng những quy hoạch tầm nhìn cho tương lai.

Hiện thực hóa các giá trị để nhân dân được thụ hưởng

Lịch sử phát triển của loài người cũng chính là hành trình hiện thực hóa các mục tiêu, mơ ước, khát vọng từ vật chất đến tinh thần. Để đạt được thành quả đó không chỉ cần đến sự nỗ lực, kiên trì mà còn cả tầm nhìn cho tương lai của quốc gia, dân tộc.

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Hơn 30 năm gắn bó với nghề báo, từng là Trưởng ban Văn học nghệ thuật (VOV 6) của Đài TNVN, nhà báo Trần Nhật Minh đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả và thính giả yêu văn học nghệ thuật, anh là tác giả của hai cuốn tản văn đầy cảm xúc: "Miền sau cánh cửa" (2020) và “Những cuộc trà trên căn gác cũ” (2024). Ở "ô cửa" nào, "cuộc trà" nào, nhà báo Trần Nhật Minh đều không giấu được những bận lòng với quá khứ, chữ nghĩa, thực tại và ân tình với bè bạn.

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

Với NSƯT Kiều Dư là sự hội tụ của một nhạc sĩ, một ca sĩ và một thi sĩ trong con người anh, vì vậy bằng hữu văn nghệ vẫn gọi anh là: Dư - ba trong một!

Dông bão đã đi qua

Dông bão đã đi qua

Có một cơn dông bất ngờ quét ngang qua cửa sổ một ngôi nhà mô phạm về đạo đức, được xây đắp bằng trí tuệ, tình yêu thương. Một ngôi trường ở miền núi có uy tín, thầy giỏi, trò vào học có điểm thi đầu vào khá cao, và chắc chắn đỗ đại học. Đó là ngôi trường ước mơ của bao thế hệ học trò.

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Trước hết, thơ là sự rung động của trái tim, của tâm hồn người viết với cảm xúc là mạch nguồn nuôi dưỡng thi ca thuộc phương diện trữ tình. Thơ trữ tình có thể hiểu là những kiểu biểu hiện khác nhau của cái "tôi" cảm xúc trong thơ. Một số bạn yêu thơ đặt câu hỏi: "Vậy cái tôi cảm xúc trong thơ trữ tình thường biểu đạt ở những dạng ngôn ngữ thơ như thế nào?".

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

1. Trong một bài giảng về quyển "Chinh phụ ngâm" cho sinh viên các trường đại học, in ở một số sách và ở "Hoài Thanh toàn tập", tập IV, Nhà xuất bản Văn học, H. 1999, khi nhắc đến câu thơ "Hà lương chia rẽ đường này", nhà phê bình Hoài Thanh có giải nghĩa như sau: Hà Lương: cầu trên sông, không phải tên đất. Giải nghĩa như trên đúng một nửa là đấy không phải tên đất, không đúng một nửa là: đấy không phải cầu trên sông mà là cầu và sông (hà: sông, lương: cầu).

Khúc luân vũ tháng Năm

Khúc luân vũ tháng Năm

Tháng năm, những giọt mồ hôi rơi trên cánh đồng của người nông dân để đổi lấy nụ cười, niềm vui mẩy tròn những hạt lúa vàng mùa chiêm. Tháng năm, người giáo viên cũng bước vào mùa gặt. Thêm một chuyến đò lại sắp sửa sang sông. Tháng năm như cung đàn ngân lên phím nhớ, để lại ngân vang cả một khung trời kỷ niệm cho những ai đã từng đi qua tuổi học trò.

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Bạn đã bao giờ thức giấc giữa đêm và bỗng không chắc mình là ai? Văn học phản địa đàng khai thác nỗi bất an tận cùng ấy. Đó là nơi con người sống dưới lòng đất, nơi những đứa trẻ sinh ra chỉ để hiến tạng, nơi tiếng mẹ đẻ chẳng còn ai để cất lên.

Nghệ thuật mới thơ Hai - Cư Việt Nam hiện đại

Nghệ thuật mới thơ Hai - Cư Việt Nam hiện đại

Mấy năm gần đây, ở Việt Nam xuất hiện những CLB thơ Hai-cư với nhiều người tham gia và đã có những cuộc thi thơ Hai-cư. Một số bạn yêu thơ hỏi tôi về thể loại thơ này và sự khác biệt giữa thơ Hai-cư Nhật Bản và Việt Nam.

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Cuộc đời của nhà văn mặc áo lính Trần Khởi bộc bạch hết qua hai tập truyện ký đặc sắc “Cha và con lính trận” và “Rừng đói”. Sau tập “Cha và con lính trận” gây ấn tượng mạnh cho độc giả trong và ngoài nước, năm 2026, Trần Khởi cho ra mắt tập truyện ký “Rừng đói”, NXB Hội Nhà văn.

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Cuốn sách “Việt sử tam bách vịnh” (Ba trăm bài thơ vịnh sử Việt Nam) được danh nhân Nhữ Bá Sĩ hoàn thành đã trên 160 năm qua nhưng chưa có một bản dịch hoàn chỉnh. Bản dịch của dịch giả Lê Văn Uông (1913-2004) vừa được NXB Hội Nhà Văn xuất bản tháng 1/2026 được ví như tập kinh thi của lịch sử dân tộc.