Thương lắm miền Trung ơi!

Người miền Trung từ bao đời nay đã quá quen với bão lụt. Những cơn mưa trắng trời, những trận gió xoáy lốc đã làm nên vóc dáng người miền Trung, cốt cách người miền Trung, bản lĩnh người miền Trung. Thế nhưng, mỗi năm khi mùa đông tràn về, thì những đứa con ly hương không thể không thoáng rùng mình vì thiên tai phập phồng phía quê nhà. 

Tôi cũng vậy, tôi mang cái lặng lẽ của đồi cát miền Trung lẫn cái mặn chát của muối trắng miền Trung vào sinh sống ở phương Nam nhiều năm rồi, vẫn cứ thấy nhoi nhói trong tim mỗi lần nghe tin tức bão lụt miền Trung.

Thật lòng tôi không muốn nhắc lại nỗi thiệt thòi xót xa của người miền Trung gánh chịu giông tố nữa, nhưng có điều gì khắc khoải thương nhớ dâng lên cồn cào ký ức tôi như những đợt sóng ầm ì vỗ vào bờ cát.

Hết cơn bão này lại đến đợt lụt khác, và những trận áp thấp nhiệt đới đã làm thức dậy trong tôi những ký ức nôn nao. Những hình ảnh bão lụt khốc liệt của một miền Trung gần gũi và can trường,  cứ lần lượt hiện ra như ba đoạn phim quay chậm, thật buồn và thật đẹp.

1. Tôi từng có một tuổi thơ nhiều biến cố trôi qua ở một xóm nghèo nằm bên cửa biển. Mỗi khi tôi đi đâu xa trở về, thì cái xóm nhỏ thân thuộc được đánh dấu bằng cái quán nhỏ của cô Ba. Tôi không biết cô Ba tên thật là gì và gốc gác ở đâu, chỉ gọi theo cách của mẹ tôi dạy bảo.

Câu chuyện của cô Ba mà tôi được nghe nhiều người rỉ tai nhau, rằng ngày xưa cô Ba vốn cùng chồng con làm nghề đánh cá. Họ lấy thuyền làm nhà, lấy biển làm bạn. Rồi một hôm bão ập đến, phương tiện thông tin thiếu thốn thời ấy cũng không có cách gì cứu giúp được họ.

Chiếc thuyền đánh cá chấp chới giữa trùng khơi và bị sóng lớn nhấn chìm. Cô Ba may mắn thoát chết khi trôi dạt vào xóm tôi, còn chồng con của cô Ba mãi mãi nằm lại trong sự giận dữ của đại dương. Nỗi đau của cô Ba được xoa dịu dần bởi vòng tay đùm bọc của láng giềng.

Tuy nhiên, có một điều cứ ám ảnh tôi, đó là những ngày mùa đông nổi lên những cơn bão đầu tiên thì cô Ba bỏ cái quán nhỏ và chạy ra ngồi một mình trên bãi biển. Khoảnh khắc ấy, đôi mắt của cô Ba thăm thẳm lắm. Cô Ba không khóc nhưng tôi vẫn có cảm giác rờn rợn khi nhìn đôi mắt cô Ba thấy xốn xang nỗi mất mát vẫn in nguyên. Lũ trẻ chúng tôi ngày thường hay đùa nghịch lấy thứ này thứ kia ở quán cô Ba, vậy mà mỗi lúc cô Ba ngồi im lìm trước biển thì chẳng đứa nào bảo đứa nào cũng đều ngoan ngoãn trông quán dùm cô Ba. 

Chỉ đến khi chập tối, mẹ tôi và những người đàn bà trong xóm ra tận bãi biển khuyên nhủ, cô Ba mới chịu quay về. Lâu dần, tôi cũng nhận biết được sự chuyển biến tâm lý của cô Ba. Hễ chiều nào cô Ba ra ngồi trên bãi biển, thì đêm khuya lại nghe tiếng khóc vọng âm u từ cái quán nhỏ. Và sự trắc ẩn của mẹ tôi không nén được, dâng thành tiếng thở dài: "Tội nghiệp!".

2. Miền Trung những ngày bão lụt, giúp tôi hiểu sự bé bỏng của con người trước sự thịnh nộ của thiên nhiên. Ngày thường giữa hàng xóm có thể có mâu thuẫn, nhưng khi đối mặt với bão lụt thì mọi người bỗng dưng học được cách dựa lưng vào nhau để vượt qua nguy khốn. Bao giờ bão tan thì lụt đến. Nước lũ tràn về nhanh lắm, có khi vừa quay lưng che chắn đã thấy nước mấp mé bậc thềm, có khi vừa lúi húi dọn dẹp đã thấy nước xồng xộc vào nhà. Có năm lũ mạnh đã gây lụt nặng, gia đình tôi run rẩy ngồi trên cái giường kê cao nhìn nước chảy ngược xuôi ào ạt bốn phía.

Thật may, ngay giây phút hoảng hốt nhất, tôi nghe giọng nói quen thuộc của cô Ba: "Bọn trẻ có sao không? Nhà còn gì ăn không?". Cô Ba đang bơi đến gần bằng một chiếc thúng, hai tay cô Ba khua nước như hai mái chèo.

Nghề đi biển ngày xưa trang bị cho cô khả năng bình tĩnh hơn chúng tôi. Ngay cả ngọn đèn bão mà cô Ba để trên cái thúng, cũng là kỷ vật thời cô Ba cùng chồng con lênh đênh chài lưới. Cô Ba nhoài người vào cửa sổ: "Có khó khăn cần giúp, thì ới tui một tiếng nghen!".

Mẹ tôi cảm ơn sự quan tâm của cô Ba trong niềm áy náy: "Cô ấy một thân một mình, lẽ ra chúng ta phải lo cho cô ấy, không ngờ cô ấy lại lo cho chúng ta!". Cô Ba lại bơi đi, đôi vai và ngọn đèn bão nhấp nhô giữa dòng nước đen ngòm.

Cô lại bơi đến cửa nhà khác, lại hỏi: "Bọn trẻ có sao không? Nhà còn gì ăn không?" và khi hai cánh tay cô khua nhẹ như hai mái chèo, lại nhắn gửi: "Có khó khăn cần giúp thì ới tui một tiếng nghen!". Không thể nói khác hơn, chính chiếc thúng và giọng nói của cô Ba di chuyển liên tục trong xóm, đã khiến cái đêm lũ lụt vẫn còn chút bình yên cho những giấc ngủ bộn bề!

3. Bão lụt rút đi, bùn đất và đau thương ở lại ngổn ngang. Sau những ngày đêm kinh hoàng, mọi người được gặp nhau trong mỗi niềm riêng mừng mừng tủi tủi. Người lớn không ai biết nói với ai điều gì, ngoài những cái vỗ vai động viên với ngụ ý "còn da lông mọc, còn chồi nảy cây". Bọn trẻ chúng tôi lại cắp sách đến trường.

 Tôi vẫn nhớ rất rõ buổi học đầu tiên sau trận bão lụt khủng khiếp năm tôi học lớp 5. Vừa bước chân vào lớp, cô giáo đã phát hiện ngay một bạn nữ không mặc đồng phục. Cô giáo hỏi: "Sao em lại ăn bận không đúng kỷ luật như vậy?".

Bạn nữ mím môi và cúi đầu nín thinh. Cô giáo hỏi lại đến lần thứ ba, thì bạn nữ lí nhí đáp: "Thưa cô, nhà em bị bão lụt cuốn hết mọi đồ đạc rồi. Em chỉ còn bộ quần áo này thôi!". Cô giáo thoáng sững sờ, rồi xô đến ôm chầm đứa học trò đáng thương của mình, và òa lên khóc. Cả lớp không ai cầm được nước mắt. Đối với tôi, mãi đến tận hôm nay, đó vẫn là bài học sâu sắc nhất về lòng nhân ái giữa con người với con người khi thiên nhiên thịnh nộ!

Lê Thiếu Nhơn

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).