Sẵn sàng từ chối "dự án đen" để tránh thảm hoạ

"Tôi vừa mừng vừa lo. Nếu như Bộ trưởng Trần Hồng Hà nói đã trải qua 84 ngày đêm nặng trĩu thì ông ấy sẽ phải có thêm ít nhất 840 ngày đêm mất ngủ nữa. Sự việc không phải đã kết thúc mà chỉ mới bắt đầu"- PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam bày tỏ...
Về việc Formosa thừa nhận là thủ phạm làm cá chết hàng loạt và cam kết bồi thường 500 triệu USD, PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam bày tỏ: "Tôi vừa mừng vừa lo. Nếu như Bộ trưởng Trần Hồng Hà nói đã trải qua 84 ngày đêm nặng trĩu thì ông ấy sẽ phải có thêm ít nhất 840 ngày đêm mất ngủ nữa. Sự việc không phải đã kết thúc mà chỉ mới bắt đầu". 

PV: Sau gần 3 tháng chờ đợi, việc chỉ mặt đặt tên thủ phạm và buộc họ phải bồi thường được coi là một thắng lợi lớn. Theo ông, thắng lợi này thuộc về ai?

Sau gần 3 tháng mới truy tìm được thủ phạm gây ra cá chết hàng loạt
Sau gần 3 tháng mới truy tìm được thủ phạm gây ra cá chết hàng loạt

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Thắng lợi này thuộc về Chính phủ và nhân dân. Chúng ta đã từng lúng túng và bị động, cho đến khi Chính phủ vào cuộc thì mọi việc bắt đầu có sự chỉ đạo, phân công nghiêm túc và có sự phối hợp hiệu quả. Đặc biệt khi các cơ quan quản lý đặt lòng tin vào các nhà khoa học trong nước và quốc tế, và họ đã không phụ lòng tin của Chính phủ và nhân dân. Về việc truy tìm nguyên nhân cá chết, đóng góp lớn nhất thuộc về các nhà khoa học, trong đó tiên phong là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với sự tham gia của hơn 100 chuyên gia khoa học đầu ngành tại 32 Viện nghiên cứu cùng với sự phối hợp của các chuyên gia nước ngoài. Cần phải khen thưởng kịp thời các tập thể khoa học như vậy.

PV: Mối quan tâm rất lớn lúc này là sử dụng 500 triệu USD sao cho hiệu quả. Ông nghĩ sao về điều này?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Đây là tiền đền bù cho vùng bị ảnh hưởng với 2 mục tiêu chính là phục hồi môi trường và hỗ trợ sinh kế cho người dân. Ngay lúc này, phải xác định rõ đối tượng nào được hưởng. Chính phủ nên ưu tiên cho người dân bị ảnh hưởng trực tiếp. Khi biển không còn cá thì bài toán đặt ra là sinh kế người dân sẽ ra sao. Formosa cam kết sẽ hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho ngư dân thế nhưng những con người bao đời làm nghề cá, họ biết làm gì khi không ra khơi? Người dân nghèo là đối tượng rất dễ bị tổn thương, nguồn sinh kế tự nhiên của họ đã bị tước đoạt, chuyển sang sinh kế mới cũng không đơn giản. Nhà nước không nên áp đặt việc chọn sinh kế gì để chuyển đổi mà hãy để người dân tự lựa chọn.

PV: Theo ông, câu chuyện Formosa cho chúng ta bài học gì?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Chúng ta vẫn chưa cân bằng được mối quan hệ giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Bằng chứng là chúng ta vẫn ưu tiên cho lợi ích trước mắt mà chưa cân nhắc tới lợi ích lâu dài. Việc giải quyết lợi ích quốc gia và lợi ích cục bộ địa phương cũng chưa hài hoà. 

Khi chúng ta cho thuê dài hạn một vùng đất và chọn một “dự án đen”, chúng ta chưa cân nhắc kỹ vấn đề môi trường và cũng chưa quan tâm nhiều đến khía cạnh an ninh, quốc phòng. Điều này nhìn từ Formosa rất rõ. Lẽ ra khi họ thuê đất để làm ăn thì phải "nhập gia tuỳ tục" nhưng chúng ta muốn vào kiểm tra cũng rất khó vì đây là ‘đại dự án’ và có tính chất “đặc biệt” theo như lí giải của họ. Sau này, khi thời hạn thuê đất đã hết, việc lấy lại đất cũng chắc gì đơn giản. Sự cố Formosa vừa qua cũng cho thấy chúng ta không có kế hoạch hành động quốc gia để sẵn sàng ứng phó với các thảm họa môi trường biển. Cơ chế phối hợp không hình thành ngay từ đầu nên các bên đều bị động, lúng túng, thiếu bài bản.

Về phía Formosa, bài học lớn nhất là không trung thực. Cái cách họ làm cống ngầm đã cho thấy sự tính toán rất kỹ. Đây là công trình đồ sộ, chi phí không ít. Cách xả thải của Formosa giống hệt Vedan, chứng tỏ họ có chủ ý ‘làm theo’. Nếu Formosa tiếp tục tư duy này sẽ rất nguy hiểm. 

PV: Dự án 10 tỉ USD như Formosa thì hệ thống xử lý chất thải phải đầu tư ít nhất 1,5-2 tỉ USD mới đạt chuẩn nhưng họ lại chỉ đầu tư 45 triệu USD. Tuy vậy, báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của Formosa vẫn được đánh giá tốt. Theo ông, chất lượng của những ĐTM hiện nay đến đâu?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi.
PGS.TS Nguyễn Chu Hồi.

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: ĐTM là công cụ để quản lý môi trường để góp phần kiểm soát các dự án có nguy cơ tổn hại môi trường. Tuy nhiên, hiện nay, chất lượng các ĐTM rất kém vì nhiều lý do. Phần lớn ĐTM không phát huy được tác dụng, chỉ là thủ tục để hướng vào hỗ trợ doanh nghiệp và chủ đầu tư. Có thể nói, gần như ĐTM nào cũng được phê duyệt, rất hiếm trường hợp bị bác bỏ.

PV: Trong bối cảnh các địa phương trải thảm kêu gọi nhà đầu tư, các doanh nghiệp thuộc danh sách đen toàn cầu về phá hoại môi trường vẫn được chào đón, ông có cho rằng, những vụ việc tương tự Formosa còn xảy ra trong tương lai nữa hay không?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Quy trình sàng lọc dự án đầu tư của chúng ta đã có nhưng thực sự chưa tốt. Trong điều kiện thiếu vốn, hễ cứ thấy doanh nghiệp nào có vốn lớn là mời chào dù biết sẽ có tổn thất môi trường không ít. Để tránh thảm hoạ đáng tiếc, chúng ta cần sẵn sàng loại bỏ các "dự án đen". Bản thân tôi lo ngại cho chính Formosa. Không thể chắc chắn họ có gây ra sự cố nào nữa hay không.

PV: Nếu đã lo ngại như vậy thì có nên đóng cửa nhà máy Formosa?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Vẫn nên cho họ có cơ hội sửa sai nhưng phải có điều kiện đi kèm, “tự xử” trước. Nếu như Formosa tiếp tục vi phạm thì Chính phủ phải yêu cầu đóng cửa. Chúng ta không thể đánh đổi môi trường bằng mọi giá.

PV: Nghiên cứu khoa học và quản lý biển 42 năm, theo ông, những sự cố môi trường biển thường mất bao lâu để khắc phục? Chi phí có lớn không?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Để nói chính xác thời gian bao lâu cần tính toán cụ thể về lượng tồn dư chất ô nhiễm, thời gian lưu tồn trong môi trường biển, khả năng phân tán, phân hủy, tích tụ các chất này. Có nhiều chất gây ô nhiễm có quá trình phân huỷ lâu dài, tồn dư rất lâu tùy vào bản chất và thuộc tính hóa học của chất đó. Nước biển không thể dễ dàng thay thế được, do vậy chỉ có thể chờ thiên nhiên tự pha loãng chất độc trong lòng nó. 

Cũng may vùng biển ven bờ bắc Trung bộ, nơi xảy ra thảm họa, là vùng biển hở nên động lực học rất mạnh, giúp có thể phân tán nhanh chất ô nhiễm, nhưng chỉ ở tầng mặt. Cho nên, để có vùng biển sạch, yên tâm như trước đây cũng phải mất vài chục năm, đặc biệt đối với khả năng phục hồi các hệ sinh thái. Ở tầng nước sát đáy và lớp bùn cát đáy biển, các thủy vực ven bờ sẽ có mức độ ô nhiễm đậm đặc hơn lớp nước bề mặt, tức là kém an toàn hơn. Các nhà khoa học nên giúp các địa phương giám sát rồi lập bản đồ các điểm nóng ô nhiễm để cảnh báo và hướng dẫn người dân. Chi phí xử lý môi trường biển rất tốn kém nên 500 triệu USD không phải là nhiều, chưa nói đến ổn định cuộc sống người dân.

PV: Xin cảm ơn ông. 
Khánh Vy

Các tin khác

Sức mạnh của nhân dân- từ Điện Biên Phủ đến khát vọng vươn mình của dân tộc

Sức mạnh của nhân dân- từ Điện Biên Phủ đến khát vọng vươn mình của dân tộc

72 năm sau chiến thắng Điện Biên Phủ, lịch sử không chỉ nhắc nhớ về một chiến công quân sự “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, mà còn gợi mở một chân lý có giá trị xuyên thời đại: sức mạnh quyết định vận mệnh của dân tộc Việt Nam chưa bao giờ chỉ nằm ở vũ khí hay tiềm lực vật chất, mà nằm ở lòng dân, ở khối đại đoàn kết toàn dân tộc và ở ý chí độc lập, tự cường được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử.

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nhanh hơn, "xanh" hơn và bền vững hơn

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nhanh hơn, "xanh" hơn và bền vững hơn

Kinh tế Việt Nam được đánh giá là điểm sáng hiếm hoi trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động và tăng trưởng toàn cầu chậm lại. Kinh tế Việt Nam sau hơn nửa thế kỷ đất nước thống nhất đã đạt những thành tựu vượt bậc, mang lại nhiều lợi ích cho người dân thụ hưởng, cũng như khẳng định vị thế, tầm vóc đất nước trên trường quốc tế.

Bước chuyển mạnh của Quốc hội đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước

Bước chuyển mạnh của Quốc hội đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của quốc gia ngày càng trở nên cấp thiết. Một trong những điểm nhấn nổi bật thời gian qua là việc Quốc hội từng bước chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế.

Giữ cho “trong ấm, ngoài êm”

Giữ cho “trong ấm, ngoài êm”

Thắng lợi của sự nghiệp kháng chiến chống xâm lược, thống nhất đất nước (1945-1975) là một trong những chiến công chói lọi nhất của dân tộc Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử ngàn năm dựng nước và giữ nước. Giành được những thành tựu, thắng lợi to lớn đó là sức mạnh của toàn dân tộc, trong đó lực lượng CAND có sự đóng góp xứng đáng.

Tiếp nối ngọn lửa ngày Đại thắng, vững bước tới tương lai rạng rỡ

Tiếp nối ngọn lửa ngày Đại thắng, vững bước tới tương lai rạng rỡ

Đại thắng ngày 30/4/1975 không chỉ khép lại cuộc chiến tranh trường kỳ, mà còn mở ra một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập, thống nhất và đi lên CNXH của dân tộc Việt Nam. Đó là dấu mốc lịch sử không thể thay thế, là điểm tựa tinh thần để cả dân tộc bước vào hành trình kiến thiết, dựng xây đất nước trong hòa bình. Nhưng lịch sử chưa bao giờ dừng lại.

Nghị quyết của Quốc hội giải quyết hàng nghìn dự án đất đai khó khăn, vướng mắc tồn đọng, kéo dài

Nghị quyết của Quốc hội giải quyết hàng nghìn dự án đất đai khó khăn, vướng mắc tồn đọng, kéo dài

Hiện có 4.489 dự án, đất đai gặp khó khăn, vướng mắc với tổng quy mô diện tích sử dụng đất hơn 198.428,1 ha và tổng giá trị mức đầu tư là 3,3 triệu tỷ đồng đã được các bộ, ngành, địa phương trong cả nước thống kê tính đến ngày 30/3/2025, nếu sớm được vận hành thì đây sẽ là nguồn lực rất lớn của nền kinh tế.

Nhiều nước trên thế giới đã thống nhất về giới hạn của bí mật nghề nghiệp

Nhiều nước trên thế giới đã thống nhất về giới hạn của bí mật nghề nghiệp

Bí mật nghề nghiệp của luật sư là một nguyên tắc cốt lõi của tư pháp hiện đại, nhưng không phải là giới hạn tuyệt đối. Khi tội phạm ngày càng được chuẩn bị tinh vi và có tổ chức, nhiều quốc gia đã thiết lập ranh giới rõ ràng: bảo vệ quyền bào chữa, nhưng không để nguyên tắc này bị lợi dụng để che chắn cho hành vi phạm tội. Đề xuất sửa đổi Bộ luật Hình sự của Việt Nam vì thế không nằm ngoài xu hướng chung đó.

Tăng cường trách nhiệm người bào chữa nhằm phòng ngừa tội phạm

Tăng cường trách nhiệm người bào chữa nhằm phòng ngừa tội phạm

Cơ quan soạn thảo đã đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định theo hướng thu hẹp phạm vi miễn trừ trách nhiệm hình sự đối với luật sư, người bào chữa nhằm cân bằng giữa đạo đức nghề nghiệp, nghĩa vụ bảo mật thông tin của luật sư với trách nhiệm bảo vệ an toàn xã hội và ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa. 

Đảm nhiệm đồng thời hai chức danh – một bước đi tất yếu

Đảm nhiệm đồng thời hai chức danh – một bước đi tất yếu

Trong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mọi điều chỉnh về tổ chức bộ máy đều nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả các cơ quan quyền lực nhà nước. Chỉ những thay đổi phản ánh đúng yêu cầu khách quan của việc tổ chức và vận hành quyền lực nhà nước mới có ý nghĩa bền vững.

Phát triển "kinh tế bạc" là mở ra một cách tiếp cận mới trong quản trị quốc gia

Phát triển "kinh tế bạc" là mở ra một cách tiếp cận mới trong quản trị quốc gia

Trong điều kiện Việt Nam hiện nay, phát triển "kinh tế bạc" càng trở nên cấp thiết. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh ở châu Á. Theo dự báo, đến khoảng năm 2036, nước ta sẽ chính thức bước vào giai đoạn “xã hội già”, khi tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên chiếm trên 20% dân số.

Kiện toàn tổ chức bộ máy và kỳ vọng chương mới rực rỡ của đất nước

Kiện toàn tổ chức bộ máy và kỳ vọng chương mới rực rỡ của đất nước

Kiện toàn tổ chức bộ máy hôm nay mới là bước khởi đầu. Hành động quyết liệt, hiệu quả vì mục tiêu vừa kể mới là thước đo cuối cùng. Một khi lời nói đi đôi với việc làm, khi cam kết được hiện thực hóa bằng kết quả, thì niềm tin chắc chắn sẽ được củng cố, động lực chắc chắn sẽ được nhân lên; và con đường phía trước - dù còn nhiều thách thức, vẫn sẽ rộng mở để đất nước vững bước tiến lên, kiến tạo và viết tiếp những trang sử vẻ vang trong hành trình phát triển.

Thống nhất vị trí người đứng đầu Đảng và Nhà nước tạo sự thông suốt trong tư duy lãnh đạo

Thống nhất vị trí người đứng đầu Đảng và Nhà nước tạo sự thông suốt trong tư duy lãnh đạo

Chiều 7/4, bên hành lang Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Quốc hội đoàn TP Hà Nội Bùi Hoài Sơn đã trao đổi với Báo Tin tức và Dân tộc về việc Quốc hội bầu Tổng Bí thư Tô Lâm giữ chức Chủ tịch nước nhiệm kỳ 2026 - 2031 và những kỳ vọng đối với việc nâng cao hiệu lực lãnh đạo, điều hành trong giai đoạn mới.

Kiên định “bốn nguyên tắc” góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững

Kiên định “bốn nguyên tắc” góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững

Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 2 khóa XIV diễn ra trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta đang ra sức thi đua thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV, hướng tới thực hiện thành công mục tiêu chiến lược gắn với hai cột mốc lịch sử 2030 và 2045. Tại phiên bế mạc hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng, mang tính định hướng chiến lược, nhấn mạnh thực hiện tăng trưởng hai con số để “không lỡ nhịp với thời đại”: “Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng thấp. Phải kiên trì thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững, thực chất”.

Phải truy xuất được nguồn gốc của miếng thịt là yêu cầu cấp bách

Phải truy xuất được nguồn gốc của miếng thịt là yêu cầu cấp bách

Vụ việc 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi được tuồn ra thị trường, thậm chí vào các trường học đã gây bức xúc trong dư luận. Sự việc xảy ra cho thấy, đã có sự buông lỏng quản lý, “đứt gãy” trong cơ chế giám sát theo chuỗi, từ khâu kiểm dịch, kiểm soát giết mổ và giám sát lưu thông.

Kiên định “bốn nguyên tắc” – Chìa khóa hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số”

Kiên định “bốn nguyên tắc” – Chìa khóa hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số”

Khi “Bốn nguyên tắc” được triển khai đồng bộ trong giáo dục và đào tạo, các nhà trường sẽ góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao cho lực lượng CAND, đáp ứng yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội và tạo môi trường ổn định cho phát triển kinh tế nhanh, bền vững, hướng tới mục tiêu tăng trưởng “hai con số” trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Kiểm soát quyền lực - “then chốt của then chốt” trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Kiểm soát quyền lực - “then chốt của then chốt” trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Lịch sử phát triển của mọi Nhà nước đều cho thấy: quyền lực nếu không được kiểm soát sẽ có xu hướng bị tha hóa, và một khi quyền lực đã bị tha hóa thì hậu quả không chỉ dừng lại ở tham nhũng, tiêu cực, mà còn làm xói mòn niềm tin của nhân dân, suy giảm hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.

Bài 2: Xăng sinh học - Đột phá chiến lược trong chuyển đổi xanh

Bài 2: Xăng sinh học - Đột phá chiến lược trong chuyển đổi xanh

Thay vì kế hoạch sẽ triển khai xăng sinh học E10 (pha trộn 10% ethanol) vào tháng 6/2026, Chính phủ đã quyết định đẩy nhanh lộ trình triển khai xăng E10 ngay từ tháng 4/2026. Theo các chuyên gia, đây không chỉ là giải pháp tình thế trước những biến động của thị trường năng lượng thế giới, mà còn là một bước đột phá chiến lược trong chuyển đổi xanh. 

Giữ nghiêm kỷ cương để bảo vệ niềm tin và mở đường phát triển

Giữ nghiêm kỷ cương để bảo vệ niềm tin và mở đường phát triển

Công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, mà còn là điều kiện nền tảng để giữ vững ổn định, củng cố niềm tin xã hội và tạo lập môi trường lành mạnh cho phát triển đất nước.