Sẵn sàng từ chối "dự án đen" để tránh thảm hoạ

"Tôi vừa mừng vừa lo. Nếu như Bộ trưởng Trần Hồng Hà nói đã trải qua 84 ngày đêm nặng trĩu thì ông ấy sẽ phải có thêm ít nhất 840 ngày đêm mất ngủ nữa. Sự việc không phải đã kết thúc mà chỉ mới bắt đầu"- PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam bày tỏ...
Về việc Formosa thừa nhận là thủ phạm làm cá chết hàng loạt và cam kết bồi thường 500 triệu USD, PGS.TS Nguyễn Chu Hồi, nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam bày tỏ: "Tôi vừa mừng vừa lo. Nếu như Bộ trưởng Trần Hồng Hà nói đã trải qua 84 ngày đêm nặng trĩu thì ông ấy sẽ phải có thêm ít nhất 840 ngày đêm mất ngủ nữa. Sự việc không phải đã kết thúc mà chỉ mới bắt đầu". 

PV: Sau gần 3 tháng chờ đợi, việc chỉ mặt đặt tên thủ phạm và buộc họ phải bồi thường được coi là một thắng lợi lớn. Theo ông, thắng lợi này thuộc về ai?

Sau gần 3 tháng mới truy tìm được thủ phạm gây ra cá chết hàng loạt
Sau gần 3 tháng mới truy tìm được thủ phạm gây ra cá chết hàng loạt

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Thắng lợi này thuộc về Chính phủ và nhân dân. Chúng ta đã từng lúng túng và bị động, cho đến khi Chính phủ vào cuộc thì mọi việc bắt đầu có sự chỉ đạo, phân công nghiêm túc và có sự phối hợp hiệu quả. Đặc biệt khi các cơ quan quản lý đặt lòng tin vào các nhà khoa học trong nước và quốc tế, và họ đã không phụ lòng tin của Chính phủ và nhân dân. Về việc truy tìm nguyên nhân cá chết, đóng góp lớn nhất thuộc về các nhà khoa học, trong đó tiên phong là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với sự tham gia của hơn 100 chuyên gia khoa học đầu ngành tại 32 Viện nghiên cứu cùng với sự phối hợp của các chuyên gia nước ngoài. Cần phải khen thưởng kịp thời các tập thể khoa học như vậy.

PV: Mối quan tâm rất lớn lúc này là sử dụng 500 triệu USD sao cho hiệu quả. Ông nghĩ sao về điều này?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Đây là tiền đền bù cho vùng bị ảnh hưởng với 2 mục tiêu chính là phục hồi môi trường và hỗ trợ sinh kế cho người dân. Ngay lúc này, phải xác định rõ đối tượng nào được hưởng. Chính phủ nên ưu tiên cho người dân bị ảnh hưởng trực tiếp. Khi biển không còn cá thì bài toán đặt ra là sinh kế người dân sẽ ra sao. Formosa cam kết sẽ hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho ngư dân thế nhưng những con người bao đời làm nghề cá, họ biết làm gì khi không ra khơi? Người dân nghèo là đối tượng rất dễ bị tổn thương, nguồn sinh kế tự nhiên của họ đã bị tước đoạt, chuyển sang sinh kế mới cũng không đơn giản. Nhà nước không nên áp đặt việc chọn sinh kế gì để chuyển đổi mà hãy để người dân tự lựa chọn.

PV: Theo ông, câu chuyện Formosa cho chúng ta bài học gì?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Chúng ta vẫn chưa cân bằng được mối quan hệ giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Bằng chứng là chúng ta vẫn ưu tiên cho lợi ích trước mắt mà chưa cân nhắc tới lợi ích lâu dài. Việc giải quyết lợi ích quốc gia và lợi ích cục bộ địa phương cũng chưa hài hoà. 

Khi chúng ta cho thuê dài hạn một vùng đất và chọn một “dự án đen”, chúng ta chưa cân nhắc kỹ vấn đề môi trường và cũng chưa quan tâm nhiều đến khía cạnh an ninh, quốc phòng. Điều này nhìn từ Formosa rất rõ. Lẽ ra khi họ thuê đất để làm ăn thì phải "nhập gia tuỳ tục" nhưng chúng ta muốn vào kiểm tra cũng rất khó vì đây là ‘đại dự án’ và có tính chất “đặc biệt” theo như lí giải của họ. Sau này, khi thời hạn thuê đất đã hết, việc lấy lại đất cũng chắc gì đơn giản. Sự cố Formosa vừa qua cũng cho thấy chúng ta không có kế hoạch hành động quốc gia để sẵn sàng ứng phó với các thảm họa môi trường biển. Cơ chế phối hợp không hình thành ngay từ đầu nên các bên đều bị động, lúng túng, thiếu bài bản.

Về phía Formosa, bài học lớn nhất là không trung thực. Cái cách họ làm cống ngầm đã cho thấy sự tính toán rất kỹ. Đây là công trình đồ sộ, chi phí không ít. Cách xả thải của Formosa giống hệt Vedan, chứng tỏ họ có chủ ý ‘làm theo’. Nếu Formosa tiếp tục tư duy này sẽ rất nguy hiểm. 

PV: Dự án 10 tỉ USD như Formosa thì hệ thống xử lý chất thải phải đầu tư ít nhất 1,5-2 tỉ USD mới đạt chuẩn nhưng họ lại chỉ đầu tư 45 triệu USD. Tuy vậy, báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của Formosa vẫn được đánh giá tốt. Theo ông, chất lượng của những ĐTM hiện nay đến đâu?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi.
PGS.TS Nguyễn Chu Hồi.

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: ĐTM là công cụ để quản lý môi trường để góp phần kiểm soát các dự án có nguy cơ tổn hại môi trường. Tuy nhiên, hiện nay, chất lượng các ĐTM rất kém vì nhiều lý do. Phần lớn ĐTM không phát huy được tác dụng, chỉ là thủ tục để hướng vào hỗ trợ doanh nghiệp và chủ đầu tư. Có thể nói, gần như ĐTM nào cũng được phê duyệt, rất hiếm trường hợp bị bác bỏ.

PV: Trong bối cảnh các địa phương trải thảm kêu gọi nhà đầu tư, các doanh nghiệp thuộc danh sách đen toàn cầu về phá hoại môi trường vẫn được chào đón, ông có cho rằng, những vụ việc tương tự Formosa còn xảy ra trong tương lai nữa hay không?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Quy trình sàng lọc dự án đầu tư của chúng ta đã có nhưng thực sự chưa tốt. Trong điều kiện thiếu vốn, hễ cứ thấy doanh nghiệp nào có vốn lớn là mời chào dù biết sẽ có tổn thất môi trường không ít. Để tránh thảm hoạ đáng tiếc, chúng ta cần sẵn sàng loại bỏ các "dự án đen". Bản thân tôi lo ngại cho chính Formosa. Không thể chắc chắn họ có gây ra sự cố nào nữa hay không.

PV: Nếu đã lo ngại như vậy thì có nên đóng cửa nhà máy Formosa?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Vẫn nên cho họ có cơ hội sửa sai nhưng phải có điều kiện đi kèm, “tự xử” trước. Nếu như Formosa tiếp tục vi phạm thì Chính phủ phải yêu cầu đóng cửa. Chúng ta không thể đánh đổi môi trường bằng mọi giá.

PV: Nghiên cứu khoa học và quản lý biển 42 năm, theo ông, những sự cố môi trường biển thường mất bao lâu để khắc phục? Chi phí có lớn không?

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi: Để nói chính xác thời gian bao lâu cần tính toán cụ thể về lượng tồn dư chất ô nhiễm, thời gian lưu tồn trong môi trường biển, khả năng phân tán, phân hủy, tích tụ các chất này. Có nhiều chất gây ô nhiễm có quá trình phân huỷ lâu dài, tồn dư rất lâu tùy vào bản chất và thuộc tính hóa học của chất đó. Nước biển không thể dễ dàng thay thế được, do vậy chỉ có thể chờ thiên nhiên tự pha loãng chất độc trong lòng nó. 

Cũng may vùng biển ven bờ bắc Trung bộ, nơi xảy ra thảm họa, là vùng biển hở nên động lực học rất mạnh, giúp có thể phân tán nhanh chất ô nhiễm, nhưng chỉ ở tầng mặt. Cho nên, để có vùng biển sạch, yên tâm như trước đây cũng phải mất vài chục năm, đặc biệt đối với khả năng phục hồi các hệ sinh thái. Ở tầng nước sát đáy và lớp bùn cát đáy biển, các thủy vực ven bờ sẽ có mức độ ô nhiễm đậm đặc hơn lớp nước bề mặt, tức là kém an toàn hơn. Các nhà khoa học nên giúp các địa phương giám sát rồi lập bản đồ các điểm nóng ô nhiễm để cảnh báo và hướng dẫn người dân. Chi phí xử lý môi trường biển rất tốn kém nên 500 triệu USD không phải là nhiều, chưa nói đến ổn định cuộc sống người dân.

PV: Xin cảm ơn ông. 
Khánh Vy

Các tin khác

Giữ niềm tin vào đội ngũ thầy thuốc

Giữ niềm tin vào đội ngũ thầy thuốc

Những vụ án xảy ra trong lĩnh vực y tế thời gian qua đặt ra một câu hỏi khó, nhưng không thể né tránh: vì sao những lớp kiểm soát được thiết kế để ngăn ngừa sai phạm lại có thể bị xuyên qua?

Nhà cao tầng mọc theo tuyến Metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên.

Kỳ 1: "Mở khóa" không gian bầu trời và lòng đất

Trong quá trình mở rộng không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh đang chuyển từ tư duy khai thác quỹ đất theo chiều ngang sang tổ chức lại cả không gian trên mặt đất và dưới lòng đất. Với cơ chế TOD gắn phát triển đô thị với giao thông công cộng, cùng chính sách quản lý, khai thác không gian ngầm, thành phố đang từng bước mở thêm dư địa cho hạ tầng, giao thông và các hoạt động kinh tế.

Hãy xây dựng “lá chắn số” cho chính mình

Hãy xây dựng “lá chắn số” cho chính mình

Để tránh bị sập... "bẫy lừa", các chuyên gia khuyến cáo nên vận dụng nguyên tắc: “Dừng - Kiểm tra - Xác minh”. Cụ thể, "Dừng" là dừng lại trước những yêu cầu bất thường; "Kiểm tra" là kiểm tra thông tin, người liên hệ và đường link; "Xác minh" là xác minh qua kênh chính thức trước khi cung cấp dữ liệu hoặc chuyển tiền. Cùng với đó, phải thực hiện tốt nguyên tắc “Ba không - Ba có”,...

Trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân đối với công tác tư tưởng trong bối cảnh mới

Trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân đối với công tác tư tưởng trong bối cảnh mới

Triển khai đồng bộ, quyết liệt các định hướng chiến lược mới về công tác tư tưởng không chỉ là nhiệm vụ cấp bách trước mắt, mà còn là đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng nhằm củng cố vững chắc nền tảng chính trị - tư tưởng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và lực lượng Công an nhân dân.

Giải bài toán "nợ hạ tầng" mà mỗi mùa mưa đến lại canh cánh nỗi lo

Giải bài toán "nợ hạ tầng" mà mỗi mùa mưa đến lại canh cánh nỗi lo

Mưa là chuyện của trời. Ngập là chuyện của người. Đó là điều đầu tiên cần được nói thẳng khi Hà Nội và nhiều tỉnh phía Bắc, Bắc Trung Bộ vừa trải qua những ngày mưa lớn liên tiếp từ 14 đến 17/9: có điểm đo vượt 250 mm, nước sông Bùi tại Yên Duyệt vượt báo động ba, một số đoạn đê thấp bị tràn, hàng trăm cán bộ, chiến sĩ và người dân đắp đê trong đêm, hàng chục nghìn hộ dân ngoại thành bị ảnh hưởng, trường học phải nghỉ hoặc chuyển sang học trực tuyến. Trong nội đô, những tuyến phố quen tên lại ngập đúng vào giờ đi làm.

Kỳ 1: Pháp lý mở lối cho người dám nghĩ, dám làm

Kỳ 1: Pháp lý mở lối cho người dám nghĩ, dám làm

Sự ra đời của Nghị quyết số 37/2026/QH16 ngày 24/8/2026 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (Nghị quyết số 37/2026/QH16) được ví như một “luồng sinh khí mới” giải tỏa áp lực tâm lý nặng nề cho đội ngũ cán bộ, công chức và các doanh nghiệp công nghệ.

Hoàn thiện pháp luật hình sự về pháp nhân thương mại phù hợp yêu cầu thực tiễn

Hoàn thiện pháp luật hình sự về pháp nhân thương mại phù hợp yêu cầu thực tiễn

Việc ghi nhận trách nhiệm hình sự (TNHS) của pháp nhân thương mại (PNTM) trong Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 là bước phát triển quan trọng của pháp luật hình sự Việt Nam. Tuy nhiên, các quy định hiện hành chưa làm rõ bản chất lỗi của pháp nhân, cơ chế quy kết hành vi của cá nhân cho pháp nhân và mối quan hệ giữa trách nhiệm của hai chủ thể.

Đà Nẵng siết trekking tự phát, giữ Sơn Trà an toàn

Đà Nẵng siết trekking tự phát, giữ Sơn Trà an toàn

Bán đảo Sơn Trà càng hấp dẫn du khách bởi vẻ đẹp nguyên sơ, hệ sinh thái đặc biệt với núi rừng, biển cả và những đàn voọc chà vá chân nâu quý hiếm, thì yêu cầu bảo vệ nơi đây càng trở nên cấp thiết. Thời gian qua, các tour trekking, du lịch sinh thái, quan sát động vật hoang dã tự phát đã kéo theo nhiều vụ lạc đường, tai nạn, mất tích, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ tác động đến rừng đặc dụng. Đà Nẵng đang siết chặt quản lý, nhưng phía sau câu chuyện “cấm” còn là bài toán lớn hơn: Bảo đảm an toàn cho du khách, bảo vệ hệ sinh thái và tổ chức thế nào để nhu cầu khám phá thiên nhiên được đáp ứng một cách có trách nhiệm.

Tháo gỡ điểm nghẽn, làm sạch mã số thuế

Tháo gỡ điểm nghẽn, làm sạch mã số thuế

Chiến dịch làm sạch mã số thuế giúp sàng lọc rủi ro, ngăn chặn việc lợi dụng doanh nghiệp (DN) “ảo”, DN “ma” để trốn thuế, làm sạch môi trường kinh doanh, chống thất thu ngân sách.

Từ quản lý thông tin đến dẫn dắt nhận thức xã hội

Từ quản lý thông tin đến dẫn dắt nhận thức xã hội

Dẫn dắt nhận thức không có nghĩa là áp đặt nhận thức. Muốn định hướng hiệu quả, trước hết phải hiểu xã hội đang quan tâm điều gì, băn khoăn điều gì và vì sao một thông tin lại có thể tạo ra những phản ứng mạnh...

Nghị quyết 26 NQ/TW đặt du lịch vào bệ phóng phát triển lên tầm cao mới

Nghị quyết 26-NQ/TW đặt du lịch vào bệ phóng phát triển lên tầm cao mới

Nghị quyết 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới của Bộ Chính trị cùng với những Nghị quyết trụ cột khác đã tạo ra những cơ hội, xung lực mới cho du lịch phát triển… Đây là khẳng định của Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu trong cuộc phỏng vấn ngày 7/9 do Báo Công an nhân dân thực hiện.

Bảo vệ từ sớm, từ xa nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng

Bảo vệ từ sớm, từ xa nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng

Nghị quyết số 25-NQ/TW ra đời đã phản ánh sự thích ứng kịp thời, đổi mới tư duy trước những thay đổi của thời đại số, khi không gian mạng trở thành nguồn tài nguyên chiến lược, mang đến một không gian phát triển mới trong thời đại công nghệ số và AI đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị quốc gia.

Tăng “sức đề kháng số” trước chiêu trò thao túng thông tin

Tăng “sức đề kháng số” trước chiêu trò thao túng thông tin

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị ngày 3/9/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Phải coi không gian mạng là địa bàn trọng yếu của công tác tư tưởng và là kênh lắng nghe Nhân dân. Phải phân biệt băn khoăn, phản biện, thông tin chưa đầy đủ với tin giả, xuyên tạc, thao túng có tổ chức; không quy chụp ý kiến khác biệt; không để thông tin giả mạo, độc hại, lệch chuẩn dẫn dắt”.

Ngăn chặn tội phạm từ sớm ngay khi hậu quả chưa xảy ra

Ngăn chặn tội phạm từ sớm ngay khi hậu quả chưa xảy ra

Mục đích của đề xuất mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh tại dự thảo Bộ luật Hình sự (BLHS) sửa đổi là nhằm ngăn chặn tội phạm từ sớm ngay từ khi hậu quả chưa xảy ra.

Từ tiếng trống khai trường đến một nền giáo dục mới

Từ tiếng trống khai trường đến một nền giáo dục mới

Sáng 5/9, tiếng trống khai trường vang lên cùng lúc trên cả nước, trong khung giờ thống nhất từ 7 giờ 30 đến 8 giờ 30, kết nối trực tiếp ba điểm cầu lớn Lào Cai, Gia Lai, An Giang cùng hàng chục điểm cầu tương tác khác. Hàng triệu học sinh, từ đồng bằng đến biên giới, hải đảo, cùng bước vào năm học mới trong một nghi thức chưa từng đồng bộ đến vậy. Ngày khai giảng, vì thế, không còn là sự kiện riêng của từng nhà trường mà đã trở thành một ngày hội chung của nền giáo dục quốc gia.

Tham vấn tâm lý học đường góp phần hạn chế tình hình trẻ hóa tội phạm

Tham vấn tâm lý học đường góp phần hạn chế tình hình trẻ hóa tội phạm

Không phải đứa trẻ nào vi phạm pháp luật cũng bắt đầu bằng ý định trở thành người xấu. Có những đứa trẻ không hề biết hành vi của mình là phạm pháp, mà chỉ hiểu đơn giản là để vui đùa, để giải tỏa sự hiếu động, những áp lực kéo dài, một mâu thuẫn không được tháo gỡ, cảm giác bị bỏ rơi, nhu cầu được công nhận hoặc đơn giản là sự thiếu hụt kỹ năng để kiểm soát chính mình.