Sách nhiều lỗi làm người đọc hiểu sai tác giả

Những công trình khoa học của các nhà nghiên cứu Việt Nam được phát hành năm 2015, do NXB Khoa học Xã hội liên kết xuất bản mắc quá nhiều lỗi, làm người đọc hiểu sai tác giả. Nhiều chuyên gia nghiên cứu đã lên tiếng phản ứng trước cách làm việc cẩu thả này.

Cẩu thả biên tập

Đầu tiên phải kể đến công trình nghiên cứu của cố PGS Hà Văn Cầu (1927 - 2016) mang tên "Hề chèo", NXB Khoa học Xã hội (2015). 

Trong sách, những lỗi đánh máy tối thiểu cũng sai. Đó là, in nghiêng, in đậm tên các tác phẩm trích dẫn hay các đoạn trích dẫn là hết sức tùy tiện, mỗi trang một kiểu. Những lỗi chính tả đơn thuần cũng sai: "ai chả biết" thành "ao chả biết" (tr. 17), "quản kho" thành "quản khi" (tr. 23), "ngâu vầy" thành "ngây vầy", "do trời" thành "so trời", "vút roi" thành "rút roi", "vâm vàng tôi thắng chuông bạc" thành "vâng vâng tôi thắng chuông bạc" (cùng tr. 28)…

Trang 53 viết về khả năng phong phú của ngôn ngữ, đã được biên tập thành "phong phí". Nếu để tăng tính hài hước cho câu này, tôi đề xuất nên đổi thành phong nhĩ cho đầy vẻ châm biếm.

Một trang 238 làm ví dụ cho thấy lỗi sai chi chít: Câu hát của thầy đồ: "Có phải đạo làm thầy" thành "có phải dạo làm thấy" - là câu vô nghĩa. Tiếng đế có câu: "Lủi nhanh như cuốc chứ" thành "lủi nhanh như cốc". Sau câu thầy đồ nói: "Văn tôi làm như đổ rươi vào" thì tiếng đế nói: "Đổ son thầy ơi" nhưng đã bị biên tập cắt phăng mất không còn trong bản in năm 2015 nữa.

Trang 249, có đoạn giới thiệu phù thủy "hát từ trong buồng trò" đã thành "hát tử trong buồn trò". Trang 280 hai câu "Kim thanh rền rĩ khắp đôi nơi/ Đâu đâu đấy đấy đều nghe lệnh" biên tập sai thành "khắp đòi nơi" và "đấy đấu". Sang trang 281, có tên vua Lê Thánh Tống. Không rõ đó là ông vua nào, đời nào?

Những lỗi cẩu thả trong các công trình khoa học do NXB Khoa học Xã hội cho ấn hành (2015).
Những lỗi cẩu thả trong các công trình khoa học do NXB Khoa học Xã hội cho ấn hành (2015).

Ngoài ra, ngay trong một trang, dòng trên dòng dưới cũng đã sai. Ví dụ, trang 35, câu trên "Con ve có cái vè mới kêu" thì câu dưới thành "cái về"; câu trước "con sẻ vàng" rình chực ăn thịt con bồng ngựa, thì câu dưới thành "con sử vàng". Không rõ, "con sử vàng" đó nằm trong hệ thống phân loại nào của động vật trên trái đất?

Tóm lại, với 320 trang sách thì cuốn "Hề chèo" của cố PGS Hà Văn Cầu trong ấn bản (2015) của NXB Khoa học Xã hội, số lỗi lên đến hàng nghìn. Đây không còn là in sách nữa, mà là phá sách. Điều nguy hại ở đây, cuốn sách này là công trình khoa học vì thế nó sẽ gây tác hại nhiều mặt. Đối với cá nhân tác giả, dù đã quá cố, nhưng người lớp sau đọc lại sẽ nghi ngờ chuyên môn khoa học của PGS Hà Văn Cầu.

Đối với các lớp hậu sinh, khi đọc phải một văn bản tác phẩm có quá nhiều lỗi sai, làm sai lệch không chỉ công trình, mà còn sai lệch rất nhiều lời thoại và các tích hề chèo, thậm chí nhiều câu vô nghĩa. Đối với các nhà khoa học thế giới, nhất là các nhà nghiên cứu Việt Nam học trong thời đại mở cửa hiện nay, họ sẽ cười chê năng lực khoa học của biết bao nhiêu thế hệ nghiên cứu người Việt Nam mà cố PGS Hà Văn Cầu là một cây đại thụ trong giới.

Riêng đối với ngành Xuất bản, điều này cho thấy năng lực yếu kém của biên tập viên - hoặc nếu không, đứng ở góc độ liên kết xuất bản, điều này cho thấy toàn bộ quy trình xuất bản bị vi phạm, NXB chỉ còn mang chức năng bán giấy phép.

Làm người đọc hiểu sai tác giả

Không chỉ riêng cuốn "Hề chèo" của PGS Hà Văn Cầu, nhiều đầu sách khác của NXB Khoa học Xã hội (2015) là "thảm họa xuất bản". Ví dụ, chuyên luận của PGS.TS Bùi Quang Thanh (Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam) "Truyền thuyết Hai Bà Trưng một số giá trị văn hóa - nhân sinh" khiến tác giả phải thừa nhận rằng ông được in sách mà không vui. Lý do là "trong đó lỗi kỹ thuật, lỗi mo-rát xuất hiện rất nhiều trang".

"Truyền thuyết Hai Bà Trưng một số giá trị văn hóa - nhân sinh" (chuyên luận), NXB Khoa học Xã hội (2015). Cuốn sách chỉ có 230 trang nội dung nhưng lỗi xuất bản thì gần như trang nào cũng có. Nhiều trang lỗi sai nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nội dung cuốn sách.

Ngay trong Lời nói đầu, trang 11, so sánh cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng rọi sáng rực rỡ đến tận ngày nay; song có câu đọc không thể hiểu nổi: "chắc hẳn nhiều đoạn đã bị khúc xạ, nhiềm tạp huyền hoặc, làm cho người đời sau rất khó nắm bắt". "Nhiềm tạp huyền hoặc" có nghĩa là gì? Rất tối nghĩa.

Hoặc trang 140 trích dẫn một câu của sử gia Lê Văn Hưu: 65 thành ở lĩnh ngoại; thì trong sách này viết thành Lĩnh Nam. Lĩnh ngoại và Lĩnh Nam đâu phải là một. Hơn nữa, có chú thích trích dẫn thì phải trích cho đúng chứ, tại sao tùy tiện sửa văn bản của người xưa?

Thậm chí, một khái niệm đơn giản là tri thức và trí thức cũng không phân biệt nổi. Vì thế ở trang 148, các khái niệm "tri thức lịch sử", "tri thức xã hội" đều được đánh thêm dấu sắc mà thành: trí thức lịch sử, trí thức xã hội.

Trang 160, sử dụng bản dịch của Bùi Thiết trong bài thơ thất ngôn tứ tuyệt, tác giả khuyết danh, lưu tại đền thờ nhân thần Lý Thị Ngọc Ba ở xã Hoàng Diêu, huyện Chương Mỹ, câu kết như sau: "Giặc như mây xám phai tan dần", có chú thích đánh số 1. Nhưng bên dưới dòng chú thích đánh số 1 này lại là Nhạn Trạch. Vậy từ Nhạn Trạch này từ đâu ra?

Sang trang 163, trích câu đối trong đền Đồng Nhân (nay thuộc phường Đồng Nhân, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội), vế thứ nhất, phiên âm như sau: "Đồng Nhân miếu, tôn tượng túc thanh cao, han khí như sinh, Bắc cố mục trung vô Hán quốc". Chúng tôi bỏ qua phần phiên âm sai không bàn tới, xin xem bản dịch nghĩa: "Miếu Đồng Nhân, tượng báu trang nghiêm hào khí như cũn, ngoảng ngú Bắc phương không nước Hán". Không hiểu cụm từ "hào khí như cũn" nghĩa là gì? Thêm nữa, "ngoảng ngú" nội hàm ra sao? Đọc rất là hại não.

PGS.TS Bùi Quang Thanh cho rằng: "Để có một cuốn sách dù mỏng dù dày thì nó cũng là cả một quá trình lao động ở những khoảng thời gian nhất định. Đây là lao động chất xám. Cho nên để có một đứa con như thế nó thể hiện công sức lao động nhất định. Công sức lao động đấy hoàn thành rồi, muốn gửi đến tay bạn đọc mà sách mắc những lỗi không đáng có thì tôi e rằng khi bạn đọc tiếp nhận, trước hết họ sẽ đọc với tâm thế khó chịu".

Thứ hai, theo phân tích của ông Thanh, có những lỗi, thay đi một phụ âm hay một nguyên âm sai thì nó cũng lệch đi ý nghĩa nội dung của câu văn, của đoạn văn và của một chương sách nào đấy. Chính điều này dễ làm cho người đọc khó nắm bắt được chính kiến của người nghiên cứu hay người sưu tập.

"Điều đó có thể làm cho người ta hiểu sai lệch đi, nhận thức không đứng đắn, không đúng, không đồng thuận với nhận thức của tác giả", PGS.TS Bùi Quang Thanh cho biết.

Lỗi biên tập không thể chấp nhận

Đó là ý kiến của PGS.TS Đỗ Thị Hảo, Chủ tịch Hội Văn nghệ Dân gian Hà Nội về những lỗi biên tập trong các đầu sách nêu trên. Theo bà Hảo, những trường hợp sai về mặt kiến thức, tri thức, nếu là lỗi của tác giả thì đấy là điều rất đáng buồn, nhất là đối với người làm khoa học. Khi gặp tai nạn nghề nghiệp như thế là ngoài ý muốn.

"Thế nhưng, còn có trường hợp rất đáng tiếc: Không sai về kiến thức mà sai về những lỗi biên tập, điều sai này tôi cho rằng không chấp nhận được. Tất nhiên quyển sách nào cũng có lỗi, nhưng lỗi rất nhỏ thôi, hãn hữu thôi. Chứ bây giờ, một cuốn sách in ra, mà mảng đính chính dài mấy trang, lại sai toàn những lỗi chính tả mà những người bình thường nhất người ta cũng không mắc sai lầm đấy thì điều này là không thể chấp nhận được".

Kiều Mai Sơn

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).