Thưa các đồng chí thành viên Ban Chỉ đạo 57 Trung ương,
Thưa các đồng chí dự họp.
Công tác nghiên cứu khoa học cơ bản là một nội dung rất quan trọng, không chỉ của ngành khoa học và công nghệ, mà còn là vấn đề chiến lược liên quan trực tiếp đến mô hình phát triển, năng lực tự chủ và vị thế quốc gia của Việt Nam trong những thập niên tới.
Các quốc gia phát triển đã và đang đầu tư rất lớn cho nghiên cứu và phát triển. Israel hiện duy trì mức chi cho R&D thuộc nhóm cao nhất thế giới, khoảng trên 5% GDP; Hàn Quốc gần 5% GDP; Hoa Kỳ khoảng 3,5% GDP; Nhật Bản và Đức duy trì trên 3% GDP; Trung Quốc khoảng 2,6% GDP và đang tăng rất nhanh.
Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu; trong đó nhấn mạnh thể chế, nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và công nghệ chiến lược là các trụ cột cốt lõi; đồng thời yêu cầu đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, chú trọng nghiên cứu cơ bản.
Mục tiêu đến năm 2030 được xác định rất rõ: chi cho R&D đạt khoảng 2% GDP; nguồn nhân lực nghiên cứu đạt 12 người trên một vạn dân; có 40-50 tổ chức khoa học và công nghệ được xếp hạng khu vực và quốc tế; công bố khoa học quốc tế tăng trung bình 10%/năm; số lượng sáng chế tăng trung bình 16-18%/năm.
Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 cũng đã có bước đổi mới quan trọng khi xác định nghiên cứu cơ bản là hoạt động khám phá bản chất, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; chuyển mạnh sang cơ chế hậu kiểm, chấp nhận rủi ro khoa học, đề cao tự do nghiên cứu, liêm chính khoa học và trách nhiệm giải trình.
Như vậy, về chủ trương, đường hướng lớn đã rất rõ. Vấn đề đặt ra hiện nay là phải tổ chức thực hiện thế nào cho đúng, cho trúng, cho hiệu quả; làm sao để khoa học cơ bản thật sự trở thành nền móng tri thức của quốc gia, chứ không chỉ dừng lại ở các đề tài rời rạc, phân tán, ngắn hạn.
Cuộc họp hôm nay nhằm tập trung trao đổi, đánh giá và đề xuất định hướng lớn nghiên cứu khoa học cơ bản phục vụ phát triển đất nước. Mục tiêu là làm rõ 3 vấn đề:
Tôi đề nghị các đồng chí thảo luận thẳng thắn, thực chất, không nói chung chung; tập trung vào những vấn đề lớn, có tính nút thắt, những việc nếu không tháo gỡ thì rất khó tạo chuyển biến.
Đặc biệt, cần làm rõ sự khác nhau giữa khoa học tự nhiên, công nghệ nền tảng với khoa học xã hội và nhân văn để có cơ chế tài chính, cơ chế đánh giá và cơ chế sử dụng kết quả phù hợp. Khoa học xã hội và nhân văn không tạo ra sản phẩm để bán trên thị trường như một số lĩnh vực công nghệ, nhưng tạo ra tri thức nền, luận cứ chính sách, mô hình quản trị, hệ giá trị văn hóa, năng lực dự báo và sức mạnh mềm quốc gia.
Tinh thần của cuộc họp là nhìn xa hơn, nghĩ sâu hơn và bàn cách làm cụ thể hơn. Chúng ta không bàn khoa học cơ bản như một lĩnh vực chuyên môn hẹp, mà bàn như một cấu phần của năng lực phát triển quốc gia.
Sau đây, mời Thường trực Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo 57 trình bày báo cáo tổng hợp, sau đó lãnh đạo 2 Viện Hàn lâm báo cáo làm rõ để các đại biểu phát biểu thảo luận.
Để cuộc họp đi vào trọng tâm, tôi có 4 gợi ý để các đồng chí nghiên cứu, thảo luận.
