Ngược dòng thời gian trở về năm 1930, khi Việt Nam còn chìm trong đêm tối nô lệ, Cương lĩnh Chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đã vạch rõ sứ mệnh: đấu tranh không chỉ để giành lại giang sơn, mà cốt lõi là giải phóng những kiếp người lầm than khỏi áp bức, bất công.
Mười lăm năm sau, ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, trịnh trọng viện dẫn những giá trị phổ quát về quyền con người được ghi nhận trong Tuyên ngôn Độc lập của Hoa Kỳ năm 1776 và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Pháp năm 1789. Nhưng Người không dừng lại ở việc khẳng định quyền của mỗi cá nhân, mà đã nâng những giá trị ấy lên thành quyền của cả một dân tộc: quyền được sống trong độc lập, tự do và quyền tự quyết.
Sau khi đất nước thống nhất, tư tưởng ấy tiếp tục được kế thừa và phát triển trong quá trình đổi mới. Tổng kết lại 10 năm xây dựng chủ nghĩa xã hội, một trong bốn bài học kinh nghiệm được đúc kết tại Đại hội đại biểu toàn quốc (Đại hội) lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam là toàn Đảng phải quán triệt tư tưởng “lấy dân làm gốc” của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Chưa hết, trách nhiệm phụng sự nhân dân của Nhà nước, trách nhiệm quốc gia trong việc bảo vệ, tôn trọng quyền con người cũng luôn được khẳng định trong quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, từ Văn kiện Đại hội IX của Đảng (2001), Văn kiện Đại hội X của Đảng (2006) đến Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) thông qua tại Đại hội XI của Đảng (2011)…
Tất cả đều nhấn mạnh: “Con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể phát triển. Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân”.
Tiếp đó, Đại hội XII của Đảng (2016) đã đưa nội dung quyền con người vào tất cả các văn kiện Đại hội và nhấn mạnh nhiệm vụ của toàn thể hệ thống chính trị trong việc: “Thực hiện quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, theo tinh thần của Hiến pháp năm 2013..., hoàn thiện hệ thống pháp luật, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân”.
Tại các kỳ Đại hội XIII (2021) và XIV (2026), những quan điểm này tiếp tục được kế thừa, khẳng định và nâng lên tầm cao mới thành những cam kết chính trị mạnh mẽ và nhân văn hơn bao giờ hết, thể hiện qua ba cách tiếp cận: từ “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” sang “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng”; đề cao vai trò, trách nhiệm của các thiết chế nhà nước và xã hội trong việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người; nhấn mạnh việc bảo vệ quyền của các nhóm yếu thế trong xã hội như trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số và tăng cường công tác bảo hộ công dân, công tác người Việt Nam ở nước ngoài…
Nếu các văn kiện của Đảng xác lập tư tưởng lấy con người làm trung tâm thì hệ thống pháp luật và chính sách chính là nơi tư tưởng ấy được hiện thực hóa. Quyền con người chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được trong từng chính sách an sinh, từng cơ hội học tập, việc làm, chăm sóc sức khỏe hay sự bảo vệ của pháp luật.
Trong giai đoạn 2019-2025, 145 luật đã được ban hành, sửa đổi trong đó có nhiều văn bản luật liên quan đến quyền con người, quyền công dân, cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013, bảo đảm tương thích với các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên.
Chúng ta đã thấy một Bộ luật Lao động 2019 nhân văn hơn; một Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 như mái hiên che chở cho những tổn thương dưới mỗi nếp nhà; hay Luật Đất đai 2024, Luật Bảo vệ người tiêu dùng 2023 mang lại sự minh bạch, tiện ích tối đa cho người dân...
Bên cạnh đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đã đề ra nhiều định hướng cải cách lớn, đổi mới toàn diện về cách xây dựng và thực thi pháp luật tạo động lực và định hướng cho sự phát triển, tiếp thu có chọn lọc giá trị tinh hoa của nhân loại, bảo đảm tính hệ thống, mở đường, khơi thông mọi nguồn lực, đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho phát triển, tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế “hai con số”, chuyển đổi số và chú trọng các lĩnh vực thiết yếu của đời sống, an sinh xã hội nâng cao đời sống của nhân dân.
Nhưng thể chế, dù tiến bộ đến đâu, cũng cần được nâng đỡ bởi một nền kinh tế đủ mạnh. Quyền được học tập, chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội hay tiếp cận các dịch vụ công chất lượng đều cần có nguồn lực để hiện thực hóa. Vì vậy, phát triển kinh tế không chỉ là mục tiêu tăng trưởng mà còn là điều kiện quan trọng để mở rộng không gian thụ hưởng quyền con người.
Nhìn lại chặng đường 2020-2025, chúng ta càng trân trọng hơn những thành quả đạt được trong gian khó. Đối mặt với cơn bão kép từ xung đột địa chính trị toàn cầu và thiên tai, dịch bệnh hay sự đứt gãy của chuỗi cung ứng, “con thuyền kinh tế” Việt Nam vẫn ngược gió đi lên đầy ngoạn mục: từ mức tăng trưởng kinh tế GDP 2,91% năm 2020 lên 5,58% năm 2021, 8,02% năm 2022, 5,0% năm 2023, 7,09% năm 2024 và 8,02% năm 2025; thuộc nhóm dẫn đầu thế giới.
Những con số này đã phản ánh khả năng chống chịu, phục hồi và bứt phá của nền kinh tế Việt Nam, đồng thời tạo thêm nguồn lực để đầu tư cho giáo dục, y tế, giảm nghèo, an sinh xã hội và các chương trình phát triển con người.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đã đánh giá, năm 2025 là thời điểm ghi nhận sức bật mạnh mẽ của kinh tế và đây là nỗ lực vượt bậc của Việt Nam.
Trong Báo cáo Cập nhật Kinh tế khu vực được công bố hồi tháng 4, Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá Việt Nam là một điển hình về khả năng thích ứng và biến thách thức thành cơ hội để thúc đẩy cải cách nội tại. Tổ chức này cũng đánh giá cao việc Việt Nam đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng, giáo dục và cải thiện chất lượng thể chế, qua đó giúp các chính sách hỗ trợ theo mục tiêu phát huy hiệu quả rõ rệt hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Còn Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) thì nâng dự báo tăng trưởng kinh tế của Việt Nam năm 2026 thêm 0,4 điểm, lên mức 7,5% trong báo cáo World Economic Outlook cập nhật ngày 8/7 phác họa một bức tranh kinh tế toàn cầu nhiều đối nghịch.
Hiện Việt Nam đã vươn lên trở thành nền kinh tế có quy mô lớn thứ 5 trong ASEAN và thứ 35 thế giới. Việt Nam cũng tận dụng có hiệu quả đà phục hồi sau dịch COVID-19 và từ lợi thế tái cơ cấu nền kinh tế để phát huy tối đa hiệu quả của 17 Hiệp định Thương mại tự do (FTA), giúp mở rộng các hoạt động thương mại và thúc đẩy cải cách thể chế và hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Với tầm nhìn chiến lược hướng tới năm 2030 trở thành nước thu nhập trung bình cao và năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, Việt Nam đang từng bước khẳng định: Một quốc gia hùng mạnh phải là một quốc gia mà ở đó, mỗi người dân đều được tôn trọng, tự do và hạnh phúc.
Những thành tựu toàn diện trong phát triển kinh tế-xã hội, hội nhập quốc tế của Việt Nam đã góp phần tạo thêm nguồn lực vững chắc cho việc bảo đảm thụ hưởng các quyền con người của người dân; nâng cao chất lượng tăng trưởng một cách bao trùm, bền vững hơn.
