Ngày 2/9/1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời đã phải đương đầu với nhiều thử thách. Chính quyền cách mạng đứng trước tình thế "ngàn cân treo sợi tóc". Các lực lượng Liêm phóng, Trinh sát, Quốc gia tự vệ cuộc vừa mới thành lập phải bắt tay ngay vào cuộc đấu tranh quyết liệt chống "thù trong, giặc ngoài", bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền cách mạng.
Những thế hệ cán bộ, chiến sĩ đầu tiên của lực lượng An ninh nhân dân đã vượt qua hoàn cảnh khó khăn, dựa vào nhân dân, kiên trì đấu tranh, khéo léo vận dụng pháp luật, trấn áp nhiều tổ chức phản động chống chính quyền, bắt và trừng trị nhiều tay sai chỉ điểm, từng bước vô hiệu hóa hoạt động chống phá của các thế lực nội phản câu kết với giặc ngoại xâm.
Đặc biệt, ngày 12/7/1946, lực lượng An ninh đã chỉ đạo khám phá vụ án phản cách mạng ở số 7 phố Ôn Như Hầu (nay là phố Nguyễn Gia Thiều, Hà Nội), đập tan âm mưu đảo chính, lật đổ chính quyền cách mạng của Quốc dân Đảng câu kết với thực dân Pháp, bảo vệ an toàn chính quyền cách mạng non trẻ, ghi dấu ấn trọng đại trong lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc.
Trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp, dù mô hình tổ chức giai đoạn này có sự điều chỉnh, song lực lượng ANND đã dựa vào nhân dân, sát cánh cùng lực lượng vũ trang, vừa triển khai thắng lợi các nhiệm vụ đấu tranh chống phản cách mạng, vừa vũ trang chiến đấu, góp phần cùng quân và dân ta đánh lùi từng bước, đánh đổ từng bộ phận kẻ thù để đi đến thắng lợi hoàn toàn.
Những tấm gương cán bộ, chiến sĩ lực lượng An ninh hy sinh anh dũng, như Võ Thị Sáu, Tôn Thất Cảnh, Bùi Thị Cúc,… đã nêu cao chí khí cách mạng, kiên cường, dũng cảm và mưu trí, ngời sáng cho các thế hệ chiến sĩ ANND.
Trải qua 21 năm vừa kháng chiến chống đế quốc Mỹ, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội, lực lượng CAND trong đó có lực lượng ANND đã đồng hành cùng dân tộc tiến hành cuộc đấu tranh khẩn trương, quyết liệt, phức tạp, gay go, đánh bại cuộc chiến tranh gián điệp, chiến tranh tâm lý của đế quốc Mỹ và tay sai; bảo vệ sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng, bảo vệ tài sản XHCN, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân; trấn áp các hoạt động phá hoại, gây rối của bọn phản cách mạng và tội phạm khác; giữ vững an ninh, chính trị và trật tự xã hội ở miền Bắc trong điều kiện có chiến tranh phá hoại vô cùng ác liệt.
Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975, lực lượng Bảo vệ chính trị nhanh chóng chiếm các cơ quan tình báo, cảnh sát của địch; thu hồi hầu hết hồ sơ tài liệu của chúng phục vụ công tác đánh địch lâu dài. Đã phối hợp với các lực lượng vũ trang tổ chức cho ngụy quân, ngụy quyền trình diện; phân loại đối tượng, tổ chức cho họ học tập cải tạo theo quy định của Ủy ban Quân quản.
Tuy đất nước đã hòa bình nhưng nhiệm vụ bảo vệ an ninh lại đặt ra những yêu cầu mới, thách thức mới. Lực lượng An ninh miền Bắc tiếp tục tăng cường cán bộ có kinh nghiệm, luân phiên cử các đồng chí lãnh đạo trong hệ bảo vệ chính trị, bảo vệ nội bộ vào các tỉnh phía Nam để tập trung đấu tranh chuyên án.
Lực lượng An ninh đã chủ động điều chỉnh tổ chức, bố trí lại lực lượng theo hướng chuyên sâu, tập trung vào những địa bàn trọng điểm. Đồng thời phối hợp đồng bộ giữa Trung ương và địa phương để triển khai các biện pháp nghiệp vụ; huy động các đơn vị trinh sát chuyên ngành, tập trung chỉ huy chỉ đạo để thực hiện thắng lợi nhiều chiến dịch phản gián dài ngày với hàng ngàn đối tượng trong nước và nước ngoài, trên địa bàn rộng.
Đại hội lần thứ VI của Đảng (tháng 12/1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện nhằm đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng, tiếp tục phát triển đi lên. Lực lượng An ninh được kiện toàn, thống nhất và điều chỉnh hệ thống tổ chức bộ máy để phù hợp với tình hình, nhiệm vụ ở giai đoạn này. Lực lượng An ninh đều phát huy tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, tận tụy với công việc, vượt qua mọi khó khăn, thử thách, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia, đấu tranh làm thất bại âm mưu, hoạt động của thế lực thù địch, bảo vệ an toàn tuyệt đối Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa.
Quyết liệt triển khai, tạo bước tiến đột phá trong thực hiện Đề án 05 về CAND tham gia lực lượng Gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc từ tháng 8/2022 đến nay. Qua đó góp phần nâng cao hình ảnh, vị thế của Bộ Công an trên trường quốc tế; khẳng định đường lối, chính sách đối ngoại nhất quán và cam kết của Đảng, Nhà nước Việt Nam tích cực tham gia cùng Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác, phát triển trên thế giới.
Ghi nhận những thành tích xuất sắc của lực lượng ANND trong sự nghiệp bảo vệ an ninh, trật tự, Đảng, Nhà nước đã tặng thưởng nhiều danh hiệu, phần thưởng cao quý cho các tập thể, cá nhân thuộc lực lượng ANND: Huân chương Sao Vàng; Huân chương Hồ Chí Minh; danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
