Ngược dòng Thác Ma

Sông Thác Ma, tên gọi dân dã của một nhánh nhỏ hợp lưu với sông Ô Lâu, bắt nguồn từ vùng rừng phía Tây huyện Hải Lăng (Quảng Trị), xuôi qua các làng Khe Mương, Trầm, Tân Điền, Cồn Tàu - xã Hải Sơn, rồi đổ về Hải Chánh, hòa vào sông lớn. Người địa phương gọi tên sông bằng những âm sắc giản dị, có lúc “sông Khe”, có lúc “Thác Ma”, với những ghềnh thác đổ ào ạt như tiếng người hò đêm chống Mỹ, cứu nước năm xưa.

Tôi đến Trầm vào một sáng đầu hạ. Làng nép mình dưới tán rừng thưa, vài mái nhà còn lưu giữ vết tích của một thời chưa xa lắm, cái thời mà cả làng làm du kích, làm giao liên, nuôi giấu bộ đội. Ông Hồ Văn Sửu, một cựu chiến binh, ngồi châm điếu thuốc rê, kể: “Ngày đó Trầm là căn cứ. Bộ đội đóng trong rừng, làng mình lo cơm, lo gạo, nuôi cả thương binh. Đêm nào cũng có người lội qua sông đưa thư, chuyển vũ khí…”.

Sông Thác Ma, đoạn qua Trầm, uốn mình mềm mại giữa đôi bờ lởm chởm đá cuội. Có chỗ, nước giội xuống ào ạt thành thác, người làng gọi đó là thác Kèn. Có chỗ phẳng lặng như lòng người sau mưa giông. Trẻ con tắm sông, người già thả lưới, thanh niên vượt đò sang bên kia tìm lâm sản. Cả làng như một thế giới riêng, biệt lập, chỉ có con sông là đường ra thế giới.

Ngược dòng thêm chút nữa, tôi đến Khe Mương, nơi từng là trạm dừng chân của các đoàn quân Trị - Thiên trong thời chống Mỹ, cứu nước. Người làng kể, hồi đó, mỗi bụi tre, mỗi hốc đá đều có câu chuyện. Có người ngã xuống ngay ven sông, giờ vẫn chưa tìm được tên tuổi. Thác Ma vì thế không chỉ là dòng nước, mà là chứng nhân, là ký ức trôi dọc theo năm tháng. Ngày nay, ven sông Thác Ma, những ngôi làng nhỏ vẫn sống chậm. Có nơi, người dân vẫn lấy nước sông để nấu cơm, tắm giặt. Có đứa trẻ chưa từng ra khỏi vùng núi, nhưng thuộc từng khúc quanh, từng mạch nước của dòng sông này như máu thịt mình.

7-3.jpg -0
Trẻ em ở Khe Mương đau đáu nỗi lo dòng sông bị đào bới, khai thác cát, sỏi.

Khe Mương hiện có 79 hộ dân, 338 nhân khẩu. Cả làng như một ốc đảo xanh. Có cây cầu vừa được xây dựng bắc qua sông, song vào mùa Đông lại chông chênh trước mưa bão, lũ nguồn. Vào chiều muộn, tiếng mõ trâu vọng lại từ bên kia sông như đánh thức cả cánh rừng đang mơ màng ngủ quên. Vừa qua khỏi cây cầu, tôi gặp một cụ bà đang thu dọn những thứ lặt vặt giữa sân. Cụ bà tên là Nguyễn Thị Thiếp, năm nay 86 tuổi. Cụ xởi lởi mời vào nhà, rót thứ nước chè xanh đặc quánh mời khách. Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, người cán bộ an ninh Hải Lăng Nguyễn Thị Thiếp từng bị giặc bắt, tra tấn, tù, đày nhiều năm.

Hỏi chuyện xưa, cụ nở nụ cười hiền hậu, chỉ vào rừng sau lưng nhà: “Đằng sau kia là hầm bí mật. Thời chiến, cả làng đều là chiến sĩ. Mỗi cây rừng là một khẩu súng, mỗi bụi tre là một căn cứ. Khe Mương nuôi bộ đội, che giấu thương binh, làm giao liên suốt mấy năm ròng”. Ngọn đồi bên kia sông, xưa là rừng sim, là nơi mai phục của bộ đội chủ lực trong một trận càn lớn năm 1971. Cụ vẫn nhớ như in hôm đó mưa như trút, sông dâng lên ngập cả lòng làng. Nhưng cũng chính dòng nước ấy đã cắt đứt đường tiến quân của địch, cứu cả một đơn vị đặc công thoát hiểm.

“Chỉ có sông mới hiểu làng mình. Sông là đồng đội. Sông cũng là anh hùng”, cụ trầm ngâm. Năm 2004, tỉnh Quảng Trị công nhận Khe Mương là di tích lịch sử cách mạng. Nhưng với người dân, di tích không nằm ở tấm bia mà ở từng bụi cỏ, từng đoạn sông, từng nắm đất họ đang sống hằng ngày.

Chia tay cụ Thiếp, tôi dừng lại bên cây cầu, nhìn dòng nước chảy. Trong ánh hoàng hôn nhòe tím, sông Thác Ma hiện ra như một vết cắt mịn màng trên thân thể đất đai, nối giữa hiện tại và một miền quá khứ. Ở đó, có những làng quê chưa từng lên bản đồ du lịch. Nhưng chính những nơi ấy, như Khe Mương, lại là nơi giữ hồn sông, giữ bóng hình cách mạng, và giữ cả lời thì thầm của núi đồi. Sông Thác Ma không chỉ gắn với chiến tranh, nó còn là nơi mở đất lập làng.

Các làng Cồn Tàu (nay là Đông Sơn), Tân Điền và Trầm (nay là Tân Sơn), Khe Mương (nay là Tây Sơn), đều dựa vào sông để trồng trọt, đánh cá, nuôi con. Trên bờ sông, những vạt ruộng nhỏ như bàn tay người mẹ, bao mùa đã nuôi lớn từng đứa trẻ. Song, Thác Ma hiện cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức, đặc biệt là hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông sắp được tổ chức thực hiện, gây nguy cơ cao khiến bờ sông sạt lở. Hiện, mùa đông chưa tới, nhưng trong mắt của người trẻ đến người già, đã chứa chất bao nỗi lo âu.

Ngược dòng Thác Ma không chỉ là hành trình về phía ngược địa lý. Đó là cuộc đi tìm căn cước của đất, của người, và của một niềm tin chưa bao giờ mất, rằng, dù bao mùa mưa nắng, làng quê nhỏ này vẫn giữ được linh hồn mình, như dòng sông nhỏ kia, vẫn chảy âm thầm qua thời gian, qua ký ức, qua cả giấc mơ mai sau…

Thanh Bình

Các tin khác

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Năm 1961, Bác Hồ trở lại Pác Bó. Cuộc gặp gỡ sau hai mươi năm xa cách diễn ra trong niềm xúc động nghẹn ngào của đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc. Trong vòng tay ấm áp của nhân dân Pác Bó, Bác gửi gắm niềm tin và kỳ vọng: Cao Bằng tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, trở thành một trong những tỉnh gương mẫu trong công cuộc xây dựng đất nước.

Bom Bo mùa xuân về

Bom Bo mùa xuân về

Chớm xuân, khi đất trời phương Nam bắt đầu chuyển mình sau những cơn gió lạnh cuối mùa, chúng tôi tìm về xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) - mảnh đất đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần "giã gạo nuôi quân" bất khuất của đồng bào dân tộc S'tiêng trong những năm tháng kháng chiến.

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Đêm muộn, chúng tôi có mặt tại Xí nghiệp in 1, Công ty In Ba Đình - nơi in báo Công an nhân dân (CAND) và các ấn phẩm chuyên đề nhiều năm qua. Xưởng nằm trong Khu Công nghiệp an ninh tại xã Sơn Đồng, ngoại thành Hà Nội. Đêm ở Sơn Đồng yên lặng như tờ, nhưng khi bước chân vào xưởng sẽ cảm nhận rõ ở đây có một nhịp điệu khác. Khi ánh điện thay ánh mặt trời, khi máy in ầm ào thay thanh âm nhịp sống thì xưởng in rộn rã vào ca.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Từ một cây bút văn hóa quen viết về nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, Đỗ Doãn Hoàng đã rẽ sang con đường gai góc nhất của nghề báo: phóng sự xã hội, phóng sự điều tra. Những năm tháng lăn lộn cùng Báo An ninh Thế giới (nay là Chuyên đề An ninh Thế giới của báo CAND), anh để lại dấu ấn với những chuyến đi khắc nghiệt, những bài viết nhân văn nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Mặc dù đã hoàn thiện, phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng cả hai cảng cá Cửa Nhượng và Thạch Kim (Hà Tĩnh) đến nay vẫn chưa được cấp Giấy phép môi trường (GPMT) theo quy định. Nguyên nhân là do qua rà soát, các dự án này chưa có hồ sơ thủ tục pháp lý về đất đai, giao khu vực mặt nước sông, giao khu vực biển theo quy định của pháp luật.

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

Ngộ độc cá nóc, thịt cóc đã không còn xa lạ với người dân miền biển và miền núi, những nơi mà mỗi năm ngành y tế cấp cứu hàng chục trường hợp bị ngộ độc, thậm chí có những cái chết không đáng có vẫn xảy ra. Cá nóc, thịt cóc ngoài được sử dụng trong bữa ăn thì chúng còn được các “thần y” cõi mạng rao bán và quảng cáo như một loại thần dược giúp tăng cường sức khỏe, chống lão hóa và chữa một số bệnh nan y...

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Khu bảo tồn nhiên nhiên - văn hóa Đồng Nai vừa tiếp nhận đội ngũ tri thức trẻ từ vùng núi Tây Bắc xa xôi xin về đầu quân. Họ là những thanh niên cần mẫn, yêu rừng, con em đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc được đào tạo chính quy về góp sức bảo vệ những cánh rừng già - lá phổi xanh của vùng Đông Nam Bộ.

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Nếu câu chuyện trong bài trước khép lại ở ký ức chiến tranh – nơi tình yêu, sự mất mát của bà Phan Thị Biển Khơi với liệt sĩ Lê Binh Chủng trở thành một điển hình mối tình thời chiến, thì bài viết này mở ra một chương mới.

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Chiến tranh đưa họ đến gần nhau bằng một tình yêu trong trẻo như hạt sương đầu ngày đọng trên lá cỏ non. Nhưng cũng chính cuộc chiến ấy đã làm dang dở hạnh phúc của họ, một người nằm lại giữa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, một người bươn bả nuôi con trong những tháng ngày gian khó.

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Nếu không nặng lòng khi nhìn cảnh rừng bị tàn phá, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Quang Dương (bí danh Năm Dương, 78 tuổi đời, 43 tuổi Đảng; ngụ ấp 1, xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai) đã ung dung hưởng thành quả từ diện tích 6ha tiêu cho năng suất 25 tấn/năm.

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Không có lợi thế cửa lạch để neo đậu tàu thuyền lớn, ngư dân vùng biển bãi ngang xã Vĩnh Hoàng (Quảng Trị) từ lâu đã chọn cho mình cách riêng để mưu sinh. Họ bám trụ ở những rạn biển gần bờ, nơi được ví như “rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương” và từ đó dựng nên cuộc sống khá giả bằng đủ loại nghề đánh bắt theo mùa.

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Từ Bàu Chùa mênh mang bóng tre làng đến Câu Nhi lộng gió ven sông, đất Quảng Trị đã khắc ghi hai bản anh hùng ca bằng máu đỏ tuổi hai mươi. 66 người lính Trung đoàn 6 ngã xuống trong 9 ngày đêm ở Bàu Chùa mùa xuân 1966; tiếp đó, 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 vĩnh viễn nằm lại dưới chân cầu Câu Nhi mùa hè đỏ lửa 1972.

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể biến thành tiền, không ít người đã bất chấp chuẩn mực đạo đức để sản xuất những đoạn clip dung tục, phản cảm, nhằm câu view và kéo khách hàng. Những “chiêu trò” này không chỉ làm ô nhiễm không gian mạng mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nguy hiểm cho xã hội.

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Nhờ những chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, xã Yên Na (tỉnh Nghệ An) từng được coi là “điểm nóng” của ma túy giờ đã thay da đổi thịt, an ninh trật tự được đảm bảo. Người dân ở đây đã tham gia cùng chính quyền xây dựng đời sống mới, cuộc sống bình yên nép mình dưới chân núi Pu Phen.

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

“Việt Nam thành công không chỉ vì đạt được thành tựu đáng chú ý, mà còn vì đã tìm ra con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn quốc gia”, Đại sứ Trung Quốc Hà Vĩ chia sẻ. Còn với Đại sứ Liên minh châu Âu Julien Guerrier, trong 30 năm qua, mỗi lần ông đến Việt Nam đều cảm nhận sự đổi thay và tiến bộ rõ rệt...