Mê Kông đang hấp hối và sẽ chết vào năm 2030?

Hệ sinh thái, phù sa, lượng thuỷ sản, rừng ngập mặn sẽ suy giảm và hàng triệu người dân ở ĐBSCL sống dọc theo sông Mê Kông sẽ bị tổn thương nghiêm trọng bởi hàng loạt “hàng rào” thuỷ điện ở thượng nguồn. Minh chứng rõ ràng nhất chính là tình hình hạn hán, xâm nhập mặn ở ĐBSCL gay gắt nhất trong lịch sử 100 năm qua.

Đây là thông tin được nhiều nhà khoa học nhìn nhận tại Hội thảo “Sử dụng bền vững nguồn nước sông Mê Kông” do Trường ĐH Cần Thơ phối hợp với Quỹ Hoà Bình và Phát triển TP Hồ Chí Minh, Trung tâm Nghiên cứu xã hội và Giáo dục Trí Việt tổ chức vào ngày 22-4.

Tác động nặng nề

Sông Mê Kông có tiềm năng thuỷ điện khá lớn, vào khoảng 54.000 MW. Trong đó, Trung Quốc có khoảng 23.000 MW và hạ lưu vực (Lào, Campuchia, Thái Lan, Việt Nam) có khoảng 31.000 MW. Từ năm 1993 đến nay, Trung Quốc xây dựng 6 công trình thuỷ điện ngăn dòng chính sông Mê Kông. 

Dự kiến đến năm 2020, trên sông Lan Thương (Mê Kông) sẽ có thêm 2 nhà máy và vào năm 2030 sẽ có thêm 7 nhà máy thuỷ điện được đưa vào vận hành với tổng công suất 23.000 MW, tổng dung tích chứa lên đến 53 tỉ m3 nước.

Sơ đồ các đập thủy điện hiện nay trên sông Mê Kông.
Sơ đồ các đập thủy điện hiện nay trên sông Mê Kông.

Tại các nước hạ lưu vực, năm 2007, Lào, Campuchia, Thái Lan đồng loạt khởi công nghiên cứu nhiều công trình thuỷ điện trên dòng chính sông Mê Kông. Từ tháng 3 đến tháng 10-2007, Lào đã ký biên bản ghi nhớ với các nước để nghiên cứu chuẩn bị xây dựng 10 thuỷ điện trên dòng chính, tổng công suất lắp đặt máy 12.920 MW-21.300 MW, dung tích chứa không điều tiết khoảng 8 tỉ m3 nước.

Nếu tất cả các đập trên dòng chính sông Mê Kông được xây dựng, 55% chiều dài của dòng sông này sẽ biến thành 1 loạt hồ, chuyển môi trường sông sang môi trường hồ, dẫn đến tổn thất nhiều loài cá sông, 58.000 ha sinh cảnh đồng bằng sẽ bị mất và thay đổi chế độ lũ. Báo cáo Đánh giá Môi trường chiến lược (SEA) do Trung tâm Quốc tế quản lý môi trường (ICEM) chỉ ra rằng, nếu 12 đập trên dòng chính được xây dựng thì đến năm 2030, 340.000 tấn cá tự nhiên/năm sẽ bị tổn thất (tương đương 476 triệu USD).

Đồng bằng Sông Cửu Long đang chịu đợt hặn mặn lớn nhất trong lịch sử.
Đồng bằng Sông Cửu Long đang chịu đợt hặn mặn lớn nhất trong lịch sử.

Bên cạnh đó, sẽ có 54% đất trồng trọt ven sông, gần 8.000 ha lúa bị mất (tương đương 28,1 triệu USD). TS Đào Trọng Tứ, Giám đốc Trung tâm Tư vấn phát triển bền vững tài nguyên nước và thích nghi biến đổi khí hậu (BĐKH) đánh giá: “Các quốc gia hạ lưu sông Mê Kông tiêu thụ nhiều cá nhất thế giới. Khi hàng loạt đập được hình thành trên thượng nguồn sẽ giữ lại 735.000 tấn/năm.

Đến năm 2030, tổng tổn thất trực tiếp về cá khoảng 880.000 tấn cá/năm, bằng sản lượng cá 15 quốc gia Tây Phi cộng lại”. Thuỷ sản biển phụ thuộc vào khoảng 100 triệu tấn phù sa mang theo 16.000 tấn dinh dưỡng trong vùng nước nông ven thềm lục địa ĐBSCL, nếu thiếu phù sa, trong tương lai vùng biển này có thể thành “biển sa mạc”…

Lực lượng chức năng giúp người dân trục vớt tài sản do sạt lở.
Lực lượng chức năng giúp người dân trục vớt tài sản do sạt lở.

Cần tiếng nói chung

Trung Quốc không tham gia vào Ủy hội sông Mê Kông, tất cả các hoạt động khai thác tài nguyên nước ở phần lãnh thổ Trung Quốc đều thực hiện đơn phương, không có bất cứ hợp tác với quốc gia nào ở hạ lưu.

GS.TSKH Nguyễn Ngọc Trân, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kĩ thuật Nhà nước kiến nghị: “Đã đến lúc 6 nước trong lưu vực phải xây dựng 1 cơ chế sử dụng nguồn nước, trong đó quyền và lợi ích quốc gia phải đi đôi với trách nhiệm và nghĩa vụ đối với cả lưu vực, với tinh thần hợp tác để cùng phát triển. Hội nghị cấp cao hợp tác nguồn nước sông Mê Kông - Lan Thương lần thứ nhất tại Trung Quốc vào ngày 23-3 vừa qua chính là bước đi đầu tiên”.

Trong bối cảnh mới, phải rà soát lại quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, các quy hoạch phát triển ngành, địa phương ở ĐBSCL theo hướng tiết kiệm nước ngọt, chung sống với hạn và mặn, khai thác nước mặn như là một tài nguyên như nhiều nước đã thành công.

Trong báo cáo SEA ước tính nếu tất cả 11 con đập trên dòng chính được xây dựng, có thể đáp ứng tổng cộng không quá từ 6-8% nhu cầu điện của toàn bộ vùng lưu vực sông Mê Kông vào năm 2020 theo quy hoạch.

Hàng ngàn loài cá sẽ biến mất sau khi dòng Mê Kông biến thành chuỗi các hồ.
Hàng ngàn loài cá sẽ biến mất sau khi dòng Mê Kông biến thành chuỗi các hồ.

“Việt Nam và Thái Lan có thể tiết kiệm được nguồn điện năng ngần đấy bằng những chương trình nâng cao hiệu quả của năng lượng. Thay thế việc xây dựng đập thuỷ điện bằng phương thức có phối hợp và cân bằng giữa phát triển năng lượng khác (phong điện, nhiệt điện…) với bảo vệ môi trường, an ninh lương thực và sinh kế có thể mang lại sự khác biệt đáng kể”, ông Brian Eyler, Phó Giám đốc Chương trình Đông Nam Á  thuộc Trung tâm Stimson (Hoa Kỳ) nhìn nhận.

PGS.TS Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu BĐKH (Trường ĐH Cần Thơ) đề xuất rằng, để giải quyết các thách thức hiện tại và tương lai cho ĐBSCL đòi hỏi sự kết hợp giữa các cơ quan chính phủ, các nhà khoa học, cơ quan quản lý môi trường và cộng đồng địa phương. Xây dựng các biện pháp thích hợp nhằm đối phó với các biến đổi về thời tiết và lồng ghép BĐKH với các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương có một ý nghĩa quan trọng, giúp ĐBSCL thích nghi dễ dàng hơn.

WB giúp các nước quản lý nguồn nước

Ông Iain Menzies, đại diện Giám đốc Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam nhận định: “Các quốc gia ven sông Mê Kông cần quản lý nguồn nước xuyên biên giới và tài nguyên liên quan theo tinh thần hợp tác và công bằng. WB đã cho các nước trong Ủy hội sông Mê Kông vay vốn ưu đãi thực hiện chương trình “quản lý tài nguyên nước tổng hợp”.

Theo đó sẽ cho Lào vay 18 triệu USD, Việt Nam 25 triệu USD và Campuchia 15 triệu USD để các quốc gia quản lý nguồn nước có hiệu quả cũng như tham gia quản lý lưu vực sông Mê Kông”.

Văn Vĩnh - Như Anh

Các tin khác

Giữ niềm tin vào đội ngũ thầy thuốc

Giữ niềm tin vào đội ngũ thầy thuốc

Những vụ án xảy ra trong lĩnh vực y tế thời gian qua đặt ra một câu hỏi khó, nhưng không thể né tránh: vì sao những lớp kiểm soát được thiết kế để ngăn ngừa sai phạm lại có thể bị xuyên qua?

Nhà cao tầng mọc theo tuyến Metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên.

Kỳ 1: "Mở khóa" không gian bầu trời và lòng đất

Trong quá trình mở rộng không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh đang chuyển từ tư duy khai thác quỹ đất theo chiều ngang sang tổ chức lại cả không gian trên mặt đất và dưới lòng đất. Với cơ chế TOD gắn phát triển đô thị với giao thông công cộng, cùng chính sách quản lý, khai thác không gian ngầm, thành phố đang từng bước mở thêm dư địa cho hạ tầng, giao thông và các hoạt động kinh tế.

Hãy xây dựng “lá chắn số” cho chính mình

Hãy xây dựng “lá chắn số” cho chính mình

Để tránh bị sập... "bẫy lừa", các chuyên gia khuyến cáo nên vận dụng nguyên tắc: “Dừng - Kiểm tra - Xác minh”. Cụ thể, "Dừng" là dừng lại trước những yêu cầu bất thường; "Kiểm tra" là kiểm tra thông tin, người liên hệ và đường link; "Xác minh" là xác minh qua kênh chính thức trước khi cung cấp dữ liệu hoặc chuyển tiền. Cùng với đó, phải thực hiện tốt nguyên tắc “Ba không - Ba có”,...

Trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân đối với công tác tư tưởng trong bối cảnh mới

Trách nhiệm của lực lượng Công an nhân dân đối với công tác tư tưởng trong bối cảnh mới

Triển khai đồng bộ, quyết liệt các định hướng chiến lược mới về công tác tư tưởng không chỉ là nhiệm vụ cấp bách trước mắt, mà còn là đợt sinh hoạt chính trị sâu rộng nhằm củng cố vững chắc nền tảng chính trị - tư tưởng trong toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và lực lượng Công an nhân dân.

Giải bài toán "nợ hạ tầng" mà mỗi mùa mưa đến lại canh cánh nỗi lo

Giải bài toán "nợ hạ tầng" mà mỗi mùa mưa đến lại canh cánh nỗi lo

Mưa là chuyện của trời. Ngập là chuyện của người. Đó là điều đầu tiên cần được nói thẳng khi Hà Nội và nhiều tỉnh phía Bắc, Bắc Trung Bộ vừa trải qua những ngày mưa lớn liên tiếp từ 14 đến 17/9: có điểm đo vượt 250 mm, nước sông Bùi tại Yên Duyệt vượt báo động ba, một số đoạn đê thấp bị tràn, hàng trăm cán bộ, chiến sĩ và người dân đắp đê trong đêm, hàng chục nghìn hộ dân ngoại thành bị ảnh hưởng, trường học phải nghỉ hoặc chuyển sang học trực tuyến. Trong nội đô, những tuyến phố quen tên lại ngập đúng vào giờ đi làm.

Kỳ 1: Pháp lý mở lối cho người dám nghĩ, dám làm

Kỳ 1: Pháp lý mở lối cho người dám nghĩ, dám làm

Sự ra đời của Nghị quyết số 37/2026/QH16 ngày 24/8/2026 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (Nghị quyết số 37/2026/QH16) được ví như một “luồng sinh khí mới” giải tỏa áp lực tâm lý nặng nề cho đội ngũ cán bộ, công chức và các doanh nghiệp công nghệ.

Hoàn thiện pháp luật hình sự về pháp nhân thương mại phù hợp yêu cầu thực tiễn

Hoàn thiện pháp luật hình sự về pháp nhân thương mại phù hợp yêu cầu thực tiễn

Việc ghi nhận trách nhiệm hình sự (TNHS) của pháp nhân thương mại (PNTM) trong Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 là bước phát triển quan trọng của pháp luật hình sự Việt Nam. Tuy nhiên, các quy định hiện hành chưa làm rõ bản chất lỗi của pháp nhân, cơ chế quy kết hành vi của cá nhân cho pháp nhân và mối quan hệ giữa trách nhiệm của hai chủ thể.

Đà Nẵng siết trekking tự phát, giữ Sơn Trà an toàn

Đà Nẵng siết trekking tự phát, giữ Sơn Trà an toàn

Bán đảo Sơn Trà càng hấp dẫn du khách bởi vẻ đẹp nguyên sơ, hệ sinh thái đặc biệt với núi rừng, biển cả và những đàn voọc chà vá chân nâu quý hiếm, thì yêu cầu bảo vệ nơi đây càng trở nên cấp thiết. Thời gian qua, các tour trekking, du lịch sinh thái, quan sát động vật hoang dã tự phát đã kéo theo nhiều vụ lạc đường, tai nạn, mất tích, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ tác động đến rừng đặc dụng. Đà Nẵng đang siết chặt quản lý, nhưng phía sau câu chuyện “cấm” còn là bài toán lớn hơn: Bảo đảm an toàn cho du khách, bảo vệ hệ sinh thái và tổ chức thế nào để nhu cầu khám phá thiên nhiên được đáp ứng một cách có trách nhiệm.

Tháo gỡ điểm nghẽn, làm sạch mã số thuế

Tháo gỡ điểm nghẽn, làm sạch mã số thuế

Chiến dịch làm sạch mã số thuế giúp sàng lọc rủi ro, ngăn chặn việc lợi dụng doanh nghiệp (DN) “ảo”, DN “ma” để trốn thuế, làm sạch môi trường kinh doanh, chống thất thu ngân sách.

Từ quản lý thông tin đến dẫn dắt nhận thức xã hội

Từ quản lý thông tin đến dẫn dắt nhận thức xã hội

Dẫn dắt nhận thức không có nghĩa là áp đặt nhận thức. Muốn định hướng hiệu quả, trước hết phải hiểu xã hội đang quan tâm điều gì, băn khoăn điều gì và vì sao một thông tin lại có thể tạo ra những phản ứng mạnh...

Nghị quyết 26 NQ/TW đặt du lịch vào bệ phóng phát triển lên tầm cao mới

Nghị quyết 26-NQ/TW đặt du lịch vào bệ phóng phát triển lên tầm cao mới

Nghị quyết 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới của Bộ Chính trị cùng với những Nghị quyết trụ cột khác đã tạo ra những cơ hội, xung lực mới cho du lịch phát triển… Đây là khẳng định của Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu trong cuộc phỏng vấn ngày 7/9 do Báo Công an nhân dân thực hiện.

Bảo vệ từ sớm, từ xa nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng

Bảo vệ từ sớm, từ xa nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng

Nghị quyết số 25-NQ/TW ra đời đã phản ánh sự thích ứng kịp thời, đổi mới tư duy trước những thay đổi của thời đại số, khi không gian mạng trở thành nguồn tài nguyên chiến lược, mang đến một không gian phát triển mới trong thời đại công nghệ số và AI đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị quốc gia.

Tăng “sức đề kháng số” trước chiêu trò thao túng thông tin

Tăng “sức đề kháng số” trước chiêu trò thao túng thông tin

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị ngày 3/9/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Phải coi không gian mạng là địa bàn trọng yếu của công tác tư tưởng và là kênh lắng nghe Nhân dân. Phải phân biệt băn khoăn, phản biện, thông tin chưa đầy đủ với tin giả, xuyên tạc, thao túng có tổ chức; không quy chụp ý kiến khác biệt; không để thông tin giả mạo, độc hại, lệch chuẩn dẫn dắt”.

Ngăn chặn tội phạm từ sớm ngay khi hậu quả chưa xảy ra

Ngăn chặn tội phạm từ sớm ngay khi hậu quả chưa xảy ra

Mục đích của đề xuất mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh tại dự thảo Bộ luật Hình sự (BLHS) sửa đổi là nhằm ngăn chặn tội phạm từ sớm ngay từ khi hậu quả chưa xảy ra.

Từ tiếng trống khai trường đến một nền giáo dục mới

Từ tiếng trống khai trường đến một nền giáo dục mới

Sáng 5/9, tiếng trống khai trường vang lên cùng lúc trên cả nước, trong khung giờ thống nhất từ 7 giờ 30 đến 8 giờ 30, kết nối trực tiếp ba điểm cầu lớn Lào Cai, Gia Lai, An Giang cùng hàng chục điểm cầu tương tác khác. Hàng triệu học sinh, từ đồng bằng đến biên giới, hải đảo, cùng bước vào năm học mới trong một nghi thức chưa từng đồng bộ đến vậy. Ngày khai giảng, vì thế, không còn là sự kiện riêng của từng nhà trường mà đã trở thành một ngày hội chung của nền giáo dục quốc gia.