Mê Kông đang hấp hối và sẽ chết vào năm 2030?

Hệ sinh thái, phù sa, lượng thuỷ sản, rừng ngập mặn sẽ suy giảm và hàng triệu người dân ở ĐBSCL sống dọc theo sông Mê Kông sẽ bị tổn thương nghiêm trọng bởi hàng loạt “hàng rào” thuỷ điện ở thượng nguồn. Minh chứng rõ ràng nhất chính là tình hình hạn hán, xâm nhập mặn ở ĐBSCL gay gắt nhất trong lịch sử 100 năm qua.

Đây là thông tin được nhiều nhà khoa học nhìn nhận tại Hội thảo “Sử dụng bền vững nguồn nước sông Mê Kông” do Trường ĐH Cần Thơ phối hợp với Quỹ Hoà Bình và Phát triển TP Hồ Chí Minh, Trung tâm Nghiên cứu xã hội và Giáo dục Trí Việt tổ chức vào ngày 22-4.

Tác động nặng nề

Sông Mê Kông có tiềm năng thuỷ điện khá lớn, vào khoảng 54.000 MW. Trong đó, Trung Quốc có khoảng 23.000 MW và hạ lưu vực (Lào, Campuchia, Thái Lan, Việt Nam) có khoảng 31.000 MW. Từ năm 1993 đến nay, Trung Quốc xây dựng 6 công trình thuỷ điện ngăn dòng chính sông Mê Kông. 

Dự kiến đến năm 2020, trên sông Lan Thương (Mê Kông) sẽ có thêm 2 nhà máy và vào năm 2030 sẽ có thêm 7 nhà máy thuỷ điện được đưa vào vận hành với tổng công suất 23.000 MW, tổng dung tích chứa lên đến 53 tỉ m3 nước.

Sơ đồ các đập thủy điện hiện nay trên sông Mê Kông.
Sơ đồ các đập thủy điện hiện nay trên sông Mê Kông.

Tại các nước hạ lưu vực, năm 2007, Lào, Campuchia, Thái Lan đồng loạt khởi công nghiên cứu nhiều công trình thuỷ điện trên dòng chính sông Mê Kông. Từ tháng 3 đến tháng 10-2007, Lào đã ký biên bản ghi nhớ với các nước để nghiên cứu chuẩn bị xây dựng 10 thuỷ điện trên dòng chính, tổng công suất lắp đặt máy 12.920 MW-21.300 MW, dung tích chứa không điều tiết khoảng 8 tỉ m3 nước.

Nếu tất cả các đập trên dòng chính sông Mê Kông được xây dựng, 55% chiều dài của dòng sông này sẽ biến thành 1 loạt hồ, chuyển môi trường sông sang môi trường hồ, dẫn đến tổn thất nhiều loài cá sông, 58.000 ha sinh cảnh đồng bằng sẽ bị mất và thay đổi chế độ lũ. Báo cáo Đánh giá Môi trường chiến lược (SEA) do Trung tâm Quốc tế quản lý môi trường (ICEM) chỉ ra rằng, nếu 12 đập trên dòng chính được xây dựng thì đến năm 2030, 340.000 tấn cá tự nhiên/năm sẽ bị tổn thất (tương đương 476 triệu USD).

Đồng bằng Sông Cửu Long đang chịu đợt hặn mặn lớn nhất trong lịch sử.
Đồng bằng Sông Cửu Long đang chịu đợt hặn mặn lớn nhất trong lịch sử.

Bên cạnh đó, sẽ có 54% đất trồng trọt ven sông, gần 8.000 ha lúa bị mất (tương đương 28,1 triệu USD). TS Đào Trọng Tứ, Giám đốc Trung tâm Tư vấn phát triển bền vững tài nguyên nước và thích nghi biến đổi khí hậu (BĐKH) đánh giá: “Các quốc gia hạ lưu sông Mê Kông tiêu thụ nhiều cá nhất thế giới. Khi hàng loạt đập được hình thành trên thượng nguồn sẽ giữ lại 735.000 tấn/năm.

Đến năm 2030, tổng tổn thất trực tiếp về cá khoảng 880.000 tấn cá/năm, bằng sản lượng cá 15 quốc gia Tây Phi cộng lại”. Thuỷ sản biển phụ thuộc vào khoảng 100 triệu tấn phù sa mang theo 16.000 tấn dinh dưỡng trong vùng nước nông ven thềm lục địa ĐBSCL, nếu thiếu phù sa, trong tương lai vùng biển này có thể thành “biển sa mạc”…

Lực lượng chức năng giúp người dân trục vớt tài sản do sạt lở.
Lực lượng chức năng giúp người dân trục vớt tài sản do sạt lở.

Cần tiếng nói chung

Trung Quốc không tham gia vào Ủy hội sông Mê Kông, tất cả các hoạt động khai thác tài nguyên nước ở phần lãnh thổ Trung Quốc đều thực hiện đơn phương, không có bất cứ hợp tác với quốc gia nào ở hạ lưu.

GS.TSKH Nguyễn Ngọc Trân, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kĩ thuật Nhà nước kiến nghị: “Đã đến lúc 6 nước trong lưu vực phải xây dựng 1 cơ chế sử dụng nguồn nước, trong đó quyền và lợi ích quốc gia phải đi đôi với trách nhiệm và nghĩa vụ đối với cả lưu vực, với tinh thần hợp tác để cùng phát triển. Hội nghị cấp cao hợp tác nguồn nước sông Mê Kông - Lan Thương lần thứ nhất tại Trung Quốc vào ngày 23-3 vừa qua chính là bước đi đầu tiên”.

Trong bối cảnh mới, phải rà soát lại quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, các quy hoạch phát triển ngành, địa phương ở ĐBSCL theo hướng tiết kiệm nước ngọt, chung sống với hạn và mặn, khai thác nước mặn như là một tài nguyên như nhiều nước đã thành công.

Trong báo cáo SEA ước tính nếu tất cả 11 con đập trên dòng chính được xây dựng, có thể đáp ứng tổng cộng không quá từ 6-8% nhu cầu điện của toàn bộ vùng lưu vực sông Mê Kông vào năm 2020 theo quy hoạch.

Hàng ngàn loài cá sẽ biến mất sau khi dòng Mê Kông biến thành chuỗi các hồ.
Hàng ngàn loài cá sẽ biến mất sau khi dòng Mê Kông biến thành chuỗi các hồ.

“Việt Nam và Thái Lan có thể tiết kiệm được nguồn điện năng ngần đấy bằng những chương trình nâng cao hiệu quả của năng lượng. Thay thế việc xây dựng đập thuỷ điện bằng phương thức có phối hợp và cân bằng giữa phát triển năng lượng khác (phong điện, nhiệt điện…) với bảo vệ môi trường, an ninh lương thực và sinh kế có thể mang lại sự khác biệt đáng kể”, ông Brian Eyler, Phó Giám đốc Chương trình Đông Nam Á  thuộc Trung tâm Stimson (Hoa Kỳ) nhìn nhận.

PGS.TS Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu BĐKH (Trường ĐH Cần Thơ) đề xuất rằng, để giải quyết các thách thức hiện tại và tương lai cho ĐBSCL đòi hỏi sự kết hợp giữa các cơ quan chính phủ, các nhà khoa học, cơ quan quản lý môi trường và cộng đồng địa phương. Xây dựng các biện pháp thích hợp nhằm đối phó với các biến đổi về thời tiết và lồng ghép BĐKH với các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương có một ý nghĩa quan trọng, giúp ĐBSCL thích nghi dễ dàng hơn.

WB giúp các nước quản lý nguồn nước

Ông Iain Menzies, đại diện Giám đốc Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam nhận định: “Các quốc gia ven sông Mê Kông cần quản lý nguồn nước xuyên biên giới và tài nguyên liên quan theo tinh thần hợp tác và công bằng. WB đã cho các nước trong Ủy hội sông Mê Kông vay vốn ưu đãi thực hiện chương trình “quản lý tài nguyên nước tổng hợp”.

Theo đó sẽ cho Lào vay 18 triệu USD, Việt Nam 25 triệu USD và Campuchia 15 triệu USD để các quốc gia quản lý nguồn nước có hiệu quả cũng như tham gia quản lý lưu vực sông Mê Kông”.

Văn Vĩnh - Như Anh

Các tin khác

Người dân đang kỳ vọng gì nhất từ chính quyền địa phương 2 cấp?

Người dân đang kỳ vọng gì nhất từ chính quyền địa phương 2 cấp?

Sau 16 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thực tiễn cho thấy đây không chỉ là thay đổi về tổ chức bộ máy, mà là đổi mới phương thức quản lý, điều hành và phục vụ nhân dân. Mục tiêu không chỉ để giảm đầu mối, giảm tầng nấc hay tinh giản biên chế, mà là xây dựng một nền hành chính tinh gọn nhưng mạnh, phân cấp rõ, hiệu lực, hiệu quả, gần dân và sát thực tiễn hơn.

Nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính, giữ vững kỷ cương trong quản lý nhà nước

Nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính, giữ vững kỷ cương trong quản lý nhà nước

Thông điệp quan trọng nhất mà cơ quan soạn thảo muốn gửi tới người dân và cộng đồng doanh nghiệp thông qua lần sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính này là các hành vi vi phạm pháp luật phải được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh, chính xác, khách quan, công bằng để tạo môi trường ổn định, an toàn.

Đông đảo các đại biểu tham dự hội thảo.

Kỳ 1: “Lá chắn” pháp lý cho đô thị thông minh và hạ tầng chiến lược

Trước yêu cầu phát triển bứt phá của TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên số, các thách thức an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao và an toàn hạ tầng đô thị đang đặt ra nhiều bài toán hóc búa. Việc Quốc hội xem xét 5 Dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Hệ thống pháp lý đồng bộ này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo “lá chắn” bảo vệ hạ tầng chiến lược và không gian số, mà còn siết chặt quản lý địa bàn từ cơ sở, mang lại cuộc sống bình yên, an toàn cho hơn 14 triệu dân Thành phố mang tên Bác.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả bảo vệ các công trình trọng yếu

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả bảo vệ các công trình trọng yếu

Trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, việc xây dựng Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ các công trình trọng yếu, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới.

Hoàn thiện pháp luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ để xã hội an toàn hơn

Hoàn thiện pháp luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ để xã hội an toàn hơn

Bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản của nhân dân là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của quốc gia. Trong bối cảnh tội phạm, vi phạm pháp luật liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ diễn biến phức tạp, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quản lý, sử dụng các phương tiện nguy hiểm này có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Giữ lại những “mạch sống” xanh cho Thủ đô: Từ chủ trương “thuận thiên địa và hợp lòng dân”

Giữ lại những “mạch sống” xanh cho Thủ đô: Từ chủ trương “thuận thiên địa và hợp lòng dân”

Quá trình đô thị hóa “thần tốc” đang khoác lên Thủ đô Hà Nội một diện mạo mới, năng động, hiện đại, với những tòa nhà cao tầng, khu đô thị sang trọng, đường sá rộng đẹp, trung tâm thương mại và những công trình kiến trúc quy mô lớn. Tuy nhiên, đằng sau sự “hào nhoáng” là những “khoảng tối” bất ổn về sinh thái đô thị.

Thiết lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ hoạt động định danh, xác thực điện tử

Thiết lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ hoạt động định danh, xác thực điện tử

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, việc xây dựng, ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử là cần thiết, góp phần hoàn thiện hạ tầng pháp lý số, giải quyết những thách thức về an ninh mạng, đồng thời tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, giúp Việt Nam chủ động hội nhập và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Xác định rõ trách nhiệm các chủ thể trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan an ninh quốc gia

Xác định rõ trách nhiệm các chủ thể trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan an ninh quốc gia

Cùng với sự phát triển của đất nước, hệ thống công trình có ý nghĩa đặc biệt đối với quốc phòng, an ninh, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và đời sống nhân dân ngày càng mở rộng, trở thành những bộ phận quan trọng trong kết cấu hạ tầng chiến lược quốc gia. Đây không chỉ là những tài sản có giá trị lớn mà còn là các mục tiêu có ý nghĩa đặc biệt đối với sự ổn định chính trị, hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước, sự phát triển kinh tế và khả năng bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Muốn kinh tế bứt phá, phải tháo đúng những điểm nghẽn

Muốn kinh tế bứt phá, phải tháo đúng những điểm nghẽn

Chín tháng năm 2026, GDP Việt Nam tăng 9,01%; riêng quý III đạt 9,95% — mức tăng chín tháng cao nhất trong khoảng mười lăm năm. Công nghiệp và xây dựng đóng góp gần một nửa mức tăng chung. Năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đang được mở ra bằng một sức bật đáng kể.

Sửa luật hình sự và tố tụng hình sự: Đúng ranh giới, chặt quyền lực, vững công lý

Sửa luật hình sự và tố tụng hình sự: Đúng ranh giới, chặt quyền lực, vững công lý

Quốc hội đang xem xét đồng thời Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Thước đo của lần sửa luật này không nằm ở việc thêm bao nhiêu tội danh hay nặng thêm bao nhiêu mức án, mà ở chỗ pháp luật có xử lý đúng người, đúng tội, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội hay không.

Hoàn thiện tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra

Hoàn thiện tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra

Thực hiện các chủ trương của Đảng trong công cuộc đổi mới toàn diện, đồng bộ trong sắp xếp tổ chức bộ máy Nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, việc sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự trong thời điểm hiện nay là rất cần thiết.

Hơn 10.400 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý

Hơn 10.400 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý

Kết quả công khai về tiến độ xử lý nhà đất dôi dư của Bộ Tài chính cho thấy khối địa phương chiếm phần lớn số cơ sở chưa hoàn thành trên cả nước, với 9.608 cơ sở, tương đương hơn 92% tổng số cơ sở còn phải xử lý.