Thực tiễn phát triển của nhiều quốc gia cho thấy không có đất nước hùng cường nào mà khu vực doanh nghiệp tư nhân không mạnh. Những tập đoàn công nghệ, công nghiệp, logistics hay tài chính hàng đầu thế giới phần lớn đều trưởng thành từ môi trường mà ở đó doanh nhân được bảo vệ, được khuyến khích và được trao niềm tin để cống hiến. Đối với Việt Nam, phát triển kinh tế tư nhân không còn chỉ là một chủ trương kinh tế mà phải được xác định là chiến lược phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Trong tiến trình đó, lực lượng Công an nhân dân không chỉ có nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự mà còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kiến tạo môi trường an toàn, minh bạch và ổn định để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, đổi mới sáng tạo và phát triển lâu dài. Điều cần thay đổi trước tiên chính là tư duy và nhận thức về doanh nghiệp tư nhân và doanh nhân trong thời đại mới. Kinh tế tư nhân không chỉ là “một thành phần kinh tế” mà phải được nhìn nhận là một động lực chiến lược của nền kinh tế quốc gia. Doanh nhân chân chính hôm nay không chỉ là người làm giàu cho bản thân mà còn là người tạo việc làm, đóng góp ngân sách, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, xây dựng thương hiệu Việt Nam và góp phần tạo sức mạnh quốc gia trong cạnh tranh toàn cầu.
Trong chiến tranh, đất nước cần những người cầm súng bảo vệ Tổ quốc; trong hòa bình và phát triển, đất nước cần những doanh nhân có khát vọng lớn, dám nghĩ lớn, dám đầu tư lớn và dám cạnh tranh toàn cầu. Vì vậy cần xóa bỏ tư duy quản doanh nghiệp bằng tâm lý nghi ngại, xem doanh nghiệp chủ yếu là đối tượng quản lý hoặc nhìn doanh nhân bằng ánh mắt đề phòng. Thay vào đó phải xác lập nhận thức mới rằng thành công của doanh nghiệp chính là sức mạnh của quốc gia. Khi doanh nhân được tôn trọng, được bảo vệ và được truyền cảm hứng cống hiến thì sức sáng tạo của xã hội mới được giải phóng mạnh mẽ.
Thực tế hiện nay cho thấy nhiều doanh nhân không sợ khó khăn, không sợ cạnh tranh quốc tế mà điều khiến họ lo ngại nhất lại là rủi ro pháp lý, là nỗi sợ bị hình sự hóa các quan hệ kinh tế, là tâm lý làm đúng hôm nay nhưng ngày mai có thể bị xem là sai, là cảm giác càng làm lớn thì rủi ro càng cao. Đây chính là “nút thắt tâm lý” rất lớn đang làm giảm động lực phát triển. Nếu xã hội hình thành tâm lý không dám đổi mới, không dám thử nghiệm, không dám vượt giới hạn cũ thì đất nước sẽ rất khó tạo ra những đột phá chiến lược. Vì vậy điều quan trọng nhất hiện nay là phải xây dựng được niềm tin thể chế. Doanh nghiệp phải tin rằng làm đúng sẽ được bảo vệ, đổi mới sáng tạo sẽ được khuyến khích, sai sót khách quan sẽ được xem xét công bằng và cống hiến chân chính sẽ được trân trọng. Niềm tin ấy chính là “vốn mềm” lớn nhất của nền kinh tế.
Điểm nghẽn lớn hiện nay không chỉ nằm ở thủ tục hành chính mà sâu xa hơn là tư duy quản lý. Trong nhiều năm, chúng ta quen với mô hình “quản chặt”, nhưng trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu, điều đất nước cần là “quản để phát triển”. Đây là sự khác biệt rất lớn. Một nền quản lý cũ thường đặt mục tiêu không để xảy ra sai phạm, kiểm soát tuyệt đối và làm đúng quy trình, nhưng một quốc gia muốn phát triển nhanh phải chấp nhận có thử nghiệm, có đổi mới, có mô hình chưa có tiền lệ và có rủi ro trong sáng tạo. Nếu mọi cán bộ đều chọn “an toàn cho mình” thì sẽ không còn ai dám mở đường cho phát triển. Vì vậy phải chuyển mạnh từ tư duy kiểm soát sang tư duy kiến tạo phát triển.
Một vấn đề đặc biệt quan trọng hiện nay là cần luật hóa nguyên tắc “không hình sự hóa quan hệ kinh tế”. Một nền kinh tế muốn phát triển phải biết bảo vệ người dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Do đó cần quy định rõ ràng ranh giới giữa sai phạm hành chính, dân sự, kinh tế với tội phạm hình sự; ưu tiên khắc phục hậu quả kinh tế trước khi xử lý hình sự; hạn chế áp dụng các biện pháp tố tụng gây đình trệ doanh nghiệp khi chưa thật cần thiết và có cơ chế giám sát chặt chẽ đối với các vụ việc kinh tế lớn. Bởi chỉ một quyết định thiếu thận trọng cũng có thể làm đứt dòng tiền, mất niềm tin đối tác, mất thị trường và làm sụp đổ cả một hệ sinh thái sản xuất. Quốc gia và nền kinh tế muốn mạnh phải biết bảo vệ năng lực sản xuất của xã hội.
Điều doanh nghiệp cần hiện nay không chỉ là ưu đãi mà còn là sự an tâm để dám làm những điều chưa có tiền lệ. Vì vậy cần xây dựng hành lang an toàn pháp lý cho đổi mới sáng tạo thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Nhà nước cần cho phép doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới, dịch vụ mới và các lĩnh vực đổi mới sáng tạo trong phạm vi được giám sát minh bạch và kiểm soát rủi ro. Nếu xuất phát từ động cơ phát triển, không vụ lợi, không tham nhũng và không cố ý làm trái thì cần ưu tiên điều chỉnh, cho sửa sai, cho hoàn thiện thay vì hình sự hóa nóng vội. Một đất nước muốn có những doanh nghiệp công nghệ lớn và những tập đoàn tầm cỡ quốc tế thì trước hết phải cho phép đổi mới và chấp nhận thất bại có kiểm soát.
Cùng với đó, cần thay đổi căn bản tư duy thanh tra, kiểm tra. Một trong những áp lực lớn nhất hiện nay với doanh nghiệp là thanh tra chồng chéo, kiểm tra kéo dài, thủ tục phức tạp và tình trạng “đúng quy trình nhưng doanh nghiệp kiệt sức”. Vì vậy phải chuyển mạnh sang mô hình thanh tra theo mức độ rủi ro. Thay vì kiểm tra tràn lan, cần ứng dụng dữ liệu số để đánh giá nguy cơ, chỉ kiểm tra khi có dấu hiệu rõ ràng và hạn chế tối đa việc làm gián đoạn hoạt động doanh nghiệp. Song song với đó phải xây dựng cơ chế cảnh báo trước xử lý. Nhiều doanh nghiệp vi phạm không phải vì cố tình mà do thiếu hiểu biết pháp luật, do quy định chồng chéo hoặc thay đổi quá nhanh. Vì vậy cần tăng cường cảnh báo sớm rủi ro pháp lý, hướng dẫn khắc phục, hỗ trợ tuân thủ và cho doanh nghiệp cơ hội sửa sai. Một nền quản trị hiện đại không phải là làm cho xã hội sợ hãi hơn mà là giúp xã hội phát triển tốt hơn.
Trong bối cảnh mới, vai trò của lực lượng Công an nhân dân cũng cần được nâng lên ở tầm cao mới. Công an không chỉ đấu tranh phòng chống tội phạm mà còn phải góp phần kiến tạo môi trường phát triển an toàn cho doanh nghiệp. Muốn vậy, lực lượng Công an cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành phát triển. Mỗi cán bộ công an khi tiếp xúc với doanh nghiệp phải đặt câu hỏi làm sao để doanh nghiệp yên tâm đầu tư hơn, làm sao để giảm rủi ro pháp lý hơn và làm sao để bảo vệ doanh nghiệp chân chính tốt hơn.
Đồng thời, lực lượng Công an phải trở thành “lá chắn an ninh” cho nền kinh tế số bởi hiện nay doanh nghiệp đang đối mặt với rất nhiều nguy cơ như lừa đảo công nghệ cao, đánh cắp dữ liệu, tấn công mạng, giả mạo thương hiệu, cạnh tranh bẩn, tống tiền số và phá hoại uy tín trên không gian mạng. Do đó cần xây dựng cơ chế hỗ trợ an ninh doanh nghiệp, cảnh báo sớm thủ đoạn tội phạm mới, hỗ trợ bảo vệ tài sản số và dữ liệu, bảo vệ sở hữu trí tuệ và xử lý nghiêm các hành vi phá hoại môi trường kinh doanh. Bảo vệ doanh nghiệp chân chính chính là bảo vệ động lực phát triển quốc gia.
Một thực tế khác hiện nay là không chỉ doanh nghiệp sợ sai mà nhiều cán bộ cũng sợ trách nhiệm. Vì lo ngại rủi ro nên có tình trạng không dám ký, không dám quyết, không dám hướng dẫn và đẩy trách nhiệm về phía doanh nghiệp. Hệ quả là giải quyết hồ sơ kéo dài, cơ hội đầu tư mất đi và xã hội trì trệ. Muốn doanh nghiệp dám làm thì trước hết bộ máy cũng phải dám hành động. Do đó cần có cơ chế bảo vệ cán bộ làm đúng, phân định rõ sai phạm vụ lợi với sai sót hành chính và khuyến khích cán bộ chủ động tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Một nền hành chính sợ trách nhiệm sẽ triệt tiêu động lực phát triển quốc gia.
Về lâu dài, cần xây dựng một văn hóa quốc gia khuyến khích làm giàu chính đáng. Một quốc gia phát triển phải biết tôn trọng doanh nhân chân chính, khuyến khích khát vọng làm giàu và coi thành công bằng lao động, sáng tạo là điều đáng tự hào. Nếu xã hội vẫn còn tâm lý e ngại người thành công, định kiến với người giàu hoặc sợ người khác lớn mạnh thì rất khó tạo ra những doanh nghiệp mang tầm quốc tế. Đất nước muốn hùng cường phải khơi dậy khát vọng phát triển, tinh thần cạnh tranh, ý chí vươn lên và lòng tự hào cống hiến cho Tổ quốc bằng con đường phát triển kinh tế.
Điều đất nước cần hôm nay không chỉ là nhiều doanh nghiệp hơn mà là nhiều doanh nghiệp dám nghĩ lớn, dám đổi mới, dám đầu tư dài hạn, dám cạnh tranh toàn cầu và dám cống hiến cho quốc gia bằng khát vọng phát triển. Muốn vậy phải tạo dựng được một môi trường mà ở đó doanh nhân không còn sợ sai, cán bộ không còn sợ trách nhiệm, đổi mới sáng tạo được bảo vệ và thành công chân chính được tôn trọng.
Khi niềm tin thể chế được củng cố, khi bộ máy chuyển mạnh sang kiến tạo phát triển, khi lực lượng Công an thực sự trở thành điểm tựa an ninh cho doanh nghiệp và khi toàn xã hội khuyến khích khát vọng làm giàu chính đáng thì sức mạnh của kinh tế tư nhân sẽ được giải phóng mạnh mẽ. Đó chính là nền tảng để Việt Nam bứt phá, phát triển nhanh, bền vững và vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.
