Khi âm nhạc đồng hành cùng bạo lực

Tháng 9 năm 1996, nước Mỹ rúng động vì một vụ thanh trừng bằng súng ở Las Vegas. Ở một quốc gia mà việc sở hữu súng là hợp pháp, và số vụ xả súng hàng năm không hề ít, một án mạng bằng súng chỉ có thể tạo cơn rúng động nếu số lượng nạn nhân quá lớn, hoặc nạn nhân là người quá nổi danh. 

Vụ thanh trừng kể trên nằm ở trường hợp thứ hai. Nạn nhân là Tupac Shakur, một nghệ sỹ nhạc rap hàng đầu, nếu không nói là tượng đài. Sau khi xem trận quyền Anh giữa Mike Tyson và Bruce Seldon, Tupac bị bắn khi xe hơi đang dừng đèn đỏ. 4 phát đạn vào ngực Tupac khiến anh mất máu quá nhiều và không thể qua khỏi dù các bác sỹ đã nỗ lực hết mình.

Sau 22 năm, pháp luật vẫn chưa xác định được thủ phạm gây ra cái chết của Tupac Shakur  nhưng nghi vấn về thủ phạm thì đã có từ năm 1996. Mọi cáo buộc cả công khai lẫn ngấm ngầm đều hướng về cộng đồng hip-hop, rapper bờ Đông nước Mỹ mà nhân vật trung tâm của nghi vấn là Notorious B.I.G, một nghệ sỹ nhạc rap từng là bạn của Tupac và sau này lại là địch thủ.

Cơ bản, ở xung quanh thời điểm vụ ám sát xảy ra, Notorious B.I.G (biệt danh Biggie) đã tung ra một ca khúc có tên "Who shot ya?" (Ai bắn mày?) mà nhiều người cho rằng đó chính là một đáp trả mang tính đe dọa trực diện tới Tupac sau khi Tupac tung ra một ca khúc có tên "Hit Em Up" được cho là "gây nhiều tranh cãi", "đầy tính bạo lực", "chủ đích công kích cá nhân" (hướng tới Biggie và cả cộng đồng rapper bờ Đông) và "vô cùng tai tiếng".

Nhưng kể cả luật pháp Mỹ có xác định (bằng chứng cứ) được thủ phạm sát hại Tupac là Biggie đi nữa thì họ cũng không thể buộc tội anh ta trước toà. Đơn giản, một năm sau ngày Tupac chết, Biggie cũng mất mạng theo cách tương tự ở California: bị bắn bốn phát vào ngực khi xe đang dừng chờ đèn đỏ.

Hai cái chết của hai rapper lừng danh hàng đầu nước Mỹ thập niên 90 thế kỷ trước chỉ là ví dụ đỉnh điểm của những đụng độ trong làng âm nhạc đương đại mà thôi. Và nguyên nhân thì quá dễ hiểu: khi sự thù ghét cá nhân được chuyển vào các nhạc phẩm và phát hành đại chúng, nó là liều thuốc kích thích bạo lực. Hai ca khúc "Who shot ya?" và "Hit 'Em Up" chính là liều thuốc kích thích kể trên và loại nhạc phẩm công kích cá nhân đó vẫn được gọi là "diss" (những ca khúc mang nặng tính thù địch cá nhân công khai).

Kể lại chuyện xưa ở Mỹ để chúng ta nhìn lại sự việc này ở Việt Nam. Tuần trước, ở Hà Nội xảy ra sự việc rapper KanCC từ Hải Phòng xách kiếm lên nhà đối thủ là rapper Richchoi (tên thật là Lê Đức) để giải quyết mâu thuẫn. Kết quả là phía Richchoi đã chuẩn bị trước, vu lên  KanCC là ăn cắp và "đánh hội đồng" đối thủ sau đó trình báo cơ quan công an. Nhưng trước khi công an kịp đến hiện trường thì KanCC đã nhừ đòn, mà theo như các video lan truyền trên mạng xã hội, đối thủ thậm chí còn dùng cả tuýp nước đánh thẳng vào đầu của KanCC.

Câu chuyện của KanCC và Richchoi chỉ là chuyện thường trong cộng đồng rapper Việt Nam mà thôi. Trên các diễn đàn nhạc rap, các trang chia sẻ âm nhạc trực tuyến, các diễn đàn underground Việt, chúng ta có thể tìm được đầy rẫy các ca khúc người này "diss" (chửi bới, công kích) người kia. Rất nhiều các vụ "diss" bằng ca khúc đã kết thúc bằng bạo lực mà vụ KanCC kể trên chỉ là một ví dụ. Cách đây chục năm, ở TP Hồ Chí Minh, rapper Q.R, một trong những cánh chim đầu đàn của rap Việt phía Nam từng bị chém đứt 1 ngón tay cũng trong 1 vụ "diss" lẫn nhau như vậy.

Rõ ràng, một thực tế khó có thể phủ nhận là bên cạnh những nghệ sỹ rap tiến bộ, vẫn tồn tại 1 cộng đồng rapper Việt Nam ít chú trọng vào chất lượng âm nhạc mà chỉ chú trọng hình thức, tức là bắt chuớc cách hành xử, kể cả tiêu cực nhất của các thần tượng nước ngoài. Họ dùng âm nhạc của mình để kích động hiềm khích, bạo lực và cuối cùng xử lý nhau theo cách rất giang hồ.

Đặc biệt nhất là các công kích mang tính địa phương như cuộc chiến rapper Hà Nội với rapper Hải Phòng dai dẳng nhiều năm qua. Họ cho rằng như thế mới là "chất", trong khi quên mất rằng chất lượng âm nhạc thực sự thì không hề được quan tâm. Cuối cùng, thứ họ có lại được không phải là tăm tiếng như một nghệ sỹ đích thực mà chỉ là tai tiếng, thậm chí là cả những bản án trước pháp luật.

Văn Đoàn

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).