Dữ liệu - nguồn tài nguyên quý giá trong kỷ nguyên mới

Để hiểu rõ hơn về vai trò, tầm quan trọng của Trung tâm, PV Báo CAND đã có cuộc trò chuyện với Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương, Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Bộ Công an.

Phóng viên (PV): Thưa Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương, Trung tâm Dữ liệu quốc gia được thành lập chưa đến 1 tháng nhưng đã gây ấn tượng mạnh, thu hút sự quan tâm của người dân, đồng chí có thể chia sẻ rõ hơn về tầm quan trọng của Trung tâm trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia?

Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương: Như chúng ta đều biết, ngày 25/2/2025, Bộ Công an đã tổ chức lễ công bố thành lập Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Việc thành lập Trung tâm Dữ liệu quốc gia là một bước tiến quan trọng trong chiến lược chuyển đổi số của Việt Nam. Trung tâm này được xem như "bộ não" của quốc gia, chịu trách nhiệm tạo lập, thu thập, phân tích, xử lý và bảo đảm an ninh dữ liệu; đồng thời, cũng được coi là “trái tim” của quốc gia, liên tục bơm dữ liệu cho các ngành, lĩnh vực, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân theo quy định của pháp luật.

Có thể tóm lược thành 2 nguyên do chính để thành lập Trung tâm Dữ liệu quốc gia, đó là tạo ra trụ cột quan trọng cho quá trình chuyển đổi số quốc gia, quản trị quốc gia. Trong bối cảnh hiện nay, chuyển đổi số được coi là phương thức sản xuất mới, dữ liệu trở thành tài nguyên chính trong kỷ nguyên mới. Điều này được thể hiện qua Nghị quyết số 175/NQ-CP ngày 30/10/2023: Chính phủ phê duyệt Đề án Trung tâm Dữ liệu quốc gia, xác định trung tâm này là nơi tập hợp, tích hợp, đồng bộ, lưu trữ, chia sẻ và điều phối thông tin, phân tích dữ liệu về con người và các dữ liệu tổng hợp quốc gia. Trung tâm được kỳ vọng trở thành trụ cột quan trọng, hỗ trợ quá trình chuyển đổi số quốc gia và hiện đại hóa công tác quản lý xã hội. 

Tiếp đó là tạo ra sức mạnh đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, góp phần thực hiện thành công kỷ nguyên mới. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 đã coi dữ liệu là một trong những trụ cột quan trọng của kỷ nguyên mới. Bộ Chính trị nhấn mạnh việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Nghị quyết này coi dữ liệu là nguồn tài nguyên mới và tư liệu sản xuất quan trọng, khẳng định vai trò cốt lõi của Trung tâm Dữ liệu Quốc gia trong việc thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội. 

PV: Vậy vai trò và ý nghĩa của dữ liệu với công cuộc chuyển đổi số quốc gia trong kỷ nguyên mới là gì thưa Thiếu tướng?

Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương: Trong kỷ nguyên mới, dữ liệu không chỉ là một tài nguyên mà còn là động lực, dữ liệu được xem là tư liệu sản xuất chính trong nền kinh tế tương lai, tương tự như dầu mỏ trong thế kỷ XX. Có thể khái quát thành 2 vai trò chính của dữ liệu. Theo đó, dữ liệu được coi là tài nguyên, được sử dụng như nguyên liệu chính phục vụ hoạt động quản trị, kinh tế, xã hội. Ở dạng này, dữ liệu là đầu vào và là đầu ra của các mô hình kinh tế; dữ liệu được coi là thặng dư, khi tập trung đủ lớn, đủ nhiều, giá trị được khai phá nhiều lần, sử dụng đa dạng cho nhiều mục đích khác nhau. Ở dạng này, dữ liệu đã có giá trị vượt yêu cầu và nhu cầu là tài nguyên.

Những vai trò trên xuất phát từ tính chất cốt lõi của dữ liệu trong việc tạo ra giá trị, tối ưu hóa sản xuất và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Việc xây dựng Trung tâm Dữ liệu quốc gia là bước đi chiến lược giúp Việt Nam khai thác tối đa tiềm năng, giá trị của dữ liệu, góp phần xây dựng thị trường dữ liệu, khai phá ngành công nghiệp dữ liệu, đưa đất nước phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới thịnh vượng.

PV: Hiện chúng ta đã có tiêu chuẩn chung về dữ liệu chưa thưa Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương? Một vấn đề được doanh nghiệp và người dân rất quan tâm, đó là khi có hệ thống dữ liệu quốc gia, được quản trị tốt thì họ sẽ được hưởng lợi như thế nào?

Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương: Việc xây dựng tiêu chuẩn chung về dữ liệu đóng vai trò nền tảng trong quá trình hình thành và vận hành hệ thống dữ liệu quốc gia. Hiện nay, Việt Nam đã ban hành một số tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật nhằm đảm bảo tính thống nhất, hiệu quả trong quản lý và chia sẻ thông tin.

Ngày 5/2/2025, Bộ trưởng Bộ Công an đã ban hành Thông tư số 08/2025/TT-BCA, quy định Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về cấu trúc thông điệp dữ liệu trao đổi với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc chuẩn hóa dữ liệu trên phạm vi toàn quốc.

Hiện tại, Trung tâm Dữ liệu quốc gia đang tham mưu, đề xuất Chính phủ ban hành 3 Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dữ liệu, 1 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về danh mục dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng, và 1 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược dữ liệu quốc gia nhằm định hướng quản lý, khai thác và phát triển hệ thống dữ liệu quốc gia một cách bền vững, hiệu quả.

Việc thiết lập hệ thống dữ liệu quốc gia với tiêu chuẩn chung và quản trị hiệu quả sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cả người dân và doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế - xã hội bền vững như nâng cao chất lượng dịch vụ công, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số. Đây chính là nền tảng quan trọng để Việt Nam tăng cường năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và phát triển bền vững trong thời đại số.

Đơn cử như người dân được thụ hưởng các thủ tục hành chính trực tuyến nhanh chóng, thuận tiện mà không cần phải đến trực tiếp các cơ quan Nhà nước, tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại; 100% doanh nghiệp được thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường điện tử… và rất nhiều lợi ích cốt lõi mà không thể kể hết được.

PV: Hiện chúng ta có những cơ sở pháp lý nào để quản trị được dữ liệu quốc gia, thưa Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương?

Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương: Việt Nam đã xây dựng một hệ thống cơ sở pháp lý nhằm quản trị hiệu quả dữ liệu quốc gia, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội. Các văn bản pháp luật quan trọng bao gồm: Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15: Ban hành năm 2024, Luật này quy định về xây dựng, phát triển, xử lý, quản trị dữ liệu; ứng dụng khoa học công nghệ trong xử lý dữ liệu; quản lý nhà nước về dữ liệu; sàn giao dịch dữ liệu; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động về dữ liệu. 

Nghị định số 47/2020/NĐ-CP: Ban hành ngày 9/4/2020, Nghị định này quy định về quản lý, kết nối và chia sẻ dữ liệu số của cơ quan nhà nước, bao gồm quản lý, quản trị dữ liệu số; kết nối, chia sẻ dữ liệu số; sử dụng, khai thác dữ liệu số của cơ quan nhà nước; cung cấp dữ liệu mở của cơ quan nhà nước cho tổ chức, cá nhân; quyền và trách nhiệm trong kết nối, chia sẻ dữ liệu số của cơ quan nhà nước.

Thông tư số 08/2025/TT-BCA: Ban hành ngày 5/2/2025, Thông tư này thiết lập Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về cấu trúc thông điệp dữ liệu trao đổi với Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, nhằm đảm bảo sự thống nhất và hiệu quả trong việc trao đổi dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành và hệ thống thông tin.

Ngoài ra, Trung tâm Dữ liệu quốc gia đang tham mưu, đề xuất Chính phủ ban hành các văn bản pháp lý hướng dẫn thi hành Luật Dữ liệu.

PV: Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương có thể cho biết ngắn gọn lộ trình và cách thức vận hành của Trung tâm Dữ liệu quốc gia khi đi vào hoạt động?

Thiếu tướng, TS Nguyễn Ngọc Cương: Về pháp lý sẽ hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thi hành Luật Dữ liệu, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất khi Luật Dữ liệu chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2025.

Còn về hạ tầng, đẩy nhanh tiến độ xây dựng, hoàn thiện và đưa vào vận hành Trung tâm Dữ liệu quốc gia vào ngày 19/8, nhân dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Truyền thống Công an nhân dân (19/8/1945 - 19/8/2025), đồng thời hướng tới kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2025).

Về dịch vụ, trong tháng 4 tới đây, Trung tâm Dữ liệu quốc gia sẽ thí điểm triển khai mô hình mới về dịch vụ công, ứng dụng công nghệ điều phối dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp. Đến tháng 8, chính thức đưa vào hoạt động sàn dữ liệu cùng các sản phẩm và dịch vụ liên quan đến dữ liệu, tạo nền tảng thúc đẩy kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Ngoài ra, còn nhiều nhiệm vụ đột phá, phát triển mà Trung tâm Dữ liệu quốc gia đang trong quá trình nghiên cứu, đề xuất và triển khai.