Mùa nước nổi thường vào đầu tháng 9 dương lịch, bạn có thể ngược dòng sông Hậu lên chợ biên giới Khánh An, huyện An Phú (An Giang) giáp với xã Pẹt Chạy, huyện Kor Thum, tỉnh Kandal, Campuchia. Khi nước lên, vùng đất này có rất nhiều sản vật như cá linh, cá lóc, lươn, rùa, bông điên điển… Nhưng gây ấn tượng mạnh nhất với chúng tôi là "rắn"! Nhà thơ Trần Biên Thùy (Hội Văn học nghệ thuật An Giang) là "thổ địa" của vùng đất ven biển này đưa chúng tôi đi tham quan chợ rắn, anh thuyết minh vài nét về loài bò sát tiêu biểu của đồng bằng sông Cửu Long:
Rắn độc đầu hình tam giác, rắn lành đầu tròn dẹt. Độc nhất là rắn mai gầm, mình khoang vàng, khoang đen. Ai chẳng may bị nó cắn, trong chốc lát sẽ tươm máu chân lông. Phải garô, nằm im chờ kiếm thuốc đổ, nếu giãy giụa hay di chuyển, nọc độc sẽ theo máu về tim làm đông đặc máu tim, sôi đờm và chết ngay tức khắc! Hổ đất có khá nhiều ở đồng bằng, khi nó phùng "bàn nạo" lên, trên đầu có hình mặt trăng khuyết, hai con mắt nó sáng lạ lùng như muốn thôi miên con mồi hay địch thủ. Bị nó cắn, trong vài tiếng đồng hồ nếu không chữa trị kịp sẽ tử vong ngay!
Rắn lục đầu vồ, đuôi đỏ thường sống trên cây rậm, loài này cắn trúng đâu, thịt sẽ hoại tử chỗ đó! Rắn ri voi không độc nhưng lẹ và dữ. Người ta vẽ vòng tròn, cột nó ở giữa. Đố ai nhảy qua mà không bị nó táp trúng. Nó cắn ai rồi thì bỏ nguyên hàm răng giống như những hạt tấm mẵn. Rắn râu đen đúa, sống trong rong rêu dưới ao, đìa. Ai bị nó cắn sẽ buồn ngủ và ngủ li bì, nếu không được đánh thức, thì người bị cắn sẽ "ngủ" luôn.
Rắn "mồ côi" sống trong ống tre, trắng bợt, trong suốt, thuộc loại tuyệt độc. Rắn hổ hèo dài lê thê hàng mấy mét. Rắn hổ ngựa khi di chuyển cất đầu như ngựa phi. Rắn hổ lửa mình đen mốc thếch, cổ có khoang đỏ da cam, trông rất dữ. Rắn hổ mây to như cột nhà, đi lướt trên ngọn cây. Trăn gấm, trăn mặt võng ngày xưa nhiều lắm, mỗi lần chúng "hội" hàng mấy chục cặp, quần nhừ nhão, lầy lội cả một vùng đất. Con nưa cực độc, nó giống hệt như trăn nhưng da mốc vàng và có chín lỗ mũi!
Chúng tôi xuống ghe "cà dom", một loại ghe (thuyền) có lườn thon, mũi vút lên, đi trên đồng nước rất cơ động, loại ghe có nhiều ở miệt Châu Đốc, Tân Châu, Hồng Ngự. Vượt qua sông Bình Di, là ranh giới tự nhiên của Việt Nam và Campuchia ở xã Khánh An nơi đầu nguồn sông Hậu (Bassac hay Ba-Thắc) ghe đi sâu vào rạch Prec-Chạy rồi trổ ra cánh đồng mênh mông có cái tên rất ấn tượng là "Măng- Yú". Đồng Măng Yú mùa nước nổi chỉ còn thấy những cây gáo vàng lưa thưa giữa biển nước với vài ba con thuyền nhỏ nhoi của ngư dân thả lưới, giăng câu mưu sinh trên đồng nước.
Anh Ba Khum, tài công người Khmer nói cho chúng tôi biết: "Rắn lục tránh nước gom, tập trung trên những cây gáo rất nhiều. Rắn trun, bông súng, hổ hành trốn trong cỏ, lục bình, trôi nổi liêu phiêu. Rắn hổ đất, mai gầm tìm các gò cao trú ẩn. Nắm bắt quy luật ấy, các thợ săn rắn đã tìm bắt khá dễ dàng loài bò sát này với những dụng cụ thô sơ như cuốc, len, thuổng, kẹp, thòng lọng… Đối với các loại rắn độc, họ thường đem theo thuốc giải dự phòng, nhưng không phải không có những trường hợp đáng tiếc "sinh nghề, tử nghiệp". Thỉnh thoảng, vài năm có người bắt rắn bị rắn cắn chết!
Buổi sáng, khi mặt trời vừa ló dạng ở ven cây mờ mờ của cánh đồng mênh mang nước. Chợ rắn phía sau trung tâm thương mại Khánh An nhộn nhịp người mua, kẻ bán. Nông, ngư dân người Việt, Khmer tấp nập ghe xuồng ghe "giao hàng" là những túi, bao rắn đã được phân loại: Rắn trun, bông súng, rắn nước, rắn râu đồng giá 120.000/kg. Rắn hổ hành, hổ ngựa, hổ hèo đồng giá 140.000kg. Ri cá 150.000/kg. Ri voi 400.0000/kg, rắn hổ đất 600.000/kg. Rắn mai gầm 800.000/kg…
Rắn ở đồng bằng sông Cửu Long có khá nhiều. Thịt rắn là món ẩm thực ngon, bổ, độc đáo qua nhiều cách chế biến dân dã và cầu kỳ. Rắn mùa nước gặp phổ biến là rắn ri voi, ri cá, bông súng, rắn trun, rắn nước, rắn hổ hành (không độc). Rắn hổ đất, mai gầm (độc) và rắn ri voi là các loại có giá trị thương phẩm nhất, không phải lúc nào cũng có.
Theo anh Nguyễn Văn Tú, lái rắn ở chợ Khánh An cho biết, vào mùa nước, mỗi ngày ở chợ này xuất đi Sài Gòn, Cần Thơ và các nơi khác chừng 150kg rắn các loại. Mỗi tháng trên 4 tấn rắn. Thường người ta bắt rắn bằng cách giăng lưới, đào hang hoặc đâm chúng bằng chĩa trong đám lùm, bụi cỏ. Hồi trước, cách đây vài mươi năm, rùa rắn săn bắt được, người ta ít bán, chủ yếu để làm mồi nhậu, món ăn đãi khách hoặc cho, biếu người thân quen. Ngày nay, vì bị tàn sát để phục vụ cho ẩm thực và làm thuốc(?) nên họ hàng nhà rắn đã ít đi rất nhiều và đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Có lẽ một ngày nào đó, đồng bằng sông Cửu Long sẽ không còn những loài động vật hoang dã có thời rất phong phú trong thiên nhiên miền sông nước.
Về những tỉnh có đồng, rừng, rộng và còn hoang dã như U Minh, Đồng Tháp Mười, Tứ Giác Long Xuyên... du khách sẽ có dịp thưởng thức nhiều loại bò sát rất đặc trưng của đồng bằng sông Cửu Long. Ngoài rắn trun nướng lèo, khách còn có thể "đưa cay" với rắn bông súng nướng mọi, rắn trun bằm xào lá cách, lươn hấp đọt bầu, lá nhàu, rau ngổ, lá cách, rắn hổ hành nấu cháo đậu xanh, hầm sả, cua đinh nướng mật ong, canh chua ba ba nấu con mẻ, bắp chuối xiêm...
Rắn trun theo y học cổ truyền có tính mát, bổ thận, trị đau lưng nhức mỏi… Rắn trun, rắn bông súng, hổ hành, không nằm trong danh sách các động vật hoang dã bị cấm nên du khách có thể tìm thưởng thức thoải mái ở những nhà hàng đặc sản hoặc các quán ẩm thực bình dân có ở khắp đồng bằng sông Cửu Long.
n Đồng Dao
