Có nên hình sự hóa hành vi lũng đoạn thị trường bất động sản?

Chiều 16/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiến hành chất vấn việc thực hiện nghị quyết về chất vấn và giám sát chuyên đề của Quốc hội liên quan đến quy hoạch, quản lý, sử dụng đất đai tại đô thị đối với Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) Trần Hồng Hà.

Nội dung cụ thể về trách nhiệm và giải pháp ngăn chặn tình trạng lợi dụng việc trả giá trong các phiên đấu giá đất với mức giá vượt xa giá trị của thị trường để đẩy giá đất các khu vực lân cận lên cao nhằm mục đích trục lợi cá nhân; việc thực hiện các hợp đồng mua bán, chuyển nhượng, hứa mua, hứa bán về đất đai thời gian qua và việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo liên quan đến lĩnh vực này.

Việc kiểm soát hoạt động xả thải của các nhà máy; xử lý chất thải công nghiệp. Vấn đề thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt; chất thải liên quan đến phòng, chống dịch COVID-19; vấn đề ô nhiễm nước thải, rác thải sinh hoạt và giải pháp đầu tư xây dựng nhà máy xử lý tại các địa phương.

Ngoài trách nhiệm trả lời chính của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành, Bộ trưởng các Bộ: Tài chính, Kế hoạch và Đầu tư, Y tế, Tư pháp, Khoa học và Công nghệ, Xây dựng, Công an; Tổng Thanh tra Chính phủ cùng tham gia trả lời chất vấn, giải trình về những vấn đề có liên quan.

Có hiện tượng "thổi giá", "dìm giá", "quân xanh quân đỏ"

ĐBQH Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) nêu dư luận cử tri quan tâm việc đấu giá đất ở nhiều nơi có sự bắt tay ngầm để tạo ra hiện tượng sốt đất ảo, nhiều trường hợp nhà đầu tư "trả giá trên trời rồi bỏ cọc", kết quả phiên đấu giá đất cao ngất ngưởng so với giá khởi điểm.

"Điển hình như vụ đấu giá đất tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm tại TP Thủ Đức vừa qua, làm nhiễu loạn thị trường, đẩy giá đất các vùng lân cận lên cao, gây sốt đất ảo, thiết lập mặt bằng giá đất mới khiến quá trình giải phóng mặt bằng, triển khai dự án gặp nhiều khó khăn, gây mất an ninh trật tự, an toàn xã hội. Đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp như thế nào để khắc phục tình trạng trên?", đại biểu chất vấn.

Bộ trưởng Trần Hồng Hà cho biết, việc đấu giá đất thời gian vừa qua đã nổi lên, không chỉ "thổi giá" mà thực tế còn "dìm giá", "quân xanh quân đỏ", làm biến động thị trường bất động sản, thất thoát tài sản Nhà nước, tạo mặt bằng mới ảnh hưởng đời sống kinh tế, sâu hơn nữa đằng sau còn rất nhiều hệ lụy. Đặc biệt các ngân hàng, giá đất ấy là ảo nhưng có thể thế chấp ở ngân hàng rút tiền là thực, ảnh hưởng an ninh tiền tệ và nhiều vấn đề khác

Bộ TN&MT và các bộ liên quan đã có đánh giá, nghiên cứu chi tiết, kỹ lưỡng, qua đó nhận thấy, nguyên nhân thứ nhất, về góc độ pháp luật, lĩnh vực quản lý, sử dụng đất đai được điều chỉnh bởi nhiều luật khác nhau, do nhiều luật nên các quy định thiếu cụ thể. Đặc biệt đối với loại tài nguyên giá trị tài sản khác biệt như đất đai phải quy định phương pháp, trình tự đấu giá chặt chẽ hơn so với quy định hiện nay. Về góc độ luật đất đai, chưa quy định rõ điều kiện đấu giá, ví dụ năng lực, trách nhiệm của doanh nghiệp, việc chấp hành kỷ cương pháp luật, kinh nghiệm thực tiễn...

Trong trường hợp giá khởi điểm với phát sinh giá sau này cao gấp nhiều lần thì như thế nào là cuộc đấu giá bình thường, như thế nào là cuộc đấu giá không bình thường cũng cần phải quy định trong pháp luật. Để người tổ chức tham gia đấu giá có trách nhiệm, đồng thời có cơ sở pháp lý để điều chỉnh vấn đề đó. Bên cạnh đó, đối với nhà đấu giá bỏ không tham gia thì phải có chế tài mạnh mẽ hơn nữa để họ không thể tham gia đấu giá được nữa và phải chịu trách nhiệm về kinh tế mới đủ sức răn đe.

Về vấn đề "quân xanh quân đỏ", hiện đấu giá có 3 hình thức: trực tiếp, trực tuyến, gián tiếp, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, điều tra những cơ quan công quyền suy thoái, cung cấp thông tin và lợi dụng vấn này, xử lý nghiêm.

Lũng đoạn thị trường, phá hoại nền kinh tế phải xử lý hình sự

Trong khi đó, ĐBQH Nguyễn Thị Xuân (Đắk Lắk) đề cập dấu hiệu "bong bóng" bất động sản đang làm rung lắc thị trường và vấn đề trốn thuế trong các giao dịch đất đai đang xảy ra. Xin Bộ trưởng cho biết nguyên nhân, trách nhiệm của Bộ và giải pháp căn cơ để khắc phục tình trạng này. Quan điểm của Bộ trưởng về việc có nên hình sự hóa hành vi lũng đoạn thị trường bất động sản hay không?

Bộ trưởng Trần Hồng Hà cho biết, có cả hiện tượng "dìm giá" và "dìm giá" cũng nguy hiểm như đẩy giá. Đẩy giá khiến đầu vào kinh tế không hiệu quả, tạo ra giá ảo, có thể rút ruột tiền ngân hàng nếu tiền đó là đặt cọc. "Đất đai là đầu vào của mọi dự án đầu tư mà thổi giá ảo như vậy thì nền kinh tế không hiệu quả. Chúng ta mong muốn gần giá tốt, mang lại hiệu quả xã hội trên đất đai chứ không phải có đất đai để bán tiêu dùng", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Về xác định điều kiện các nhà đấu giá, trình tự thủ tục đấu giá, theo Bộ trưởng, nếu chúng ta thay đổi việc đấu giá đất đai không bình thường như những vật dụng quý khá, có quy trình chặt chẽ hơn, áp dụng công nghệ thông tin, bảo vệ người tham gia đấu giá, ngăn chặn sự móc ngoặc giữa nhà quản lý và người tham gia đấu giá... thì mới có thể lành mạnh hóa lĩnh vực này.

Tư lệnh ngành TN&MT cho rằng, chúng ta có thể đề xuất thêm cả chế tài hình sự và kinh tế, trong đó chế tài kinh tế quan trọng, làm sao phải đủ cho người ta hiểu nếu thổi giá như vậy sẽ không còn hiệu quả kinh tế. "Theo tôi, không cần hình sự hóa mà sử dụng biện pháp kinh tế là được", Bộ trưởng nêu quan điểm. Cùng với đó, thời gian thẩm định hồ sơ chỉ 15 ngày là không phù hợp, cần làm căn cơ hơn; cần tính toán cân bằng cung - cầu của thị trường, trong đó vấn đề quy hoạch đất đai, quy hoạch đô thị là rất quan trọng...

Liên quan nội dung này, ĐBQH Tạ Văn Hạ (Quảng Nam) đề nghị Bộ trưởng cung cấp thêm chuyện "thổi giá", đẩy giá để nâng giá trị trái phiếu, cổ phiếu, "đánh võng" giá trị tài sản để vay ngân hàng, "làm sạch" bảng tài chính của nhà đầu tư trong vụ đấu giá đất Thủ Thiêm. "Nếu có dấu hiệu lũng đoạn, lừa dối, lừa đảo nâng giá trị thật để vay ngân hàng, âm mưu phá hoại nền kinh tế, tại sao không xử lý hình sự được? Phải xử lý thật nghiêm", đại biểu nhấn mạnh và chất vấn Bộ trưởng Trần Hồng Hà về chính sách định giá tài sản, đất đai liệu đã phù hợp? Tại sao định giá không sát như thế, để tăng lên nhiều lần?

Phạt hơn 588 tỷ không đáng là gì

Tranh luận với phần giải đáp của Bộ trưởng về việc "không cần hình sự hóa", cũng như đồng tình với ĐBQH Tạ Văn Hạ, ĐBQH Nguyễn Thị Xuân cho rằng, thao túng thị trường hay "thổi giá" đất đai không tốt cho nền kinh tế, cần phải xử lý nghiêm, thậm chí xử lý hình sự.

"Điển hình, việc bỏ cọc của Công ty Tân Hoàng Minh, số tiền bỏ cọc của nhà đầu tư không đáng là gì với việc đẩy giá đất xung quanh. Số tiền doanh nghiệp này phải chịu phạt khi bỏ cọc là hơn 588 tỷ đồng, không là gì với số tiền dự kiến mà các chuyên gia đặt ra, có thể gần 5.000 tỷ hoặc hơn 73.000 tỷ đồng... Đây có thể là số tiền nhà nước ta đang bị thiệt hại", nữ ĐBQH tỉnh Đắk Lắk dẫn chứng.

Trả lời thêm ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Trần Hồng Hà thừa nhận, cá nhân Bộ trưởng đồng ý xử lý nghiêm, trong vụ việc này cần phải xử lý hình sự nếu có sai phạm, nhưng phải chờ kết quả của các Cơ quan điều tra.