Chuyện chưa kể về nữ anh hùng biệt động bị giặc chôn sống

Với bản lĩnh và mưu trí, Nguyễn Thị Lài đã trở thành nữ biệt động thành nổi tiếng với những trận đánh xuất quỷ, nhập thần. Năm 1976, Nguyễn Thị Lài là một trong những cô gái đầu tiên ở miền Trung vinh dự được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND...

Không sợ hy sinh, chỉ sợ không đánh được địch

Chiều nắng vàng của một ngày tháng Tám lịch sử, chúng tôi tìm về căn nhà của nữ anh hùng Nguyễn Thị Lài nằm ở cuối đường Dương Văn An, phường Xuân Phú, TP Huế. Vừa dựng chiếc xe đạp cũ kỹ ở góc sân sau buổi ra chợ, bà Lài vồn vã bước vào nhà pha trà mời khách. Trong không khí hào hứng khi dịp lễ kỷ niệm 70 năm ngày truyền thống lực lượng CAND đang cận kề, bà bồi hồi nhớ lại những năm tháng nằm vùng làm nữ biệt động thành xứ Huế.

Anh hùng Nguyễn Thị Lài trò chuyện với Chủ tịch Chính phủ Cách mạng lâm thời Huỳnh Tấn Phát trong lễ tuyên dương Anh hùng LLVTND.
Anh hùng Nguyễn Thị Lài trò chuyện với Chủ tịch Chính phủ Cách mạng lâm thời Huỳnh Tấn Phát trong lễ tuyên dương Anh hùng LLVTND.

Sinh ra trong một gia đình có 4 chị em ở Thanh Thủy Chánh, xã Thủy Thanh (thị xã Hương Thủy, Thừa Thiên - Huế), dù nghèo nhưng ông Nguyễn Quang Han (bố bà Lài) vẫn cố gắng nuôi các con ăn học. “Gia đình có truyền thống cách mạng nên năm lên 14 tuổi, tôi vừa học hết lớp 3 thì thoát ly tham gia kháng chiến. Không lâu sau đó, cấp trên cho tôi gia nhập lực lượng trinh sát vũ trang, thuộc Ban An ninh TP Huế. Để không bị lộ thân phận, tôi đã hóa thân thành “con sen” (người ở-NV), hoặc bán hàng rong để đêm đêm đi rải truyền đơn, khẩu hiệu và kêu gọi quần chúng làm cơ sở cách mạng. Hồi đó, tôi cũng nhiều lần thực hiện những trận đánh trong lòng địch...”, dù đã bước sang tuổi 65 tuổi nhưng bà Lài vẫn nhớ rõ thời gian đầu mới tham gia kháng chiến.

Tháng 2/1971, sau thất bại ở chiến dịch đường 9 Nam Lào, giặc sử dụng nhiều chiêu trò để trấn tĩnh tinh thần sĩ quan và binh lính. Tại Huế, chúng tổ chức chiếu phim, triển lãm tuyên truyền chiến thắng giả tạo ở rạp chiếu bóng Tân Tân nằm trên đường Trần Hưng Đạo.

Nhớ lại trận đánh cảm tử ngày ấy, bà Lài kể: “Thời điểm ấy, tôi nhận lệnh đánh vào rạp chiếu bóng Tân Tân. Tuy nhiên để lọt được vào rạp còn khó hơn cả... tìm đường lên trời. Thế là tôi nghĩ ra cách đóng giả bạn gái một Thiếu úy Quân đội VNCH tên là Quang. Lúc ấy, mình mặc áo dài trắng, tay xách giỏ hoa đi vào rạp mà bọn địch không nghi ngờ chi. Đến khi quả mìn hẹn giờ ở rạp phát nổ giết chết nhiều sĩ quan và cảnh sát thì địch mới hoảng hốt truy lùng Việt cộng”.

Là lính trinh sát, Nguyễn Thị Lài chưa hề nao núng trước mọi nhiệm vụ, bởi bà quan niệm rằng “Không sợ hy sinh, chỉ sợ không đánh được địch!”. Vì thế mà ngày 29 Tết năm 1971, sau khi thám thính và phát hiện một tốp địch kéo về trạm xăng chợ Đông Ba, bà thực hiện thêm một trận đánh quả cảm bằng cách cài kíp nổ và mìn hẹn giờ tại trạm xăng để giết chết 9 tên địch, 13 tên khác bị thương, trong đó có 3 cảnh sát và 1 quân cảnh.

Trước sự khôn khéo, thông minh, linh hoạt trong mỗi trận đánh của nữ biệt động thành Nguyễn Thị Lài, Ban An ninh TP Huế tiếp tục chỉ đạo bà đánh vào Ty Cảnh sát quốc gia ở quận 3, Huế. Trận đánh ấy, bà cải trang vào Ty Cảnh sát để làm căn cước; nhưng sau khi cài kíp nổ thì bà bị địch phát hiện, bắt giữ…

Anh hùng Nguyễn Thị Lài tham gia Đoàn Chủ tịch Đại hội tuyên dương anh hùng các lực lượng An ninh miền Nam năm 1976.
Anh hùng Nguyễn Thị Lài tham gia Đoàn Chủ tịch Đại hội tuyên dương anh hùng các lực lượng An ninh miền Nam năm 1976.

Bốn lần bị bắt đưa vào biệt giam

Ngày 30/4/1971, bọn giặc đưa bà Lài vào trại thẩm vấn và sử dụng nhiều đòn tra tấn tàn độc khiến bà chết đi sống lại hàng chục lần, hòng bắt bà khai ra người chỉ huy và cơ sở cách mạng. Người hỏi cung bà lúc ấy là Liên Thành, Trưởng ty Cảnh sát Huế, khét tiếng chống Cộng.

Nhìn ra bầu trời trong xanh trước mặt nhà, bà Lài chậm rãi kể lại: “Đầu tiên chúng đưa tôi đến xà lim Lê Quý Đôn, nơi chuyên tra tấn các chiến sĩ cộng sản. Chúng dùng 2 dây điện chích vào ngực rồi dùng máy điện cầm tay tra tấn. Cứ mỗi lần máy điện quay, chúng lại hỏi: “Ai đã xui mày đặt mìn ở cơ quan cảnh sát?”, nhưng tôi không hé nửa lời. Tra điện không được, chúng chuyển sang roi điện, rồi đến cho rắn bò vào ống quần. Những đêm tiếp theo, chúng lại dùng tay móc vào xương sườn, lấy dao rạch tay lộ cả gân trắng; rồi đào hố đem tôi chôn sống.

Khi không khai thác được chi, thấy tôi có mái tóc dài, chúng nắm tóc quấn lên chiếc quạt trần treo trên tường rồi bật số cho quạt quay. Có lẽ đây là màn tra tấn dã man nhất của bọn địch mà tôi từng nếm trải trong thời gian bị giam cầm”. Chỉ cho tôi thấy những vết thương trên 2 bàn tay lẫn cánh tay do các trận đòn tra khảo của địch để lại, bà Lài không giấu được sự xúc động.

Bà nói: “Nếu không may mắn thì có lẽ tôi đã về với cát bụi từ lâu lắm rồi!”. Bởi, trong những năm tháng làm biệt động thành ở Huế, bà đã bị địch bắt giữ 4 lần với đủ trò tra tấn. Giờ đây, mỗi lúc trái gió trở trời, những vết thương do giặc tra tấn ngày nào lại hành hạ, khiến cơ thể đau nhức kinh khủng. Nhưng, dù thế nào, bà vẫn luôn lạc quan, tin yêu vào cuộc sống…

Nữ anh hùng Nguyễn Thị Lài.
Nữ anh hùng Nguyễn Thị Lài.

Đất nước thống nhất, bà Lài được cấp trên phân công về làm Phó Đồn Công an phường Thuận Thành, TP Huế và ít lâu sau lập gia đình với ông Phạm Xuân Dương, một cán bộ Công an tỉnh Thừa Thiên - Huế. Tháng 6/1976, bà vinh dự được bầu làm Chủ tịch Đoàn Đại hội tuyên dương anh hùng các lực lượng An ninh miền Nam và được trao tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng LLVTND. “Lúc ấy, tôi vinh dự được vào miền Nam, được bắt tay và trò chuyện với Chủ tịch Chính phủ Cách mạng lâm thời Huỳnh Tấn Phát.

Chủ tịch đã ân cần thăm hỏi sức khỏe và động viên để những cán bộ cách mạng trẻ tuổi như tôi tiếp tục nỗ lực cống hiến xây dựng quê hương sau ngày đất nước giải phóng”, lần giở lại những bức ảnh đen trắng đã bạc màu theo thời gian được lưu giữ như một kỷ vật, bà Lài hồi tưởng về kỷ niệm đẹp trong quá khứ. Giờ đây, mặc dù tuổi cao, sức yếu, nhưng bà Lài vẫn nghị lực để cùng chồng tham gia sản xuất, phát triển kinh tế với mô hình cây cảnh hằng năm đạt doanh thu cao, ổn định cuộc sống gia đình...

Trước lúc chia tay, nữ anh hùng Nguyễn Thị Lài dẫn chúng tôi ra thăm vườn cây cảnh là thành quả lao động suốt hơn 20 năm qua, bà bày tỏ nỗi lòng: “Hằng năm, cứ đến ngày 19/8 thì tôi cùng đồng đội lại quây quần bên nhau để ôn lại những kỷ niệm thời kháng chiến. Dù chiến tranh đã lùi xa nhưng nghĩ đến cảnh nhiều đồng đội anh dũng hy sinh, thân xác vẫn còn nằm lại đâu đó trên chiến trường mà lòng mình nghẹn ngào, bởi mình sống đến hôm nay và có một gia đình yên ấm là quá may mắn rồi!”.

Anh Khoa

Các tin khác

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Ở nơi đại ngàn Trường Sơn của xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị vẫn phủ một màu xanh trải dài đến tận chân trời, rừng từ lâu đã trở thành kho sinh kế của đồng bào Bru - Vân Kiều. Từ những sợi mây rừng, giọt mật ong, búp măng đến những chiếc lá thuốc giữa tầng cây cổ thụ…, những sản vật dưới tán rừng đã âm thầm nuôi sống bao thế hệ người dân bản địa.

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Những lần khơi thông cửa biển Cửa Việt, Lý Hòa cho thấy nạo vét chỉ có thể giải quyết phần ngọn nếu không đi cùng các giải pháp căn cơ. Khi dòng chảy tự nhiên bị thay đổi, lượng cát bồi lắng vẫn tiếp tục tìm đường trở lại, đẩy các cửa biển vào vòng luẩn quẩn “khơi thông – bồi lấp – khơi thông”.

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Bài 1: Luồng biển cạn, con đường mưu sinh bị chặn lại

Từ Cửa Việt đến Lý Hòa, những cửa sông, cửa biển từng là lối ra khơi, nơi kết nối hoạt động khai thác thủy sản, vận tải biển và đời sống cư dân ven biển, đang bị bồi lấp nghiêm trọng. Khi luồng lạch bị thu hẹp, phía sau những doi cát không chỉ là những con tàu mắc cạn, mà còn là sinh kế của hàng nghìn người dân bị ảnh hưởng.

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Cồn Cỏ – nơi người sống cùng nhịp thở của biển

Giữa vùng biển phía Đông tỉnh Quảng Trị, đảo Cồn Cỏ hiện lên như một chấm xanh giữa trùng khơi. Từ lâu, hòn đảo tiền tiêu này được biết đến như một pháo đài nơi đầu sóng, một địa danh ghi dấu những năm tháng chiến tranh ác liệt. Hôm nay, bên cạnh giá trị về quốc phòng, chủ quyền, Cồn Cỏ đang viết tiếp câu chuyện mới về gìn giữ những giá trị của biển, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển hài hòa với thiên nhiên.

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Tìm đồng đội, nối những cuộc đoàn viên từ đại ngàn Trường Sơn

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ vẫn được các lực lượng chức năng kiên trì thực hiện. Trên những địa bàn từng là chiến trường ác liệt ở phía tây Quảng Trị, cán bộ, chiến sĩ ngày đêm lần tìm từng dấu tích đồng đội. Cùng với đó, lực lượng Công an đẩy mạnh thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, góp phần nối lại những cuộc đoàn viên còn dang dở sau chiến tranh.

Giữ hồn xưa bên dòng Ô Lâu

Giữ hồn xưa bên dòng Ô Lâu

Giữa miền quê ven sông Ô Lâu, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, làng cổ Hội Kỳ vẫn còn lưu giữ nhiều ngôi nhà rường hàng trăm năm tuổi – những dấu tích hiếm hoi của một không gian văn hóa xưa cũ còn sót lại. Sau hơn 5 thế kỷ hiện diện, những mái ngói rêu phong, cột kèo gỗ mít sẫm màu thời gian vẫn lặng lẽ đứng đó như một phần ký ức làng quê.

Nỗi đau sau song sắt của người mẹ lầm lỡ

Nỗi đau sau song sắt của người mẹ lầm lỡ

Cơn mưa chuyển mùa bất chợt đổ xuống cao nguyên, những hạt mưa lách qua khung cửa sắt, rơi lộp độp xuống nền xi măng lạnh. Trong góc buồng giam ở Trại tạm giam số 1 Công an tỉnh Lâm Đồng, phạm nhân Huỳnh Thị Thanh Thảo (SN 1985, trú xã Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng) lặng lẽ ngồi nhìn ra khoảng trời xám đục ngoài ô cửa nhỏ.

Hành trình trưởng thành của nữ phạm nhân hưởng chính sách khoan hồng

Hành trình trưởng thành của nữ phạm nhân hưởng chính sách khoan hồng

Biết mình là một trong những phạm nhân đủ điều kiện được hưởng chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước trong đợt này, nữ phạm nhân Trần Ngọc Minh Anh (SN 2006, trú tại phường Lâm Viên – Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng) đã không giấu được những giọt nước mắt vỡ òa sau quãng thời gian dài sống trong day dứt và ân hận.

Nỗi đau ở Sông Lô và lời cảnh tỉnh không thể chậm trễ

Nỗi đau ở Sông Lô và lời cảnh tỉnh không thể chậm trễ

Chưa bao giờ ở xã Sông Lô, tỉnh Phú Thọ lại có đến nhiều đám tang cùng một lúc như vậy. Có tới 5 gia đình cùng chung một nỗi đau vô tận khi đột ngột mất đi người con trai yêu quý trong buổi chiều định mệnh. Lá vàng tiễn mái đầu xanh, tiếng khóc gọi tên con nghe quá xót xa.

Mạch sống chảy mãi giữa đại ngàn Trường Sơn

Mạch sống chảy mãi giữa đại ngàn Trường Sơn

Tháng 5 về, nắng vàng như rót mật trên những sườn đồi phía Tây TP Đà Nẵng. Giữa màu xanh ngút ngàn của dãy Trường Sơn hùng vĩ, đồng bào các dân tộc lại rộn ràng chuẩn bị cho một ngày lễ đặc biệt trong trái tim mình: Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026).

Đổi thay, phát triển ở vùng căn cứ cách mạng Vùng Bưng 6 xã

Đổi thay, phát triển ở vùng căn cứ cách mạng Vùng Bưng 6 xã

Vùng Bưng 6 xã vốn là căn cứ cách mạnh gắn liền với những trang sử đấu tranh kiên cường của quân dân ta qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Đây không chỉ là căn cứ lưu giữ giá trị lịch sử, truyền thống yêu nước, Vùng Bưng đầy lau sậy, cỏ cây xưa kia nay vươn mình mạnh mẽ với tốc độ phát triển kinh tế, văn hóa, đô thị và công nghiệp.

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Linh thiêng nguồn nước giữa đại ngàn

Sương sớm còn vương trên những tán rừng già, giăng thành lớp màn mỏng bảng lảng phủ xuống buôn làng. Từng mái nhà dài của người Mnông ở xã Đam Rông 4 (Lâm Đồng) lặng lẽ thức giấc trong tiếng gà rừng gọi sáng, trong mùi khói bếp len qua vách gỗ. Con đường đất đỏ dẫn xuống bến nước diễn ra lễ cúng hôm nay bỗng trở nên rộn ràng khác lạ!

Địa đạo Phú Thọ Hòa, biểu tượng của ý chí kiên cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân

Địa đạo Phú Thọ Hòa, biểu tượng của ý chí kiên cường và nghệ thuật chiến tranh nhân dân

Địa đạo Phú Thọ Hòa là một công trình quân sự trong lòng đất tại phường Phú Thọ Hòa, TP Hồ Chí Minh. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, địa đạo Phú Thọ Hòa là điểm trú ngụ của bộ đội chủ lực, được các đơn vị đặc công biệt động của cách mạng dùng làm bàn đạp tấn công vào nội thành Sài Gòn như: Trung đoàn Phạm Hồng Thái, Tiểu đoàn Ngô Gia Tự. Đồng thời, địa đạo cũng là cái nôi đảm bảo cho nhiều cán bộ quân dân chính đảng các cấp về dừng chân hoạt động tại đây.

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Cồn Cỏ – mùa gió mới từ một hòn đảo tiền tiêu

Chỉ hơn một giờ lênh đênh, còn tàu rời biển Cửa Việt (Quảng Trị) đã cặp đảo Cồn Cỏ. Tháng Tư, hòn đảo nhỏ hiện trước mắt chúng tôi xanh thẫm bởi rừng, lấp lánh bởi nắng và mang một vẻ bình yên rất riêng của vùng biển tiền tiêu. Nhưng điều khiến người ta ngạc nhiên không chỉ là vẻ đẹp ấy, mà là cảm giác Cồn Cỏ đang chuyển mình.

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.