Chiều 15/7, tại Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung thảo luận. Dự phiên họp có: Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng; đại diện các bộ, ngành chức năng.
Trình bày tóm tắt dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, mục tiêu của việc sửa đổi luật nhằm thúc đẩy sự tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp, đẩy mạnh phân cấp phân quyền, cắt giảm triệt để thủ tục hành chính, giảm thiểu chi phí logistics, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại.
Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung lần này có bố cục tinh gọn gồm 2 Điều (Điều 1: Sửa đổi, bổ sung; Điều 2: Điều khoản thi hành) và giữ nguyên đối tượng áp dụng. Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn cấp bách, Chính phủ đã đề xuất trình Quốc hội xem xét và thông qua dự án Luật ngay tại kỳ họp không thường lệ (dự kiến khai mạc từ ngày 3/8/2026) theo quy trình 1 kỳ họp.
Để phù hợp với thực tế và đồng bộ với các luật mới ban hành như Luật Thương mại điện tử (TMĐT) và Luật Quản lý thuế, dự thảo luật tập trung sửa đổi, bổ sung 15 điều nhằm đáp ứng mô hình tổ chức bộ máy mới sau sắp xếp.
Nội dung sửa đổi nổi bật bao gồm việc chuẩn hóa lại khái niệm "kho ngoại quan" và "người khai hải quan". Để tăng cường tính chủ động cho cơ sở, dự thảo phân cấp quyết định miễn kiểm tra thực tế hàng hóa trong trường hợp đặc biệt cho thủ trưởng cơ quan hải quan địa phương. Thời hạn khai bổ sung cũng được quy định rõ ràng là phải thực hiện trước khi dừng đưa hàng qua khu vực giám sát, đi kèm với các chế tài xử phạt nghiêm khắc để tránh trục lợi.
Về tạo thuận lợi thương mại, dự thảo luật quy định tăng thời hạn lưu giữ hàng hóa tại kho ngoại quan lên 24 tháng, địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS) lên 180 ngày và bãi bỏ hoàn toàn thủ tục xin gia hạn. Ngược lại, để siết chặt quản lý môi trường, doanh nghiệp cảng, kho bãi phải chịu trách nhiệm tiêu hủy hàng hóa gây ô nhiễm vô chủ dưới sự giám sát của cơ quan hải quan.
Đối với hoạt động sở hữu trí tuệ (SHTT), cơ quan hải quan được chủ động tạm dừng thủ tục nếu nghi ngờ hàng quá cảnh giả mạo. Chủ thể SHTT có thể nộp hồ sơ đề nghị kiểm tra tại bất kỳ Chi cục Hải quan nào thuận tiện nhất. Về kiểm tra sau thông quan, thời hạn kiểm tra và gia hạn được điều chỉnh từ "10 ngày làm việc" thành "tối đa là 20 ngày", thực hiện đồng bộ theo nguyên tắc quản lý rủi ro và hợp nhất thủ tục tại trụ sở người khai và trụ sở doanh nghiệp. Trách nhiệm thu thuế cũng được thống nhất đồng bộ với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo tính đồng bộ với Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Thương mại điện tử, các luật liên quan và các dự án luật đang xây dựng khác. Đối với quy định mới về "kiểm định hải quan", cơ quan thẩm tra yêu cầu làm rõ nội hàm, tiêu chí kỹ thuật, phân định rõ ranh giới với hoạt động đánh giá sự phù hợp chuyên ngành, đồng thời quy định cụ thể trình tự và quyền khiếu nại của người khai.
Ủy ban đồng ý bỏ các điều kiện kinh doanh về đại lý làm thủ tục hải quan để phù hợp với Luật Đầu tư, song đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính chỉ ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để tránh phát sinh thêm "giấy phép con" hoặc điều kiện kinh doanh mới không cần thiết.
Thảo luận tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao tinh thần cải cách của dự thảo, đồng thời lưu ý cơ quan soạn thảo cần tập trung giải quyết triệt để một số vấn đề lớn. Cụ thể, về quản lý hàng hóa thương mại điện tử qua biên giới (Điều 16A). Đây là bước đi đột phá để lấp đầy khoảng trống pháp lý trước làn sóng mua sắm trực tuyến xuyên biên giới. Dự thảo cần giải quyết đồng thời hai thách thức: tắc nghẽn luồng vận chuyển do lượng đơn hàng nhỏ quá lớn, và nguy cơ thất thu thuế từ việc chia nhỏ trị giá hàng hóa dưới định mức miễn thuế. Giải pháp căn cơ là bắt buộc liên thông dữ liệu danh tính và xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên dụng cho thương mại điện tử.
Về thể chế hóa quản lý tuân thủ (Điều 17A) chuyển từ mô hình quản lý rủi ro phân luồng (Xanh, Vàng, Đỏ) tại thời điểm thông quan truyền thống sang đánh giá toàn diện hệ thống mức độ tuân thủ trong suốt vòng đời của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần được xem là "đối tác tự nguyện tuân thủ". “Cần luật hóa rõ ràng lợi ích, ví dụ doanh nghiệp đạt Mức độ 1 (cao nhất) sẽ được miễn kiểm tra định kỳ sau thông quan từ 3 - 5 năm, trừ khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật rõ ràng”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội lưu ý siết chặt quy định khai bổ sung hồ sơ hải quan. “Quy định này nhằm chặn đứng việc cố tình hợp thức hóa hồ sơ khi bị phát hiện sai phạm. Dẫu vậy, luật cần phân định rõ ràng giữa sơ suất vô ý và hành vi cố tình lách luật, quy định rõ thời hạn xử lý của cơ quan hải quan để tránh gây nghẽn dòng tiền của doanh nghiệp”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý.
Về pháp lý hóa hải quan số và chia sẻ dữ liệu liên ngành, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần công nhận giá trị pháp lý tuyệt đối của các chứng từ điện tử, thúc đẩy liên thông dữ liệu giữa hải quan và các cơ quan kiểm tra chuyên ngành để cải cách thực chất, tháo gỡ nút thắt cho xuất nhập khẩu, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
