Đột phá thể chế, tạo động lực tăng trưởng mới
Đáng chú ý trong nhóm dự thảo nghị quyết là các cơ chế phát triển khu thương mại tự do (FTZ), khu logistics tích hợp và khu công nghệ cao.
TP Hồ Chí Minh hiện có quy mô GRDP khoảng 2,71 triệu tỷ đồng, chiếm gần 23,5% GDP cả nước, cùng mạng lưới hơn 15.300 doanh nghiệp logistics. Với lợi thế từ cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, định hướng cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và hệ thống sân bay Tân Sơn Nhất, Long Thành, thành phố có nhiều điều kiện phát triển thành trung tâm thương mại, logistics và dịch vụ của khu vực.
Tuy nhiên, lợi thế về vị trí và quy mô thị trường vẫn chưa được khai thác tương xứng. Chi phí logistics tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 16-17% GDP, trong đó chi phí vận tải chiếm 50-70%. Hệ thống kho bãi còn phân tán, quy mô nhỏ, kết nối giữa các phương thức vận tải chưa đồng bộ, làm gia tăng chi phí sản xuất và lưu thông hàng hóa.
Trước thực tế này, dự thảo nghị quyết về FTZ và khu logistics tích hợp đề xuất hình thành FTZ TP Hồ Chí Minh gắn với khu vực cảng biển Cái Mép Hạ, quy mô hơn 4.165ha, kết nối mạng lưới logistics tại Cát Lái, Tân Kiên, Hiệp Phước, Linh Trung và Củ Chi.
Đáng chú ý, dự thảo đề xuất cơ chế quản lý một cửa, liên thông trên nền tảng số hóa nhằm đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu về an ninh, hải quan. Các chính sách ưu đãi gồm thuế thu nhập doanh nghiệp, giảm 50% thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia, nhà khoa học và hỗ trợ về đất đai, lãi suất vay vốn ngân sách cho hạ tầng logistics.
Cùng với logistics, phát triển các khu công nghệ cao là hướng đi quan trọng nhằm chuyển dịch mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hiện Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh có diện tích hơn 1.110ha, thu hút 166 dự án với tổng vốn đăng ký 13,755 tỷ USD, đóng góp hơn 190 tỷ USD giá trị xuất khẩu lũy kế. Khu Nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao quy mô 1.754ha và Công viên phần mềm Quang Trung rộng 43ha cũng là những nền tảng quan trọng.
Dù vậy, cơ chế quản lý hiện nay vẫn còn hạn chế trong huy động nguồn lực xã hội hóa đầu tư hạ tầng, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox).
Theo đề xuất, cơ quan quản lý khu công nghệ cao sẽ làm đầu mối trực tiếp giải quyết hoặc phối hợp giải quyết các thủ tục về đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường. Thành phố cũng dự kiến hỗ trợ lãi suất vay vốn cho doanh nghiệp đầu tư hạ tầng khoa học - công nghệ dùng chung, hạ tầng số tiên tiến; hỗ trợ đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và xây dựng cơ sở lưu trú cho chuyên gia tại các dự án trọng điểm.
Khơi thông nguồn lực đất đai, tránh lãng phí và chậm trễ
Một nhóm nội dung quan trọng khác tại kỳ họp là các tờ trình liên quan đến đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư dự án có sử dụng đất và thu hồi đất phục vụ lợi ích quốc gia, công cộng. Đây là những quyết sách có ý nghĩa trực tiếp đối với việc khai thác nguồn lực đất đai, thúc đẩy đầu tư và hoàn thiện hạ tầng đô thị.
Theo tờ trình của UBND thành phố đề xuất danh mục 7 khu đất thực hiện đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư dự án có sử dụng đất năm 2026, gồm 4 khu đô thị, khu dân cư và 3 dự án thuộc nhóm đấu thầu theo pháp luật chuyên ngành.
Đáng chú ý, Khu đô thị mới Mỹ Xuân - Tóc Tiên tại xã Châu Pha và phường Phú Mỹ có diện tích khoảng 293,22ha, định hướng phát triển đô thị thông minh, sinh thái, với hệ thống hạ tầng kỹ thuật, xã hội và nhà ở đồng bộ, kết nối trực tiếp cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu.
Các khu vực còn lại gồm khu phát triển đô thị An Sơn II tại phường Thuận An, rộng khoảng 75ha; Khu đô thị Bắc Vũng Tàu tại phường Phước Thắng, rộng 60,3ha; khu dân cư mới Tam Bình tại phường Tam Bình, rộng 22,47ha. Ba dự án khác là Nhà máy điện mặt trời Bàu Bàng 1, Bàu Bàng 2 và trường liên cấp tư thục tại phường Tân Hưng.
Việc đưa các khu đất vào danh mục đấu thầu tạo cơ sở pháp lý để công bố dự án, lựa chọn nhà đầu tư công khai, minh bạch. Theo hồ sơ trình, các khu đất đã được rà soát điều kiện pháp lý, chưa đủ điều kiện đấu giá quyền sử dụng đất do chưa hoàn thành bồi thường, giải phóng mặt bằng và phù hợp với các quy hoạch liên quan.
Cùng với đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, UBND thành phố trình danh mục 40 công trình, dự án phải thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng, với tổng diện tích 345,22ha. Đây là đợt 3 trong kế hoạch thu hồi đất năm 2026.
Trong số này, 28 công trình, dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước có diện tích thu hồi 68,32ha, tập trung vào giao thông, giáo dục, công trình công cộng, giải trí, thủy lợi, xử lý chất thải và hạ tầng tái định cư. Riêng lĩnh vực giao thông có 19 dự án, diện tích 54,70ha.
Đối với nhóm vốn ngoài ngân sách, có 12 công trình, dự án với tổng diện tích thu hồi 276,90ha. Trong đó, 9 dự án khai thác khoáng sản chiếm 211,73ha nhằm cung cấp nguyên vật liệu cho các công trình giao thông trọng điểm; ngoài ra còn có Cụm công nghiệp Phước Tân rộng 50ha, Cảng Cái Mép Gemadept - Terminal Link rộng 14,46ha và một dự án cấp thoát nước rộng 0,71ha.
Theo UBND thành phố, các dự án đều bảo đảm điều kiện pháp lý, có dự án đầu tư được phê duyệt hoặc bố trí nguồn vốn theo quy định. Đối với dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách, nhà đầu tư phải cam kết hoàn thành bồi thường, giải phóng mặt bằng trong vòng 24 tháng kể từ khi nghị quyết có hiệu lực. Tiến độ thu hồi đất sẽ được rà soát hằng năm và công khai trên cổng thông tin điện tử để người dân theo dõi, giám sát.
Chính sách đồng bộ, hướng đến quyền lợi người dân
Bên cạnh những quyết sách về đầu tư và phát triển kinh tế, kỳ họp còn xem xét nhiều chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống, sinh kế và quyền lợi của người dân sau khi địa giới hành chính được mở rộng.
Đáng chú ý là đề xuất thống nhất diện tích nhà ở tối thiểu để đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp do thuê, mượn, ở nhờ ở mức 8m² sàn/người. Trước khi hợp nhất, TP Hồ Chí Minh và tỉnh Bình Dương áp dụng mức 8m² sàn/người, trong khi tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu áp dụng mức 10m² sàn/người.
Việc thống nhất mức 8m² sàn/người được đề xuất nhằm bảo đảm đồng bộ chính sách, đồng thời mở rộng cơ hội đăng ký thường trú cho người lao động, sinh viên và công nhân thuê nhà tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu cũ.
Dự thảo chỉ áp dụng đối với trường hợp đăng ký thường trú tại chỗ ở thuê, mượn, ở nhờ, không áp dụng đối với nhà ở thuộc sở hữu của người đăng ký. Quy định này cũng không làm phát sinh thủ tục hành chính hay thành phần hồ sơ mới. Các yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy, trật tự xây dựng và vệ sinh môi trường vẫn thực hiện theo pháp luật chuyên ngành. Những hồ sơ đăng ký thường trú đã được tiếp nhận hợp lệ trước ngày nghị quyết có hiệu lực tiếp tục được giải quyết theo quy định tại thời điểm tiếp nhận.
Một chính sách khác liên quan trực tiếp đến sinh kế người dân là hỗ trợ sản xuất lúa và bảo vệ đất trồng lúa. Theo số liệu công bố năm 2024 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, TP Hồ Chí Minh sau hợp nhất có khoảng 33.293ha đất trồng lúa, gồm 16.393ha đất chuyên trồng lúa và 16.900ha đất trồng lúa còn lại.
Trước khi hợp nhất, chính sách hỗ trợ sản xuất lúa giữa các địa phương chưa thống nhất. vì vậy, dự thảo nghị quyết đề xuất hỗ trợ 100% kinh phí cho hoạt động cải tạo, phục hồi đất trồng lúa; đánh giá lý, hóa tính và lập bản đồ nông hóa thổ nhưỡng định kỳ 5 năm; duy tu, bảo dưỡng công trình giao thông, thủy lợi nội đồng cấp xã theo dự toán được duyệt; mua bản quyền giống lúa được bảo hộ cho doanh nghiệp, hợp tác xã có liên kết sản xuất, tiêu thụ với nông dân. Những khoản hỗ trợ trực tiếp người sản xuất như giống, phân bón, vật tư, đào tạo, tập huấn và khuyến nông được áp dụng theo các chính sách hiện hành, tránh trùng lặp và bảo đảm hiệu quả ngân sách.
Ở lĩnh vực quản lý đô thị, dự thảo nghị quyết về đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng cũng được đặt ra nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trên địa bàn rộng lớn sau hợp nhất. Nhiều tuyến đường mới chưa có tên hoặc việc đặt tên chưa thống nhất, gây khó khăn cho giao dịch, quản lý hành chính và sinh hoạt của người dân.
Dự thảo đề xuất phân cấp cho HĐND cấp xã, phường, đặc khu trực tiếp đặt tên các tuyến đường đô thị và công trình công cộng thuộc phạm vi quản lý của UBND cấp xã. Thành phố xây dựng quy trình thẩm định thông qua Hội đồng tư vấn cấp thành phố và Ngân hàng tên đường với các tiêu chí về danh nhân, sự kiện lịch sử, địa danh truyền thống.
Đặt tên đường không đơn thuần là giải quyết thủ tục hành chính mà còn liên quan đến bản sắc văn hóa, lịch sử địa phương, quản lý địa chính và cơ sở dữ liệu địa chỉ quốc gia. Vì vậy, phân cấp cần đi đôi với thẩm định chặt chẽ, bảo đảm thống nhất, tránh tùy tiện và trùng lặp.
