Tám mươi năm một niềm tin

Có một điều đáng suy ngẫm: Trong hoàn cảnh ấy, khi từng cán bộ, chiến sĩ Công an đang đối mặt với những nhiệm vụ sinh tử để bảo vệ chính quyền, tại sao việc xuất bản một tờ báo lại được đặt ra và thực hiện sớm đến như vậy?

Câu trả lời nằm ở một chân lý mà những người đứng đầu lực lượng lúc ấy đã nhận ra rất sớm: Xây dựng lực lượng không thể tách rời công tác tư tưởng, thông tin và mối liên hệ với nhân dân. Một lực lượng vũ trang có thể được trang bị bằng vũ khí, nhưng chỉ có thể trưởng thành và hoàn thành tốt nhiệm vụ bằng niềm tin – niềm tin của chính người trong hàng ngũ và niềm tin, sự ủng hộ của nhân dân.

Đó là điểm khởi đầu của một giá trị mà tám thập kỷ sau nhìn lại, chúng ta càng thấy thêm ý nghĩa.

I. Một tờ báo ra đời từ yêu cầu xây dựng lực lượng

Tờ Công an mới do đồng chí Lê Giản, Giám đốc Nha Công an Việt Nam, trực tiếp chỉ đạo xây dựng. Số đầu tiên xác định rõ mục đích: phổ cập trong quần chúng tinh thần mới của Công an, thắt chặt liên lạc giữa những người cùng ngành trên toàn quốc, đồng thời cung cấp thông tin, kiến thức về xã hội, pháp luật và nghiệp vụ.

Đọc lại mục đích ấy, có thể thấy tờ báo không ra đời chỉ để đưa tin về hoạt động của một lực lượng. Nó ra đời với hai hướng nhìn: Hướng vào bên trong để rèn luyện đội ngũ, hướng ra bên ngoài để tạo dựng sự hiểu biết và gắn bó với nhân dân.

Số phận tờ báo gắn liền với số phận đất nước. Số thứ tư đã in xong nhưng chưa kịp phát hành thì ngày 19/12/1946, kháng chiến toàn quốc bùng nổ. Báo phải chuyển lên chiến khu. Dòng chảy ấy không đứt: nó tiếp tục chuyển sang tên gọi Rèn Luyện, Bạn Dân và các nội san trong suốt những năm kháng chiến. Ngày 15/7/1957, trên nền tảng những tờ báo tiền thân, Báo Công an nhân dân chính thức mang tên gọi hôm nay, với lời tựa "Cùng bạn đọc" xác định đây là diễn đàn chung của cán bộ trong ngành, nơi trao đổi kinh nghiệm, trau dồi tư tưởng, lý luận và nghiệp vụ để phục vụ Đảng, phục vụ nhân dân tốt hơn.

Từ đó là một chặng đường dài: ngày 20/11/1965 ra tuần báo; ngày 4/10/1988 phát hành công khai đến bạn đọc cả nước; ngày 23/11/2004 lên mạng Internet; năm 2019 được Chính phủ xác định là một trong sáu cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện của quốc gia. Mỗi dấu mốc là một lần mở rộng biên độ: từ tờ báo lưu hành nội bộ thành một hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng mà tiếng nói đến với hàng triệu người dân.

Nhưng xuyên qua mọi thay đổi về hình thức, mạch tư tưởng hình thành từ năm 1946 vẫn còn nguyên: tờ báo không đứng ngoài quá trình xây dựng lực lượng; bản thân nó là một bộ phận của quá trình ấy.

Báo chí Công an phải giúp cán bộ, chiến sĩ hiểu nhiệm vụ, hiểu nhân dân, hiểu chính mình và hiểu yêu cầu của từng giai đoạn cách mạng. Đồng thời, qua báo chí, hình ảnh người chiến sĩ, những công việc thầm lặng, những chiến công, những vấn đề đặt ra từ thực tiễn bảo vệ an ninh, trật tự được chuyển tải đến xã hội. Và ở chiều ngược lại – chiều quan trọng không kém – hơi thở đời sống của nhân dân được đưa trở lại với lực lượng.

Chính ở điểm ấy, một tờ báo của ngành có thể trở thành một cầu nối xã hội.

II. Bức thư ngày 11/3/1948 – “chiếc la bàn” của báo chí Công an

Nếu phải chọn một dấu mốc đặc biệt để nói về giá trị của báo chí Công an, tôi cho rằng đó là ngày 11/3/1948.

Tết Mậu Tý năm ấy, đồng chí Hoàng Mai, Giám đốc Công an Khu XII, gửi biếu Chủ tịch Hồ Chí Minh số báo Xuân Bạn Dân và xin ý kiến về nội dung, hình thức tờ báo. Ngày 11/3/1948, Bác gửi thư trả lời. Trong bức thư ấy có những lời chỉ dẫn về công tác làm báo và đặc biệt là Sáu điều về "Tư cách người Công an cách mệnh": đối với tự mình phải cần, kiệm, liêm, chính; đối với đồng sự phải thân ái giúp đỡ; đối với Chính phủ phải tuyệt đối trung thành; đối với nhân dân phải kính trọng, lễ phép; đối với công việc phải tận tụy; đối với địch phải cương quyết, khôn khéo.

Sáu điều ấy đã trở thành di sản tinh thần của lực lượng Công an nhân dân suốt gần tám thập kỷ. Nhưng nếu chỉ nhìn bức thư như nơi Bác nêu Sáu điều thì vẫn chưa thấy hết chiều sâu của sự kiện.

Điều đáng chú ý là Sáu điều Bác Hồ dạy Công an nhân dân được nêu trong một bức thư góp ý cho một tờ báo. Bác đặt công tác báo chí ngay trong mối quan hệ với bản chất của người Công an cách mạng. Người căn dặn: "Trên báo cần thường xuyên làm cho anh chị em công an nhận rõ Công an của ta là Công an nhân dân, vì dân mà phục vụ và dựa vào nhân dân mà làm việc".

Và Người nhấn mạnh một ý mà mọi người làm báo Công an và toàn thể cán bộ, chiến sĩ cần khắc ghi: nhân dân ta có hàng chục triệu người, có hàng mấy chục triệu tai mắt, tay chân; nếu biết dựa vào nhân dân thì việc gì cũng xong.

Như vậy, với Bác, tờ báo không đơn thuần truyền đạt mệnh lệnh hay đưa tin về hoạt động của lực lượng. Báo chí phải góp phần hình thành nhân cách nghề nghiệp, củng cố quan điểm quần chúng và định hướng cách người Công an ứng xử với nhân dân, với đồng chí, với công việc và với chính mình. Tờ báo, nói cách khác, là nơi lực lượng tự soi mình mỗi ngày.

Đây là một quan niệm báo chí có giá trị vượt thời gian. Tám mươi năm sau, công nghệ làm báo đã thay đổi căn bản, nhưng câu hỏi cốt lõi vẫn còn nguyên: tờ báo đang góp phần tạo nên người chiến sĩ như thế nào, và đang góp phần làm cho nhân dân hiểu, tin, đồng hành với lực lượng ra sao?

Chính vì thế, bức thư ngày 11/3/1948 không chỉ là một tư liệu lịch sử quý giá. Nó là một "chiếc la bàn" về sứ mệnh của báo chí Công an.

III. Từ trang báo đến ký ức của một lực lượng

Qua các cuộc kháng chiến, qua thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, các thế hệ người làm báo Công an đã ghi lại một phần quan trọng đời sống của lực lượng và đất nước.

Có những chiến công lớn. Có những con người bình dị. Có những vụ án đặc biệt. Có những hy sinh không được nhiều người biết đến. Có những câu chuyện từ cơ sở, từ nhân dân, từ những địa bàn phức tạp mà nếu không được ghi lại, rất dễ mất đi trong dòng chảy thời gian.

Một tờ báo vì thế còn có một chức năng khác: lưu giữ ký ức của một lực lượng.

Nhưng ký ức báo chí chỉ có giá trị khi nó gắn với sự thật. Và sự thật chỉ tạo nên niềm tin khi được trình bày bằng trách nhiệm, sự chính xác và thái độ tôn trọng bạn đọc. Một tờ báo ngành mà chỉ biết khen thì chưa chắc bạn đọc đã tin; chỉ ca ngợi thành tích mà né tránh những điều còn khuyết thì chính người trong lực lượng cũng không tìm thấy mình ở đó. Niềm tin không được xây bằng những trang báo dễ chịu. Nó được xây bằng những trang báo đúng.

Từng làm công tác xây dựng lực lượng, đồng thời có thời gian đọc và cộng tác với Báo Công an nhân dân, tôi càng cảm nhận rõ điều này. Giá trị của một tờ báo ngành không chỉ nằm ở những sự kiện lớn mà còn ở khả năng giúp người trong lực lượng nhìn thấy mình trong công việc hằng ngày, nhìn thấy đồng chí, đồng đội, nhìn thấy nhân dân và những yêu cầu mới của xã hội.

Một bài viết hay có thể tạo cảm xúc trong một ngày. Nhưng một tờ báo đáng tin cậy phải tạo được thói quen tìm đến qua nhiều năm. Đó mới là vốn quý nhất của một cơ quan báo chí.

IV. Tám mươi năm sau, thử thách của niềm tin nằm ở đâu?

Ngày nay, thông tin có thể đi từ hiện trường đến hàng triệu người chỉ trong vài phút; trí tuệ nhân tạo có thể viết, dựng hình, tạo giọng nói giống thật đến mức khó phân biệt. Nhưng tốc độ không đi cùng niềm tin. Các khảo sát quốc tế nhiều năm gần đây cho thấy một nghịch lý: Chưa bao giờ con người tiếp cận nhiều thông tin đến thế và cũng chưa bao giờ tỷ lệ tin vào tin tức thấp đến thế - ở nhiều quốc gia chỉ quanh bốn phần mười. Thông tin càng nhiều, niềm tin càng khan hiếm. Đó là quy luật mới của thời đại số.

Trong nghịch lý ấy, báo chí Công an đứng trước một nghịch lý kép: càng nhiều thông tin, giá trị của thông tin được kiểm chứng càng lớn; càng nhanh, yêu cầu chính xác càng cao. Chính khi niềm tin trở thành thứ khan hiếm nhất, nó cũng là lợi thế lớn nhất của một tờ báo đã tám mươi năm gắn với lực lượng và nhân dân. Vì thế, tương lai của Báo Công an nhân dân không thể chỉ đo bằng tốc độ hay số lượng nền tảng, mà bằng khả năng đi nhanh mà không hấp tấp, hiện đại mà không đánh mất chuẩn mực, gần dân mà vẫn giữ vững tính đảng, tính chiến đấu, tính chính xác của báo chí cách mạng.

Thử thách ấy có bốn mặt: đi trước sự kiện - phát hiện, giải thích, cảnh báo nguy cơ thay vì chỉ phản ánh sau khi việc đã xảy ra; cương quyết, khôn khéo trên mặt trận tư tưởng - thắng bằng sự thật, đưa tin đúng sớm hơn tin sai; giữ chuẩn mực trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo - công nghệ có thể nhanh hơn, nhưng chỉ con người chịu trách nhiệm trước bạn đọc; và dám nói điều khó - niềm tin của nhân dân không đến từ những bài báo chỉ có thành tích, mà từ việc dám nói điều lực lượng còn phải sửa.

Tám mươi năm trước, tờ Công an mới ra đời trong những ngày đất nước đứng trước thử thách sinh tử. Tám mươi năm sau, Báo Công an nhân dân đứng trước một thử thách khác: giữa biển thông tin nhanh, nhiều, thật giả đan xen, làm sao để mỗi trang báo vẫn là một địa chỉ đáng tin cậy.

Giữ được điều ấy là giữ mạch nguồn bắt đầu từ ngày 1/11/1946, được soi sáng bởi bức thư Bác Hồ ngày 11/3/1948 và được các thế hệ người làm báo Công an bồi đắp suốt tám thập kỷ. Tuổi của một tờ báo được tính bằng năm tháng. Nhưng sức sống của nó được đo bằng niềm tin của bạn đọc.