Hải quan tăng tốc chuyển đổi số, tạo thuận lợi thương mại

Chuyển đổi số tạo bước đột phá trong hoạt động thông quan

Một trong những điểm nhấn nổi bật của ngành Hải quan trong nửa đầu năm 2026 là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng lực quản lý, giảm thời gian thông quan và tạo thuận lợi tối đa cho cộng đồng doanh nghiệp.

Theo Cục Hải quan, ngay từ đầu năm, đơn vị đã tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản lý, giám sát hải quan theo hướng hiện đại, minh bạch và thống nhất. Các nhiệm vụ chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, bám sát định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Điểm nhấn quan trọng là việc triển khai thí điểm Đề án thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III từ ngày 1/6/2026 sau khi được Bộ Tài chính phê duyệt. Đây được xem là bước tiến lớn trong quá trình hiện đại hóa mô hình quản lý hải quan, hướng tới xử lý tập trung, chuyên nghiệp, thống nhất và nâng cao hiệu quả phục vụ doanh nghiệp.

Kết quả sau tháng đầu tiên triển khai cho thấy Đội Thông quan tập trung đã tiếp nhận, xử lý 45.425 tờ khai hải quan. Đáng chú ý, thời gian xử lý đối với các tờ khai luồng vàng giảm từ 12-19% so với trước, góp phần rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Cùng với mô hình thông quan tập trung, ngành Hải quan tiếp tục thúc đẩy xây dựng cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh theo chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Cục Hải quan đã tham mưu Bộ Tài chính xây dựng Đề án thống nhất giao cơ quan Hải quan thực hiện kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh tại cửa khẩu. Nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ là bước cải cách quan trọng, góp phần giảm chồng chéo trong hoạt động kiểm tra chuyên ngành, nâng cao hiệu quả quản lý và rút ngắn thời gian thông quan.

Trong lĩnh vực công nghệ thông tin, hệ thống VNACCS/VCIS cùng các hệ thống vệ tinh tiếp tục vận hành ổn định 24/7, bảo đảm hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra thông suốt. Các dự án thuộc Đề án 06 như hệ thống đăng ký người sử dụng, kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống tiếp nhận thủ tục hành chính cũng đã cơ bản hoàn thành các hạng mục kỹ thuật quan trọng.

Bên cạnh đó, dịch vụ công trực tuyến tiếp tục được mở rộng với hơn 11,8 triệu hồ sơ được tiếp nhận và xử lý trong kỳ, góp phần giảm thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hành chính cho doanh nghiệp và người dân.

Đặc biệt, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào hoạt động nghiệp vụ đã mang lại hiệu quả rõ nét. Sau thời gian thử nghiệm từ đầu tháng 2 đến ngày 20/4/2026, chatbot AI của ngành Hải quan đã xử lý hơn 53.600 câu hỏi từ trên 14.400 lượt hội thoại. Các nội dung được doanh nghiệp tra cứu nhiều nhất là mã HS, phân loại hàng hóa, thủ tục hải quan, hồ sơ chứng từ và xuất xứ hàng hóa. Với tỷ lệ phản hồi thành công lên tới 99,78%, cao hơn mức tiêu chuẩn phổ biến của các hệ thống AI hiện nay, chatbot đang được nghiên cứu để mở rộng triển khai trên phạm vi toàn ngành.

Tạo thuận lợi thương mại, thúc đẩy tăng trưởng xuất nhập khẩu

Những nỗ lực cải cách, hiện đại hóa và chuyển đổi số đã góp phần trực tiếp nâng cao năng lực thông quan, tạo động lực thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu của cả nước.

Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 549,68 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng hơn 117 tỷ USD. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 266,51 tỷ USD, tăng 21%, còn nhập khẩu đạt 283,17 tỷ USD, tăng 33,4%.

Nhiều chi cục hải quan khu vực ghi nhận quy mô kim ngạch rất lớn. Dẫn đầu cả nước là Chi cục Hải quan khu vực X với kim ngạch gần 139 tỷ USD, tăng 33,8% so với cùng kỳ. Tiếp theo là Chi cục Hải quan khu vực II với gần 116 tỷ USD; Chi cục Hải quan khu vực I đạt gần 78 tỷ USD, tăng tới 74,4%; Chi cục Hải quan khu vực III đạt gần 63 tỷ USD và Chi cục Hải quan khu vực IV đạt trên 41 tỷ USD.

Một số địa phương cũng ghi nhận tốc độ tăng trưởng rất cao như Chi cục Hải quan khu vực VI tăng 75,8%, Chi cục Hải quan khu vực VII tăng 47% hay khu vực XIV tăng 35,8%, phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của hoạt động sản xuất, xuất khẩu và nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu phục vụ sản xuất.

Song song với việc tạo thuận lợi thương mại, công tác thu ngân sách nhà nước tiếp tục đạt kết quả tích cực. Trong 6 tháng đầu năm, toàn ngành Hải quan thu ngân sách 264.795 tỷ đồng, tăng 18,6% so với cùng kỳ năm trước, đạt gần 59% dự toán được giao.

Kết quả này đến từ sự tăng trưởng mạnh của kim ngạch xuất nhập khẩu, đặc biệt là nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, đồng thời phản ánh hiệu quả của các giải pháp cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi thương mại và tăng cường quản lý thu.

Ở lĩnh vực kiểm định và phân tích phân loại hàng hóa, ngành Hải quan tiếp tục chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ nhằm bảo đảm áp dụng đúng mã số hàng hóa, chính sách thuế và quản lý chuyên ngành.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, cơ quan Hải quan đã ban hành thông báo kết quả phân tích, phân loại đối với 2.494 mẫu hàng hóa xuất nhập khẩu; tiếp nhận hơn 2.100 mẫu yêu cầu phân tích, đồng thời xử lý hàng trăm hồ sơ xác định trước mã số hàng hóa. Thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục nâng cao năng lực kiểm định, đẩy mạnh ứng dụng nền tảng số trong công tác kiểm tra nội bộ và xây dựng các chuyên đề quản lý rủi ro đối với các mặt hàng trọng điểm.

Siết chặt chống buôn lậu

Bên cạnh tạo thuận lợi thương mại, công tác đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và phòng, chống ma túy tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm của ngành Hải quan.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn ngành đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 11.418 vụ vi phạm, tăng 38,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trị giá hàng hóa vi phạm ước tính gần 9.926 tỷ đồng, trong đó có 41 vụ liên quan đến xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và hàng giả với trị giá gần 20 tỷ đồng.

Cơ quan Hải quan đã khởi tố 7 vụ án, chuyển cơ quan điều tra khởi tố 70 vụ khác, đồng thời thu hơn 611 tỷ đồng từ xử phạt vi phạm hành chính. Những con số này cho thấy hiệu quả của việc kết hợp giữa ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu, quản lý rủi ro với các biện pháp nghiệp vụ truyền thống trong phát hiện và xử lý vi phạm.

Thu ngân sách tăng nhờ nhập khẩu phục hồi

6 tháng đầu năm 2026, thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 264.795 tỷ đồng, tăng 18,6% so với cùng kỳ và bằng 58,7% dự toán. Kết quả này chủ yếu nhờ kim ngạch hàng hóa chịu thuế tăng 28,3%, với động lực từ 8 nhóm hàng nhập khẩu chủ lực như nguyên liệu, máy móc, ô tô nguyên chiếc, dầu thô, kim loại quý và linh kiện. Tuy nhiên, Cục Hải quan dự báo nguồn thu những tháng cuối năm sẽ chịu áp lực do nhập khẩu ô tô, máy móc chững lại, cùng tác động từ chính sách giảm thuế giá trị gia tăng, hoàn thuế và biến động giá dầu thế giới. Để hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách, ngành Hải quan sẽ tăng cường chống thất thu, gian lận thương mại, nâng cao năng lực dự báo, hiện đại hóa quản lý thu, xử lý nợ thuế và mở rộng nộp thuế điện tử 24/7.

Trong lĩnh vực phòng, chống ma túy, lực lượng Hải quan đã chủ trì và phối hợp với Công an, Bộ đội Biên phòng phát hiện 95 vụ, bắt giữ 233 đối tượng, thu giữ hơn 677 kg ma túy các loại, góp phần giữ vững an ninh kinh tế và trật tự an toàn xã hội.

Phát biểu tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm 2026, Cục trưởng Cục Hải quan Nguyễn Văn Thọ yêu cầu toàn ngành tập trung thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ trọng tâm, gồm hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi thương mại và đẩy mạnh chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, hướng tới xây dựng Hải quan thông minh, hiện đại.

Trong 6 tháng cuối năm, ngành Hải quan sẽ tập trung triển khai Đề án giao cơ quan Hải quan thực hiện kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu; đánh giá, mở rộng mô hình thông quan tập trung; quyết liệt hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách gắn với chống thất thu, gian lận thương mại, chuyển giá và trốn thuế.

Đồng thời, toàn ngành tiếp tục đổi mới quản lý rủi ro, kiểm tra sau thông quan; tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và ma túy; mở rộng hợp tác quốc tế; kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đẩy mạnh công tác truyền thông, xây dựng hình ảnh Hải quan hiện đại, minh bạch, đồng hành cùng doanh nghiệp.

Song song với đó, ngành Hải quan sẽ tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế, chủ động tham gia các cơ chế hợp tác trong khuôn khổ ASEAN, Tổ chức Hải quan thế giới (WCO), APEC và tăng cường trao đổi thông tin với các đối tác nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

Việc tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính cũng được xác định là nền tảng quan trọng để xây dựng lực lượng Hải quan hiện đại, chuyên nghiệp.

Trong bối cảnh kim ngạch xuất nhập khẩu tiếp tục tăng cao, yêu cầu quản lý ngày càng lớn và tiến trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy ngành Hải quan đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền hải quan hiện đại, số hóa, minh bạch và chuyên nghiệp. Đây không chỉ là động lực thúc đẩy thương mại, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia mà còn góp phần bảo đảm an ninh kinh tế, tăng thu ngân sách và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho cộng đồng doanh nghiệp.

Hải quan Việt Nam - Campuchia hợp tác về kiểm tra sau thông quan

Từ ngày 1-3/7/2026, Hải quan Việt Nam phối hợp với Hải quan Campuchia tổ chức chương trình trao đổi kinh nghiệm và khảo sát thực tế về nghiệp vụ kiểm tra sau thông quan (KTSTQ) tại TP Hồ Chí Minh và tỉnh Tây Ninh.

Tại buổi làm việc với Chi cục Kiểm tra sau thông quan, hai bên trao đổi về quy trình KTSTQ, chương trình doanh nghiệp ưu tiên (AEO), công tác kiểm tra tại doanh nghiệp, khu công nghiệp và khu phi thuế quan, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong triển khai nghiệp vụ. Hai bên cũng thống nhất tăng cường chia sẻ thông tin, hỗ trợ kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hải quan.

Đoàn Hải quan Campuchia cũng khảo sát thực tế tại Hải quan khu công nghiệp Trảng Bàng (Chi cục Hải quan khu vực XVII) và Nhà máy sữa bột Việt Nam của Vinamilk - doanh nghiệp ưu tiên từ năm 2015. Tại đây, đoàn tìm hiểu mô hình quản lý hải quan, công tác KTSTQ và kinh nghiệm xây dựng hệ thống quản trị tuân thủ của doanh nghiệp.

Theo Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm tra sau thông quan Trần Xuân Lộc, Hải quan Việt Nam định hướng KTSTQ không chỉ là công cụ kiểm tra, giám sát mà còn hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững. Việc tăng cường hợp tác với Hải quan Campuchia góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo thuận lợi thương mại và thúc đẩy quan hệ hợp tác song phương.