Sáng 31/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, các đại biểu Quốc hội đã chỉ ra những bất cập trong phản ứng và tổ chức thực thi chính sách, đồng thời kiến nghị giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực phát triển.
Lãng phí nguồn lực khi chính sách có độ trễ
Phát biểu thảo luận, đại biểu Trần Thị Vân, (đoàn Bắc Ninh) nêu 4 câu chuyện từ thực tiễn để làm rõ những bất cập trong phản ứng và tổ chức thực thi chính sách.
Câu chuyện thứ nhất là một đoạn đường cao tốc được sửa chữa, cơ quan chức năng đặt biển báo hạn chế tốc độ để bảo đảm an toàn cho người tham gia giao thông. Tuy nhiên, khi đường sửa xong, mặt đường thông thoáng, điều kiện lưu thông được khôi phục thì biển hạn chế tốc độ vẫn còn đó. Người dân vẫn phải đi theo tốc độ giới hạn. Đây là độ trễ trong việc chấm dứt chính sách khi điều kiện thực tế đã thay đổi.
Câu chuyện thứ hai liên quan đến đầu tư công. Có vốn đầu tư công, có dự án, có nhà thầu nhưng giá vật liệu xây dựng công bố thấp hơn nhiều so với giá thị trường. Nhà thầu chưa triển khai đã đứng trước nguy cơ thua lỗ, dự án chậm tiến độ, vốn đầu tư không thể giải ngân. Đây là độ trễ trong điều chỉnh chính sách trước biến động của thị trường.
Câu chuyện thứ ba là sau sắp xếp đơn vị hành chính, có trụ sở công dôi dư, có thể đầu tư xây dựng trường học. Tuy nhiên, đề xuất sử dụng đất lại bị từ chối với lý do chưa phù hợp quy hoạch đất giáo dục, mặc dù khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 248 của Quốc hội đã có cơ chế cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trụ sở cơ quan sang đất giáo dục khi chưa có quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Đây là độ trễ trong tổ chức thực hiện chính sách, khiến nguồn lực sẵn có chưa được khai thác.
Câu chuyện thứ tư được đại biểu dẫn chứng tại Phật Sơn, Trung Quốc. Một quán lẩu gà bất ngờ nổi tiếng trên mạng xã hội, thu hút hàng nghìn khách mỗi ngày, gây áp lực cho giao thông và hạ tầng công cộng. Chính quyền địa phương không lúng túng, không siết chặt, cũng không đứng ngoài quan sát mà chủ động mở bãi đỗ xe, cải thiện giao thông, bố trí nhà vệ sinh, lực lượng hỗ trợ và kết nối các dịch vụ du lịch lân cận. Từ một quán ăn nhỏ, chính quyền đã tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho cả khu vực. Đây là cách phản ứng nhanh, chuyển một hiện tượng thị trường thành cơ hội phát triển cho địa phương.
Từ những dẫn chứng trên, đại biểu Trần Thị Vân cho rằng: “Chúng ta không thiếu chính sách, cái mà chúng ta đang thiếu là một cơ chế phản ứng đủ nhanh và tinh thần dám chịu trách nhiệm để kết nối những nguồn lực riêng lẻ thành động lực và cơ hội phát triển”. Theo đại biểu, độ trễ trong phản ứng chính sách và tổ chức thực thi đang là điểm nghẽn của năng lực quản trị và điều hành.
Từ đó, đại biểu Trần Thị Vân đề nghị khi quy định bộc lộ bất cập, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp, phải chủ động rà soát, điều chỉnh hoặc chấm dứt; cần có cơ chế tiếp nhận, phân loại, xác định cơ quan chủ trì và thời hạn trả lời; chấm dứt tình trạng kiến nghị chuyển qua nhiều cấp nhưng không xác định được ai chịu trách nhiệm cuối cùng và khi nào có kết quả; chuyển mạnh từ tư duy quản lý bằng quy trình, thủ tục sang quản lý theo mục tiêu và kết quả thực chất; cần xây dựng cơ chế đánh giá độ trễ chính sách, coi đây là tiêu chí quan trọng để đánh giá năng lực điều hành.
Gỡ vướng đấu nối BOT, tránh lãng phí nguồn lực đầu tư công
Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) nêu những bất cập trong việc đấu nối các tuyến đường địa phương với các tuyến quốc lộ đầu tư theo hình thức BOT. Theo đại biểu, một thực tế đang diễn ra là nhiều tuyến đường địa phương được đầu tư hàng trăm tỷ đồng nhưng không thể thông xe vì nhà đầu tư BOT không cho đấu nối, lo ngại giảm doanh thu. Điều này khiến phương tiện phải dồn vào đường liên thôn, liên xã, phá hỏng hạ tầng dân sinh, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông và gây lãng phí nguồn lực đầu tư công.
Dẫn chứng tại Quảng Trị, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho biết, đường Điện Biên Phủ được đầu tư 165 tỷ đồng từ nguồn vốn Ngân hàng Thế giới, hoàn thành từ giữa năm 2023; đường Dinh Mười được đầu tư 91 tỷ đồng từ nguồn vốn Ngân hàng Phát triển châu Á. Tuy nhiên, đến nay, cả hai tuyến đường vẫn chưa thể nối vào các đoạn quốc lộ 1 BOT của cùng một nhà đầu tư, trong đó có tuyến tránh Đồng Hới. “Hơn 250 tỷ đồng nằm chờ, nhà tài trợ có thể đóng khoản vay ngay trong năm 2026”, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ nêu lo ngại.
Phân tích nguyên nhân, đại biểu cho rằng Luật PPP và Nghị định 122 năm 2026 của Chính phủ đã cho phép Nhà nước chia sẻ giảm doanh thu, chấm dứt hợp đồng trước hạn với các dự án BOT ký trước năm 2021. Tuy nhiên, Nghị định 122 chỉ cho phép chia sẻ khi doanh thu đã giảm xuống dưới 75% trong suốt 3 năm, tức mới dừng ở mức “xử lý hậu quả”.
Trong khi đó, do chưa có cơ chế bù đắp ngay khi Nhà nước mở đấu nối theo quy hoạch nên nhà đầu tư không bàn giao; còn địa phương không phải là bên ký hợp đồng nên không thể đàm phán.
Từ thực tế trên, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị Chính phủ giao Bộ Xây dựng rà soát trên toàn quốc các dự án BOT đang vướng mắc về đấu nối, phân loại nguyên nhân, trách nhiệm, kinh phí và bổ sung vào quy định hướng dẫn Luật PPP cơ chế xử lý ngay khi mở đấu nối theo quy hoạch, với tiêu chí rõ ràng và kiểm toán độc lập. Đối với những dự án đấu nối thiết yếu vượt khả năng ngân sách địa phương, đại biểu đề nghị bố trí nguồn ngân sách Trung ương để bù đắp hoặc mua lại quyền thu phí.
Đồng thời, đại biểu kiến nghị Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn các tổ chức tín dụng cho vay BOT tham gia đàm phán, cơ cấu lại nợ, giảm lãi vay theo đúng cơ chế của Nghị định 122, không chuyển nhóm nợ trong thời gian dự án bị ảnh hưởng.
