Chiều 30/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về tình hình thực hiện ngân sách Nhà nước năm 2026, dự toán ngân sách nhà nước (NSNN), phương án phân bổ ngân sách Trung ương năm 2027; tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2026 và dự kiến kế hoạch đầu tư công năm 2027; quyết toán NSNN năm 2025; việc tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 66 ngày 29/11/2013 của Quốc hội và kết thúc đầu tư xây dựng dự án đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe.
Đại biểu Quốc hội Lê Hoàng Anh (Gia Lai) đặt vấn đề: "Năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, giữa nhiều "cú sốc" bên ngoài, GDP 9 tháng vẫn tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%, Việt Nam bước vào nhóm nước thu nhập trung bình cao, thị trường chứng khoán được nâng hạng, tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư; thủ tục hành chính giảm hơn một nửa cả thời gian lẫn chi phí; cử tri và nhân dân phấn khởi, tin tưởng. Nền móng đã được đặt. Câu hỏi của năm 2027 là lấy vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài?".
Theo ông, hiện nay, nền kinh tế dựa chủ yếu vào một nguồn là tín dụng ngân hàng. Tín dụng đã khoảng 155% GDP, gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ là trung, dài hạn, không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn.
Áp lực vốn không chỉ ở doanh nghiệp. Dự toán năm 2027, tổng mức vay NSNN gần 1,28 triệu tỷ đồng, bằng 54% chi ngân sách Trung ương, trong đó khoảng 540.000 tỷ đồng là vay để trả nợ gốc. Trong khi đó, vay không dễ, đến cuối tháng 8 trái phiếu chính phủ mới phát hành được 43% kế hoạch năm, lãi suất phát hành tăng. Còn nguồn thu từ đất - chỗ dựa lớn của đầu tư công - đã chững lại và không thể là nguồn bền vững.
"Nhà nước và doanh nghiệp đang cùng tìm vốn dài hạn từ một nguồn tiết kiệm. Thị trường vốn càng mỏng, áp lực lên nguồn vốn dài hạn càng lớn. Nghịch lý là vốn có sẵn nhưng không chảy vào sản xuất", đại biểu nói và dẫn chứng tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng, người dân còn giữ ước khoảng 500 tấn vàng, xấp xỉ 12% GDP, trong khi đó trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 11% GDP, mục tiêu 20% vào năm 2025 chưa đạt.
"Cái thiếu không phải là vốn mà là đường dẫn vốn. Thiếu đường dẫn trong nước, vốn tìm đường ra nước ngoài. Không ít doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập phục vụ khách hàng Việt nhưng công ty mẹ đặt ở ngoài Việt Nam chúng ta. Mỗi lần gọi vốn thành công, giá trị tăng thêm lại được ghi nhận ở nước ngoài. Chúng ta giữ được nhà máy nhưng vốn và quyền quyết định lại đặt ở nơi khác", đại biểu Lê Hoàng Anh nhìn nhận thực tế.
Ông cho rằng, doanh nghiệp đi ra không phải chủ yếu vì thuế. Chính sách do doanh nghiệp trích 20% thu nhập tính thuế vào quỹ khoa học phát triển khoa học và công nghệ được ước tính làm giảm thu ngân sách 70.500 tỷ đồng mỗi năm, nhưng năm 2026 ước thực tế chỉ khoảng 5.300 tỷ. Khi thuế tối thiểu toàn cầu đã áp dụng, dư địa ưu đãi thuế gần như khép lại...
Đại biểu Lê Hoàng Anh đề nghị mở ba đường dẫn vốn: Một là, cụ thể hóa chủ trương cho vay theo dữ liệu dòng tiền của Nghị quyết 68. Khi doanh nghiệp đồng ý, ngân hàng được dùng dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế, dữ liệu xuất nhập khẩu thay cho tài sản bảo đảm là đất.
Hai là, giữ vốn chủ sở hữu ở trong nước. Nghị quyết 22 đã cho phép doanh nghiệp lập công ty holding đặt trung tâm tài chính quốc tế. Đề nghị chính phủ sớm ban hành cơ chế để công ty mẹ tại trung tâm đầu tư thông suốt về trong nước và để doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về với chi phí thuế hợp lý. Đồng thời sớm ban hành thực chất quỹ đầu tư bảo hiểm quốc gia theo hướng góp vốn mồi vào quỹ tư nhân chuyên nghiệp, cho nhà đầu tư tư nhân quyền mua lại phần vốn nhà nước khi thành công.
Ba là, nối tiết kiệm của dân với doanh nghiệp qua quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng. Ông cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung vào mục 3.1 điều 3 dự thảo Nghị quyết các chỉ tiêu theo dõi quy mô trái phiếu doanh nghiệp so với GDP, tỷ lệ tiết kiệm của người dân đi qua kênh chế độ đầu tư.
"Tăng trưởng hai con số bắt đầu từ quyết tâm, nhưng chỉ bền vững khi được nuôi bằng vốn dài hạn và niềm tin dài hạn. Doanh nghiệp của người Việt, vốn của người Việt thì giá trị gia tăng phải ở lại Việt Nam", ĐBQH tỉnh Gia Lai nêu quan điểm.
