Từ thói quen như một “vật thiêng”
Ngược dòng thời gian, trở lại vài năm trước, ở nhiều bản làng vùng cao nơi đây, mỗi khi bước chân vào một gia đình người Mông, người Thái, không khó để bắt gặp hình ảnh những khẩu súng săn tự chế được treo vị trí trang trọng trên vách gỗ ám khói bếp. Giữa không gian của núi rừng, khẩu súng hiện diện như một phần ký ức, một dấu ấn của đời sống gắn bó bền chặt với thiên nhiên khắc nghiệt.
Anh Cầm Văn Thoa, Trưởng bản Nam, xã Mường Chanh chia sẻ, với đồng bào vùng cao, đó không chỉ là công cụ mưu sinh mà còn được xem như “vật gia bảo”, như một người bạn đồng hành qua bao mùa nương rẫy, bao đêm canh giữ bản làng. Vì vậy, để người dân tự giác giao nộp những khẩu súng ấy, quả thực không dễ, nếu không có sự thay đổi từ nhận thức, niềm tin và trách nhiệm đối với cộng đồng.
Trong những năm tháng chiến tranh vệ quốc, giữa núi rừng heo hút, chính những khẩu súng kíp thô sơ đã trở thành vũ khí để nhân dân vùng cao cùng cả nước đứng lên chống giặc ngoại xâm, bảo vệ từng tấc đất quê hương. Khi đất nước hòa bình, súng kíp, súng săn tự chế tiếp tục hiện diện trong đời sống thường nhật, giúp đồng bào săn bắn cải thiện bữa ăn, xua đuổi thú dữ, bảo vệ tính mạng và tài sản giữa đại ngàn.
Những khẩu súng ấy từng mang trong mình ý nghĩa sinh tồn, gắn liền với tập quán, với lịch sử và ký ức của nhiều thế hệ. Thế nhưng, cùng với nhịp sống mới, khi xã hội không ngừng phát triển, những giá trị cũ đứng trước những yêu cầu mới của pháp luật và trật tự an toàn xã hội.
Thời gian qua, nhiều người dân sử dụng vũ khí tự chế đã gây ra các vụ việc nghiêm trọng, ảnh hưởng đến tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, nhất là tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa. Cũng từ đó, một hành trình thay đổi bắt đầu, đó là hành trình của sự thuyết phục, để người dân hiểu rằng việc tự giác giao nộp vũ khí không phải là đánh mất truyền thống, mà là lựa chọn vì sự bình yên lâu dài của bản làng, vì sự an toàn của chính mình và thế hệ mai sau.
Xác định công tác quản lý, phòng ngừa là giải pháp lâu dài, ngay từ đầu năm 2025, Công an tỉnh Sơn La đã tham mưu cho Tỉnh ủy, UBND tỉnh Sơn La chỉ đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể và chính quyền cơ sở đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo; tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện.
Trung tá Phạm Thái Hiệp, Phó trưởng Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Sơn La cho biết: Chỉ riêng trong đợt ra quân cao điểm tấn công trấn áp tội phạm dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 và Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Công an tỉnh Sơn La đã tổ chức 73 cuộc tuyên truyền, đạt 97,3% chỉ tiêu Công an tỉnh giao, với hơn 8.000 người tham gia; hơn 5.600 trường hợp ký cam kết; đưa tin, phát 26 tin, bài, phóng sự tuyên truyền; hơn 1.900 pa-nô, áp-phích, tờ rơi tuyên truyền.
Tại xã vùng cao Mường Chanh, sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, địa bàn thêm rộng, công việc của mỗi cán bộ, chiến sĩ lại thêm nhiều; do vậy, mỗi cán bộ, chiến sĩ luôn nêu cao tinh thần chủ động trong công việc, nỗ lực vượt khó, đến từng bản, từng xóm để tuyên truyền, giúp người dân thay đổi nhận thức và tình nguyện giao nộp cho lực lượng Công an.
“Trái ngọt” sau những ngày bám bản, bám dân
Là người nhiều năm có kinh nghiệm trong lĩnh vực này, Trung tá Hoàng Thị Hằng, Phó trưởng Công an xã Mường Chanh cho biết: Công tác vận động nhân dân giao nộp vũ khí, vật liệu nổ phải được thực hiện có lộ trình, triệt để, không nóng vội và quyết tâm chính trị cao. Trước hết, phải làm tốt công tác tuyên truyền, vận động để nhân dân hiểu rõ tác hại của việc sử dụng súng trong dân cư. Khi người dân đã thấm, đã hiểu thì họ sẽ tự nguyện giao nộp. “Phòng quan trọng hơn chống, tuyên truyền vận động quan trọng hơn cưỡng chế” - Trung tá Hằng nói.
Tuy nhiên, để thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ trong quần chúng nhân dân không hề dễ dàng. Thời gian đầu, việc tiếp cận các hộ gia đình gặp rất nhiều khó khăn, phức tạp bởi sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, địa bàn thêm rộng, nhiều bản mới từ các xã khác sáp nhập thêm, người dân chưa thân quen với các cán bộ Công an. Có người tìm cách trốn hoặc viện lý do để tránh mặt. Nếu không tránh được thì họ một mực khẳng định không có súng trong nhà.
Trung tá Hoàng Thị Hằng và tập thể Chỉ huy Công an xã đã tham mưu cho cấp ủy, chính quyền kéo các đoàn thể, quần chúng vào cuộc, tham gia tuyên truyền, vận động. Sử dụng đồng bộ nhiều biện pháp tuyên truyền như: thông qua các cuộc họp dân, họp ở nhà, dòng họ, các hoạt động văn nghệ, thể thao và tuyên truyền trên hệ thống loa phát thanh của địa phương.
Từ ngày 1/7/2025 đến nay, qua công tác tuyên truyền, vận động, các cán bộ, chiến sĩ Công an xã Mường Chanh đã đón nhận tín hiệu tích cực từ nhân dân. Từ các bản xa, người dân tự nguyện mang súng tự chế, vật liệu nổ đến Công an xã giao nộp. Với người dân tộc, những già làng, trưởng bản, thầy mo, thầy cúng, người có uy tín trong cộng đồng có tiếng nói quan trọng tới các việc lớn, bé trong bản. Nắm bắt điều đó, chị cũng như tập thể cán bộ, chiến sĩ Công an xã đã tranh thủ người có uy tín để tuyên truyền, vận động.
Anh Lèo Văn Tâm ở bản Mảy cho biết: Trước đây, gia đình tôi có giữ lại khẩu súng tự chế để đi săn, sau khi được cán bộ Công an xã giải thích rõ về những nguy hiểm có thể xảy ra, tôi đã chủ động giao nộp để bảo đảm an toàn cho gia đình và tránh vi phạm pháp luật. Đó cũng là câu chuyện của chị Hoàng Thị Kiến ở bản Nam.
Chị Kiến cho biết, gia đình chị có một khẩu súng được truyền lại từ thế hệ trước, nhiều năm nay để trong nhà như một kỷ vật, khi nghe cán bộ Công an giải thích về việc tàng trữ, sử dụng vũ khí trong nhà là sai quy định nên chị và gia đình vui vẻ mang khẩu súng của gia đình giao nộp Cơ quan công an.
Từ tấm gương điển hình của anh Tâm, chị Kiến hay rất nhiều trường hợp khác, cấp ủy, chính quyền xã Mường Chanh đã nhân rộng ra toàn xã. Cùng với việc tuyên truyền, vận động nhân dân giao nộp vũ khí, vật liệu nổ, Trung tá Hà Văn Hồng, Trưởng Công an xã và Trung tá Hoàng Thị Hằng, Phó trưởng Công an xã đã tham mưu củng cố hệ thống chính quyền, nâng cao đời sống nhân dân trên địa bàn. Ngoài phát triển những cây trồng gắn bó với người dân Mường Chanh lâu năm như cây ngô và cây lúa, đời sống đồng bào các dân tộc nơi đây cũng đang dần khởi sắc bằng những triền đồi cam, bưởi, cà phê và những cây nông nghiệp khác cho giá trị cao.
Năm 2025, Công an tỉnh Sơn La đã tổ chức 309 cuộc tuyên truyền, với hơn 36.500 người tham gia, 34.400 trường hợp ký cam kết, hơn 8.500 pa-nô, áp-phích, tờ rơi tuyên truyền; Công an các đơn vị vận động nhân dân tự giác giao nộp 620 khẩu súng các loại (đạt 128% chỉ tiêu giao), 2 quả bom tồn tại sau chiến tranh, 1 quả lựu đạn, 55 viên đạn các loại, 229 kíp nổ, 5 công cụ hỗ trợ. Riêng từ ngày 15/12/2025 đến tháng 1/2026, Công an các đơn vị vận động nhân dân giao nộp 142 khẩu súng các loại (đạt 94,6% chỉ tiêu được giao).
Công an xã Mường Chanh vượt 16 lần chỉ tiêu được giao, trong 1 tháng cao điểm đã thu hồi 33 khẩu súng các loại trong quần chúng nhân dân. Gắn với phong trào thi đua Ba nhất “Kỷ luật nhất, Trung thành nhất, Gần dân nhất”, mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, chấp hành nghiêm điều lệnh, kỷ cương, giữ vững bản lĩnh chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, với Nhân dân; đồng thời, xây dựng mối quan hệ gắn bó với quần chúng.
