Kỷ niệm 50 năm Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968

“Căn cứ lòng dân” giữa Sài Gòn

Khi còn là Bí thư Thành ủy TP HCM, đồng chí Nguyễn Văn Linh từng nêu rõ: “Nếu chúng ta biết rằng một cái hầm nuôi giấu cán bộ, cất chứa vũ khí đào ngay trong lòng thành phố vừa khó khăn, vừa nguy hiểm đến chừng nào đối với bản thân và gia đình người dân dưới chế độ phát xít Mỹ - ngụy, thì chúng ta mới hiểu tầm vóc cách mạng của nhân dân sống trong lòng địch”.

Có thể nói, sau nửa thế kỷ, tầm vóc, nguyên nhân thắng lợi và bài học quý báu từ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1968 được chỉ ra khá khách quan và đầy đủ.

Khi còn là Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh, đồng chí Nguyễn Văn Linh từng nêu rõ: “Nếu chúng ta biết rằng một cái hầm nuôi giấu cán bộ, cất chứa vũ khí đào ngay trong lòng thành phố vừa khó khăn, vừa nguy hiểm đến chừng nào đối với bản thân và gia đình người dân dưới chế độ phát xít Mỹ - ngụy, thì chúng ta mới hiểu tầm vóc cách mạng của nhân dân sống trong lòng địch”.

Bà Phạm Phương Thảo, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP Hồ Chí Minh cho rằng, bài học lớn của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 chính là biết dựa vào dân.

Kỳ 1: Hầm vũ khí, địa chỉ liên lạc trong nhà một… “tư sản”

Ngày cận Tết Mậu Tuất 2018, PV Báo CAND tìm đến địa chỉ 287/70 Nguyễn Đình Chiểu, quận 3, TP Hồ Chí Minh. Căn nhà có diện tích chưa tới 40m² nằm trong con hẻm thông nhau giữa 2 đường Nguyễn Đình Chiểu (trước là đường Phan Đình Phùng) và Võ Văn Tần (trước là Trần Quý Cáp) gắn với địa chỉ này là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia – “Hầm chứa vũ khí của Biệt động Sài Gòn tấn công Dinh Độc Lập Tết Mậu Thân 1968”, được xếp hạng cách nay vừa tròn 20 năm.

Phía trên tấm biển treo nội dung với 2 thứ tiếng (Việt và Anh) là tác phẩm điêu khắc thể hiện hình tượng các chiến sĩ Biệt động Sài Gòn với tay cầm vũ khí cùng xông về mục tiêu tiến công.

Trước khi đến “địa chỉ đỏ” này, tôi được một cán bộ Bảo tàng Hồ Chí Minh – chi nhánh TP Hồ Chí Minh cho biết tại đây, vào lúc 1h30 ngày 31-1-1968, tức mồng Một, rạng sáng ngày mồng Hai Tết Mậu Thân 1968, Đội 5 Biệt động (thuộc Cụm 3-4-5) gồm 15 cán bộ, chiến sĩ do đồng chí Trương Hoàng Thanh chỉ huy đã nhận vũ khí, thiết kế bộc phá và toàn bộ lực lượng xuất phát trên 3 ôtô, tiến công Dinh Độc Lập – đầu não của chính quyền Sài Gòn. Bốn ngày sau trận đánh chấn động, địch phát hiện cơ sở này và bắt giữ cán bộ, chiến sĩ của ta; chúng tịch thu nhà, tài sản và chiếm giữ cho tới ngày 30-4-1975.

Để tôi hình dung về căn hầm nguyên bản được xây dựng công phu từ cách nay ngót nửa thế kỷ, anh Tuấn, cán bộ thuộc Phòng Văn hóa – Thông tin quận 3, người được phân công trực tại địa chỉ trên, bất ngờ giở miếng gạch ngay cạnh vị trí nơi anh đứng rồi hướng dẫn tôi bước theo các bậc thang xuống hầm. Theo lời kể, căn hầm này là của gia đình Anh hùng LLVTND Trần Văn Lai (tức Mai Hồng Quế, Năm U.Som, người từng được khắc họa lại qua nhân vật Hoàng Sơn - ông chủ hãng sơn Đông Á trong phim "Biệt động Sài Gòn" - PV), nguyên cán bộ Đội biệt động 159, Quân khu Sài Gòn – Gia Định.

Thực hiện chỉ đạo của cấp trên, sau khi mua căn nhà này, lấy cớ cần đào hố ga làm nhà vệ sinh, ông Lai đã lặng lẽ xây dựng và hoàn thành căn hầm sau 7 tháng. Chúng tôi được kể thêm, để có căn hầm dài hơn 8m, rộng 2m, sâu 2,5m, trát xi măng dày để chống thấm, quá trình đào, đất được bỏ vào thùng carton chuyển lên ôtô. Trong hầm có 4 khung tròn nối với ống thoát nước để thoát hiểm và có các lỗ thông khí. Miệng hầm được đặt gần cầu thang.

Sau khi căn hầm được hoàn thành, đơn vị “bảo đảm” vận chuyển vũ khí về đây bằng cách giấu vũ khí trong ván gỗ đục rỗng ruột, trong giỏ hoa, sọt trái cây. Căn hầm này trước giờ G của cuộc Tổng tiến công đã chứa 350kg thuốc nổ, 1 hộp kíp, hàng chục khẩu AK, nhiều khẩu B40, 50 lựu đạn, 1 súng ngắn và trên 3.000 viên đạn các loại. Hầm này cùng với hầm tại nhà số 436/58 Lê Văn Duyệt (nay là Cách mạng Tháng Tám, quận 3) của gia đình đồng chí Lê Tấn Quốc (Bảy Rau Muống) phục vụ cho trận đánh vào Dinh Độc Lập. 

PV Báo CAND tại căn hầm chứa đầy vũ khí đã được phục dựng.
PV Báo CAND tại căn hầm chứa đầy vũ khí đã được phục dựng.

Ông Trần Vũ Bình, con trai thứ 3 của Anh hùng Trần Văn Lai cho biết, dù ít được biết đến so với “kho vũ khí” tại địa chỉ 287/70 Nguyễn Đình Chiểu nhưng căn nhà số 113A Đặng Dung mà ông vừa hoàn tất việc phục dựng cũng là một địa chỉ lịch sử ghi dấu rõ nhất quá trình hoạt động ngầm của các chiến sĩ biệt động Sài Sòn 50 năm trước.

Theo lời kể, trong mắt của chính quyền Sài Gòn, trước cuộc Tổng tiến công 1968, Mai Hồng Quế (tức Anh hùng Trần Văn Lai) là một nhà tư sản – nhà thầu chuyên trang trí nội thất cho Phủ Đầu Rồng, tức Dinh Độc Lập. Được cấp giấy không chỉ ra vào Dinh mà được tự do đi lại nhiều nơi trong thành phố nên ông rất rành rẽ, thiết lập được nhiều đường dây vận chuyển vũ khí, khí tài, đặc biệt ông là người vẽ họa đồ Dinh Độc Lập, cung cấp bản đồ đường cống ngầm của Sài Gòn cho quân cách mạng tham gia cuộc Tổng tiến công. Ông cũng là người dẫn đầu một đội 5 Biệt động Sài Gòn đánh vào Dinh Độc Lập.

Căn nhà 113 Đặng Dung là căn nhà do ông Lai mua và giao cho người thợ cùng làm chung với mình - ông Đỗ Miễn (1920-2010) và bà Nguyễn Thị Sự (1924-2000) trông coi. Trước đây, đối diện căn nhà này là khách sạn Đại Hàn có khá đông khách lưu trú. Do vậy, tầng trệt của căn nhà này khi đó phía là nơi bán cơm tấm chủ yếu cho khách bên khách sạn.

Cũng chính tại căn nhà này, từ trước cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân 22 năm, ông Năm Lai giao nhiệm vụ cho bà Sự dán cờ và rải truyền đơn của Việt Minh chống thực dân Pháp tại vùng Tân Định, Đa Kao... Giai đoạn 1949-1954, việc liên lạc cho Hội Liên hiệp bí mật do bà Phạm Thị Chinh (vợ ông Lai) hướng dẫn. Năm 1955, ông đã giao nhiệm vụ cho bà Sự bắt liên lạc và đóng góp tiền cho cán bộ nằm vùng.

Đến giai đoạn 1964-1968, ông Đỗ Miễn đã giúp ông Năm Lai xây dựng cơ sở bí mật, là nơi hội họp của cán bộ, giao liên thư từ, tiền bạc… Trong căn nhà có “hộp thư bí mật” được giấu kỹ ở khu nhà vệ sinh. Cán bộ nằm vùng đi vào đây, rồi mở “cột nhà” trao đổi tài liệu.

Cũng trong căn nhà đặc biệt này, ông Năm Lai còn thiết kế phần khoảng trống bí mật giữa vách tường căn nhà 113A và căn nhà kế bên là của tướng ngụy Ngô Quang Trưởng. Khi đó, nếu ở tầng trên sẽ không thấy được khoảng trống giữa hai nhà ở tầng dưới, chỉ khi mở được miếng ván sàn sát tường lên mới phát hiện ra hầm. Ông Lai dùng một hầm làm nơi cất giữ đồ bí mật của mình bằng cách dùng dây cột những vật cần bỏ xuống và một hầm sát với cửa hậu để trú ẩn và thoát thân khi có động.

“Hộp thư bí mật” 113A Đặng Dung đã tồn tại đến tận ngày 30-4-1975 mà chưa từng bị phát hiện. Sau khi ông Miễn – bà Sự mất, căn nhà được bà Hạnh, con gái lớn của ông Miễn trông coi. Bà Hạnh kể: “Sau trận Mậu Thân 1968 thì má tôi (là bà Sự - PV) bị bắt. Ba tôi kịp lấy toàn bộ hồ sơ, tài liệu mật ra đốt hết trước khi lính ngụy kéo tới lục soát. Chúng dỡ toàn bộ nhà lên nhưng vẫn không thấy gì…”.

Trong cuộc Tổng tiến công nửa thế kỷ trước, Tiệm phở Bình tại số 7 Yên Đỗ (nay là đường Lý Chính Thắng, quận 3) của gia đình ông Ngô Toại là “đại bản doanh”, là nơi đã phát lệnh và xuất phát của các chiến sỹ biệt động tiến công vào các sào huyệt của địch. 

Tờ Los Angeles Times của Mỹ từng gọi đây là “quán phở Việt cộng” bởi đây chính là nơi trú ẩn của tổ chức Việt Cộng F100 (còn gọi là Sở chỉ huy Phân khu 6), với những tên tuổi đã một thời làm Tổng nha Sài Gòn khiếp sợ, như: Đỗ Tấn Phong, chỉ huy Cụm 679 biệt động đánh Bộ Tổng tham mưu Ngụy; Ngô Thành Vân (Nguyễn Văn Vân, Ba Đen) chỉ huy đội 11 biệt động đánh Đại sứ quán Mỹ; Nguyễn Văn Tăng chỉ huy Cụm 345 đánh Đài phát thanh Sài Gòn; các Tham mưu trưởng như Nguyễn Đức Hùng (Tư Chu), Nguyễn Văn Thạnh (Ba Thắng) đánh Dinh Độc Lập…

Theo lời ông Lập, con trai ông Toại, ngày cận Tết Mậu Thân 1968, trên tầng hai chứa hơn 100 cán bộ cốt cán. Lúc đó, quán có rất nhiều lính Mỹ đến ăn nhưng họ không phát hiện ra bất cứ một dấu hiệu cho thấy đây là một cơ sở bí mật của Việt cộng. 

Đêm mồng Một Tết, trên căn gác nhỏ ở tầng 3 của quán phở này, sau lời tuyên thệ và phát lệnh Tổng tiến công, cả chính quyền Sài Gòn hoảng loạn do nhiều điểm trọng yếu của địch bị ta bất ngờ tấn công. 8h sáng mồng Ba Tết, địch phát hiện ra địa chỉ này. 

Nhiều tài liệu quan trọng được hủy kịp thời nhưng 13 cán bộ của Sở chỉ huy ta và cả nhà chủ quán bị bắt. Những ai không có tờ khai thì bị bắn chết tại chỗ, nhiều người khác bị bắt. “Quán phở Việt cộng” giờ là Di tích lịch sử Quốc gia.

Thái Bình

Các tin khác

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hành trình lập nghiệp của những người con xa xứ

Hàng trăm người từng rời quê hương Hà Tĩnh, Nghệ An và nhiều nơi khác với hai bàn tay trắng, bắt đầu từ những ngày làm thuê nhọc nhằn ở vùng đất LangBiang (Lâm Đồng). Hôm nay, chính những con người ấy đã trở thành ông chủ, dựng xây cơ nghiệp vững chắc, góp phần viết nên câu chuyện hồi sinh ấn tượng cho vùng đất này.

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Du lịch từ bản, từ làng trên dãy Trường Sơn

Ở dải đất phía Bắc Quảng Trị, men theo dãy Trường Sơn, những bản làng từng in dấu chiến tranh nay đang dần trở thành điểm đến hấp dẫn. Không còn chỉ là vùng đất của ký ức và chứng tích, nơi đây đang hiện diện trên bản đồ du lịch bằng chính bản sắc riêng – mộc mạc, chân thực và giàu trải nghiệm.

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Cần Yên vững vàng nơi phên giậu Tổ quốc

Sau cơn bão số 10, 11 cuối năm 2025 cuốn trôi mùa màng, nhà cửa, xã Cần Yên (Cao Bằng) đang từng bước hồi sinh. Trên mảnh đất biên cương còn nhiều gian khó, mầm sống đã trở lại, niềm tin được vun bồi từ sự đồng lòng của nhân dân và sự kề vai sát cánh của lực lượng Công an, Biên phòng.

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nghề “đo ni đóng giày” cho ngựa trên cù lao Thới Sơn

Nằm giữa dòng sông Tiền thơ mộng, cù lao Thới Sơn (thuộc phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp) không chỉ được ví như “viên ngọc quý” của du lịch miệt vườn mà còn là nơi lưu giữ nhịp sống chậm rãi, tách biệt với sự hối hả của thời đại số.

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Những “lá chắn” giữa đại ngàn Trường Sơn

Con đường vào các xã miền núi A Lưới - nằm ở phía Tây thành phố Huế - những ngày cuối năm vẫn còn sương giăng bảng lảng. Núi Trường Sơn đứng trầm mặc, rừng già xanh thẳm, bản làng nép mình bên sườn núi như bao đời nay. Nhưng phía sau vẻ tĩnh lặng ấy là một sự chuyển mình âm thầm mà bền bỉ - bắt đầu từ những con người được bà con gọi bằng cái tên thân thương: Già làng.

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Cuộc gặp gỡ nghĩa tình ở Pác Bó sau 20 năm xa cách (bài 2)

Năm 1961, Bác Hồ trở lại Pác Bó. Cuộc gặp gỡ sau hai mươi năm xa cách diễn ra trong niềm xúc động nghẹn ngào của đồng bào các dân tộc nơi địa đầu Tổ quốc. Trong vòng tay ấm áp của nhân dân Pác Bó, Bác gửi gắm niềm tin và kỳ vọng: Cao Bằng tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, trở thành một trong những tỉnh gương mẫu trong công cuộc xây dựng đất nước.

Bom Bo mùa xuân về

Bom Bo mùa xuân về

Chớm xuân, khi đất trời phương Nam bắt đầu chuyển mình sau những cơn gió lạnh cuối mùa, chúng tôi tìm về xã Bom Bo (tỉnh Đồng Nai) - mảnh đất đi vào lịch sử như một biểu tượng của lòng yêu nước, tinh thần "giã gạo nuôi quân" bất khuất của đồng bào dân tộc S'tiêng trong những năm tháng kháng chiến.

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Trắng đêm ở xưởng in báo Công an nhân dân

Đêm muộn, chúng tôi có mặt tại Xí nghiệp in 1, Công ty In Ba Đình - nơi in báo Công an nhân dân (CAND) và các ấn phẩm chuyên đề nhiều năm qua. Xưởng nằm trong Khu Công nghiệp an ninh tại xã Sơn Đồng, ngoại thành Hà Nội. Đêm ở Sơn Đồng yên lặng như tờ, nhưng khi bước chân vào xưởng sẽ cảm nhận rõ ở đây có một nhịp điệu khác. Khi ánh điện thay ánh mặt trời, khi máy in ầm ào thay thanh âm nhịp sống thì xưởng in rộn rã vào ca.

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng: “30 năm cầm bút, tôi vẫn trong bóng đổ của các bậc thầy chữ nghĩa ở An ninh Thế giới”

Từ một cây bút văn hóa quen viết về nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, Đỗ Doãn Hoàng đã rẽ sang con đường gai góc nhất của nghề báo: phóng sự xã hội, phóng sự điều tra. Những năm tháng lăn lộn cùng Báo An ninh Thế giới (nay là Chuyên đề An ninh Thế giới của báo CAND), anh để lại dấu ấn với những chuyến đi khắc nghiệt, những bài viết nhân văn nhưng cũng đầy hiểm nguy.

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Vướng mắc ở 2 cảng cá sử dụng kinh phí bồi thường của Formosa

Mặc dù đã hoàn thiện, phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án hoàn thành đưa vào sử dụng nhưng cả hai cảng cá Cửa Nhượng và Thạch Kim (Hà Tĩnh) đến nay vẫn chưa được cấp Giấy phép môi trường (GPMT) theo quy định. Nguyên nhân là do qua rà soát, các dự án này chưa có hồ sơ thủ tục pháp lý về đất đai, giao khu vực mặt nước sông, giao khu vực biển theo quy định của pháp luật.

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

“Thần y mạng” chữa bệnh bằng độc dược

Ngộ độc cá nóc, thịt cóc đã không còn xa lạ với người dân miền biển và miền núi, những nơi mà mỗi năm ngành y tế cấp cứu hàng chục trường hợp bị ngộ độc, thậm chí có những cái chết không đáng có vẫn xảy ra. Cá nóc, thịt cóc ngoài được sử dụng trong bữa ăn thì chúng còn được các “thần y” cõi mạng rao bán và quảng cáo như một loại thần dược giúp tăng cường sức khỏe, chống lão hóa và chữa một số bệnh nan y...

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Vượt ngàn cây số đi theo tiếng gọi của rừng già

Khu bảo tồn nhiên nhiên - văn hóa Đồng Nai vừa tiếp nhận đội ngũ tri thức trẻ từ vùng núi Tây Bắc xa xôi xin về đầu quân. Họ là những thanh niên cần mẫn, yêu rừng, con em đồng bào dân tộc thiểu số phía Bắc được đào tạo chính quy về góp sức bảo vệ những cánh rừng già - lá phổi xanh của vùng Đông Nam Bộ.

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Kỳ cuối: Thiêng liêng và bao dung tình yêu của người lính

Nếu câu chuyện trong bài trước khép lại ở ký ức chiến tranh – nơi tình yêu, sự mất mát của bà Phan Thị Biển Khơi với liệt sĩ Lê Binh Chủng trở thành một điển hình mối tình thời chiến, thì bài viết này mở ra một chương mới.

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Kỳ I: Từ Thành cổ Quảng Trị đến mái ấm yêu thương

Chiến tranh đưa họ đến gần nhau bằng một tình yêu trong trẻo như hạt sương đầu ngày đọng trên lá cỏ non. Nhưng cũng chính cuộc chiến ấy đã làm dang dở hạnh phúc của họ, một người nằm lại giữa Thành cổ Quảng Trị khốc liệt, một người bươn bả nuôi con trong những tháng ngày gian khó.

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Tình yêu rừng của người cựu chiến binh ở miền Đông Nam bộ

Nếu không nặng lòng khi nhìn cảnh rừng bị tàn phá, cựu chiến binh (CCB) Nguyễn Quang Dương (bí danh Năm Dương, 78 tuổi đời, 43 tuổi Đảng; ngụ ấp 1, xã Minh Đức, tỉnh Đồng Nai) đã ung dung hưởng thành quả từ diện tích 6ha tiêu cho năng suất 25 tấn/năm.

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Vĩnh Hoàng - vùng biển trăm nghề

Không có lợi thế cửa lạch để neo đậu tàu thuyền lớn, ngư dân vùng biển bãi ngang xã Vĩnh Hoàng (Quảng Trị) từ lâu đã chọn cho mình cách riêng để mưu sinh. Họ bám trụ ở những rạn biển gần bờ, nơi được ví như “rừng nhiệt đới dưới lòng đại dương” và từ đó dựng nên cuộc sống khá giả bằng đủ loại nghề đánh bắt theo mùa.

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Bàu Chùa đến Câu Nhi - Những mảnh đất giữ hồn người lính

Từ Bàu Chùa mênh mang bóng tre làng đến Câu Nhi lộng gió ven sông, đất Quảng Trị đã khắc ghi hai bản anh hùng ca bằng máu đỏ tuổi hai mươi. 66 người lính Trung đoàn 6 ngã xuống trong 9 ngày đêm ở Bàu Chùa mùa xuân 1966; tiếp đó, 93 chiến sĩ Trung đoàn 88 vĩnh viễn nằm lại dưới chân cầu Câu Nhi mùa hè đỏ lửa 1972.

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

“Chơi dao có ngày đứt tay” hay chiêu trò tạo content bẩn

Trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, nơi mỗi cú nhấp chuột đều có thể biến thành tiền, không ít người đã bất chấp chuẩn mực đạo đức để sản xuất những đoạn clip dung tục, phản cảm, nhằm câu view và kéo khách hàng. Những “chiêu trò” này không chỉ làm ô nhiễm không gian mạng mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy nguy hiểm cho xã hội.

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Bình yên dưới chân núi Pu Phen

Nhờ những chính sách của Đảng, Nhà nước cùng sự vào cuộc của chính quyền địa phương, xã Yên Na (tỉnh Nghệ An) từng được coi là “điểm nóng” của ma túy giờ đã thay da đổi thịt, an ninh trật tự được đảm bảo. Người dân ở đây đã tham gia cùng chính quyền xây dựng đời sống mới, cuộc sống bình yên nép mình dưới chân núi Pu Phen.

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

Từ con đường độc lập đến khát vọng vươn mình

“Việt Nam thành công không chỉ vì đạt được thành tựu đáng chú ý, mà còn vì đã tìm ra con đường xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn quốc gia”, Đại sứ Trung Quốc Hà Vĩ chia sẻ. Còn với Đại sứ Liên minh châu Âu Julien Guerrier, trong 30 năm qua, mỗi lần ông đến Việt Nam đều cảm nhận sự đổi thay và tiến bộ rõ rệt...