Cần cẩn trọng việc "nhận chìm" chất thải

Việc Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) cấp phép cho Công ty TNHH Điện lực Vĩnh Tân 1 nhận chìm gần 1 triệu m3 bùn thải xuống vùng biển Vĩnh Tân khiến dư luận xã hội và giới khoa học lo ngại về khả năng phát tán chất thải trên biển và đe doạ hệ sinh thái khu bảo tồn biển Hòn Cau.

Để hiểu rõ hơn câu chuyện này, PV Báo CAND đã có cuộc trò chuyện với TS Nguyễn Tác An – Phó Chủ tịch Hội Khoa học kĩ thuật biển Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Hải dương học Nha Trang, nguyên Chủ tịch Uỷ ban quốc gia Chương trình Hải dương học liên Chính phủ.

PV: Theo ông, luật quốc tế và luật Việt Nam có cho phép việc đổ chất thải xuống biển hay không?

TS Nguyễn Tác An: Về luật thì không sai. Theo Công ước London năm 1972 thì việc “nhận chìm” chất thải ra biển là hoạt động được phép với hàng loạt các quy định kiểm soát cụ thể. Đối với Việt Nam, Luật Bảo vệ Môi trường (BVMT) năm 2005, tại khoản 4 Điều 57 đã quy định “Nghiêm cấm mọi hình thức đổ chất thải trong vùng biển nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”.

Nhưng Luật BVMT năm 2014 đã quy định cho phép hoạt động nhận chìm trong vùng biển Việt Nam tại Khoản 3, Điều 5:  “Việc nhận chìm, đổ thải ở biển và hải đảo phải căn cứ vào đặc điểm, tính chất của loại chất thải và phải được phép của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền”.

Mới đây, trong khuôn khổ kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật TN&MT biển và hải đảo, có hiệu lực từ ngày 1-7-2016 và kèm theo đó là Nghị định số 40/2016/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật TN&MT biển và hải đảo. Tại Mục 3 Chương VI của Luật quy định về nhận chìm ở biển với 7 điều phải thực hiện.

Đặc biệt, Nghị định số 40/2016/NĐ-CP có Chương VIII gồm 12 điều (từ Điều 49 – 60) quy định về nhận chìm, bao gồm nhiều quy định chi tiết… Như vậy, về mặt pháp lý thì không có gì phải “lăn tăn”.

TS Nguyễn Tác An.
TS Nguyễn Tác An.

PV: Dù việc cấp phép là đúng luật, nhưng với tư cách là chuyên gia trong lĩnh vực môi trường biển, ông có lo ngại việc nhận chìm gần 1 triệu m3 chất thải xuống vùng biển Vĩnh Tân sẽ đe doạ sinh thái biển khu vực cũng như khu bảo tồn biển Hòn Cau?

TS Nguyễn Tác An: Tôi nghĩ đây là chất thải bùn, cát, vỏ sò, hến... do nạo vét tại bờ biển Vĩnh Tân nên có tính "tương thích", không khác lạ nhiều so với chất đáy ở vùng được phép xả thải nhận chìm. Thông báo của Bộ TN&MT cũng đã khẳng định, đây không phải là chất thải độc hại, không chứa các chất hóa học có độc tính hay phóng xạ.

Ở đây, cần nói lại là không băn khoăn lắm về tác động hóa học của chất thải. Mọi người chỉ lo ngại về cách thức triển khai việc nhận chìm. Việc sử dụng sà lan hình phễu và lưới chắn để ngăn cản sự lan truyền, phát tán bùn cát, "bắt" bùn cát phải chìm thẳng và "yên vị" xuống hố sâu 36m đáy biển liệu có khả thi hay không?

Nên nhớ rằng vùng biển Bình Thuận là vùng biển có đặc trưng động lực rất mạnh, là "vùng nước trồi" có một không hai ở Việt Nam. Do đó, cách triển khai "nhận chìm" như trong giấy phép, bùn cát sẽ bị phân tán, lan truyền rất nhanh và rất xa. Ở đây, vai trò ngăn cản lan truyền của lưới ngăn là không khả thi, vùng biển sẽ bị vẩn đục, hàm lượng vật chất lơ lửng sẽ tăng đột biến, làm giảm độ chiếu sáng xuống đáy biển, gây ra rất nhiều hậu quả xấu về mặt sinh thái cho các loài thủy sinh sống ở đó.

Thêm vào đó, khối lượng bùn cát nhận chìm là tương đối lớn (hơn 900 nghìn m3) và với mặt bằng cho phép thải là 30 ha (có thể đến 300ha), nền đáy sẽ nâng cao lên ít nhất là 3cm. Khi nền đáy bị xáo trộn sẽ làm biến động chế độ động lực đáy biển ven bờ, gây ra "thảm họa sinh thái" cho các nhóm động vật, thực vật đáy, đặc biệt là các động vật đáy cỡ nhỏ.

ây là nhóm động vật đáy có vai trò sinh thái quan trọng nhất cho nghề cá, không chỉ vì chúng có số lượng cao áp đảo, (cao nhất lên đến 10-11 triệu cá thể/m2) mà năng suất sinh học cũng cao gấp 5 lần so với năng suất của các loài động vật đáy cỡ lớn mà con người hay khai thác làm thực phẩm. Không chỉ vậy, chúng có vai trò rất lớn trong chu trình sinh địa hóa, đóng góp khoảng 25-30% các quá trình phân rã hữu cơ ô nhiễm trong nền đáy thủy vực.

PV: Thời điểm nhận chìm kéo dài từ tháng 6 tới tháng 10, là lúc gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh. Điều này có khiến chất thải phát tán xa hơn không?

TS Nguyễn Tác An: Mọi người đều nghi ngờ tính hiệu quả về mặt thời điểm cho triển khai nhận chìm để hạn chế sự phân tán, lan truyền chất thải về phía Hòn Cau. Vùng nước trồi Bình Thuận hoạt động mạnh vào mùa gió Tây Nam, thường là trong khoảng tháng 6 đến tháng 9 hàng năm.

Vào thời điểm này, cường độ "trồi nước" có thể dạt đến 3cm/giây và phạm vi ảnh hưởng của nó có thể lên phía Bắc, ra tận đến vùng biển Khánh Hòa, Phú Yên và vào đến cùng cửa sông Cửu Long về phía Nam.

PV: Bộ TN&MT cho rằng, công ty TNHH Điện lực Vĩnh Tân 1 phải chịu trách nhiệm toàn bộ nếu xảy ra sự cố môi trường, trong khi Bộ TN&MT là đơn vị cấp phép. Theo ông, việc quy trách nhiệm như vậy đã hợp lí chưa?

TS Nguyễn Tác An: Tôi nghĩ là Công ty TNHH Điện lực Vĩnh Tân 1 phải chịu hoàn toàn trách nhiệm nếu để xảy ra sự cố môi trường và phải bồi thường thiệt hại, mất mát do mình gây ra theo kiểu ai gây hại, người đó phải đền bù. Điều 53 Nghị định 38/2015/NĐ-CP về quản lý chất thải và phế liệu đã nêu rõ, việc quản lý bùn nạo vét từ biển là trách nhiệm của Bộ TN&MT. Đến nay vẫn chưa có văn bản nào khác.

PV: Nếu chất thải đạt chuẩn đúng như nhận định của Hội đồng thẩm định, ông đề xuất phương án xử lý như thế nào? 

TS Nguyễn Tác An: Chúng ta nên thương mại hóa, bán bùn, cát nạo vét. Trước mắt nên thay đổi công cụ nạo vét, có tính năng sàng lọc. Trong quá trình nạo vét, thiết bị sẽ tự sàng lọc 20% bùn ra khỏi 80% cát, như vậy sẽ có cát thuần cát. Công cụ này đã được các tàu hút cát trộm thực hiện. Thị trường cát đang cháy hàng. Nếu thực hiện được giải pháp này thì công ty chỉ phải xin phép nhận chìm trên 200 nghìn m3 bùn mà thôi, còn bán được gần 700 nghìn m3 cát.

Ngoài ra, tôi thấy ở các nước như Nhật, Hàn Quốc.. có thể làm đảo nhân tạo ven biển, trong phạm vi cách bờ 1-5km với độ sâu 10-20m. Nhiều công ty đã có kỹ thuật dùng lưới để "bao giữ", "đóng gói" không cho bùn cát lan truyền, phân tán trong nước biển mà phải nằm yên, chôn vùi dưới hố sâu. Việc xây đảo nhân tạo ven bờ rất khả thi. Có thể đây là mối lợi lớn cho du lịch và nghề nuôi hải sản ven bờ.

PV: Nếu việc nhận chìm được thực hiện, ông có cho rằng điều này sẽ tạo ra tiền lệ xấu sau này?

TS Nguyễn Tác An: "Nhận chìm" là hoạt động đi kèm với nạo vét sông, biển, ao, hồ... vì có những lợi ích nhất định. Đó là hoạt động quan trọng của ngành kinh tế vận tải thủy. Vấn đề ở đây không phải là cấp phép để "nhận chìm" hay không, mà phải tìm giải pháp hợp lý về kinh tế, xã hội, môi trường và khả thi về công nghệ để xử lý chất thải theo hướng coi chất thải nạo vét là tài nguyên của đất nước.

PV: Xin cảm ơn ông.

Khánh Vy (thực hiện)

Các tin khác

Sức mạnh của nhân dân- từ Điện Biên Phủ đến khát vọng vươn mình của dân tộc

Sức mạnh của nhân dân- từ Điện Biên Phủ đến khát vọng vươn mình của dân tộc

72 năm sau chiến thắng Điện Biên Phủ, lịch sử không chỉ nhắc nhớ về một chiến công quân sự “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, mà còn gợi mở một chân lý có giá trị xuyên thời đại: sức mạnh quyết định vận mệnh của dân tộc Việt Nam chưa bao giờ chỉ nằm ở vũ khí hay tiềm lực vật chất, mà nằm ở lòng dân, ở khối đại đoàn kết toàn dân tộc và ở ý chí độc lập, tự cường được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử.

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nhanh hơn, "xanh" hơn và bền vững hơn

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, nhanh hơn, "xanh" hơn và bền vững hơn

Kinh tế Việt Nam được đánh giá là điểm sáng hiếm hoi trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động và tăng trưởng toàn cầu chậm lại. Kinh tế Việt Nam sau hơn nửa thế kỷ đất nước thống nhất đã đạt những thành tựu vượt bậc, mang lại nhiều lợi ích cho người dân thụ hưởng, cũng như khẳng định vị thế, tầm vóc đất nước trên trường quốc tế.

Bước chuyển mạnh của Quốc hội đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước

Bước chuyển mạnh của Quốc hội đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, yêu cầu đổi mới tư duy lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của quốc gia ngày càng trở nên cấp thiết. Một trong những điểm nhấn nổi bật thời gian qua là việc Quốc hội từng bước chuyển mạnh từ tư duy “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế.

Giữ cho “trong ấm, ngoài êm”

Giữ cho “trong ấm, ngoài êm”

Thắng lợi của sự nghiệp kháng chiến chống xâm lược, thống nhất đất nước (1945-1975) là một trong những chiến công chói lọi nhất của dân tộc Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử ngàn năm dựng nước và giữ nước. Giành được những thành tựu, thắng lợi to lớn đó là sức mạnh của toàn dân tộc, trong đó lực lượng CAND có sự đóng góp xứng đáng.

Tiếp nối ngọn lửa ngày Đại thắng, vững bước tới tương lai rạng rỡ

Tiếp nối ngọn lửa ngày Đại thắng, vững bước tới tương lai rạng rỡ

Đại thắng ngày 30/4/1975 không chỉ khép lại cuộc chiến tranh trường kỳ, mà còn mở ra một kỷ nguyên mới – kỷ nguyên độc lập, thống nhất và đi lên CNXH của dân tộc Việt Nam. Đó là dấu mốc lịch sử không thể thay thế, là điểm tựa tinh thần để cả dân tộc bước vào hành trình kiến thiết, dựng xây đất nước trong hòa bình. Nhưng lịch sử chưa bao giờ dừng lại.

Nghị quyết của Quốc hội giải quyết hàng nghìn dự án đất đai khó khăn, vướng mắc tồn đọng, kéo dài

Nghị quyết của Quốc hội giải quyết hàng nghìn dự án đất đai khó khăn, vướng mắc tồn đọng, kéo dài

Hiện có 4.489 dự án, đất đai gặp khó khăn, vướng mắc với tổng quy mô diện tích sử dụng đất hơn 198.428,1 ha và tổng giá trị mức đầu tư là 3,3 triệu tỷ đồng đã được các bộ, ngành, địa phương trong cả nước thống kê tính đến ngày 30/3/2025, nếu sớm được vận hành thì đây sẽ là nguồn lực rất lớn của nền kinh tế.

Nhiều nước trên thế giới đã thống nhất về giới hạn của bí mật nghề nghiệp

Nhiều nước trên thế giới đã thống nhất về giới hạn của bí mật nghề nghiệp

Bí mật nghề nghiệp của luật sư là một nguyên tắc cốt lõi của tư pháp hiện đại, nhưng không phải là giới hạn tuyệt đối. Khi tội phạm ngày càng được chuẩn bị tinh vi và có tổ chức, nhiều quốc gia đã thiết lập ranh giới rõ ràng: bảo vệ quyền bào chữa, nhưng không để nguyên tắc này bị lợi dụng để che chắn cho hành vi phạm tội. Đề xuất sửa đổi Bộ luật Hình sự của Việt Nam vì thế không nằm ngoài xu hướng chung đó.

Tăng cường trách nhiệm người bào chữa nhằm phòng ngừa tội phạm

Tăng cường trách nhiệm người bào chữa nhằm phòng ngừa tội phạm

Cơ quan soạn thảo đã đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định theo hướng thu hẹp phạm vi miễn trừ trách nhiệm hình sự đối với luật sư, người bào chữa nhằm cân bằng giữa đạo đức nghề nghiệp, nghĩa vụ bảo mật thông tin của luật sư với trách nhiệm bảo vệ an toàn xã hội và ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa. 

Đảm nhiệm đồng thời hai chức danh – một bước đi tất yếu

Đảm nhiệm đồng thời hai chức danh – một bước đi tất yếu

Trong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mọi điều chỉnh về tổ chức bộ máy đều nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả các cơ quan quyền lực nhà nước. Chỉ những thay đổi phản ánh đúng yêu cầu khách quan của việc tổ chức và vận hành quyền lực nhà nước mới có ý nghĩa bền vững.

Phát triển "kinh tế bạc" là mở ra một cách tiếp cận mới trong quản trị quốc gia

Phát triển "kinh tế bạc" là mở ra một cách tiếp cận mới trong quản trị quốc gia

Trong điều kiện Việt Nam hiện nay, phát triển "kinh tế bạc" càng trở nên cấp thiết. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh ở châu Á. Theo dự báo, đến khoảng năm 2036, nước ta sẽ chính thức bước vào giai đoạn “xã hội già”, khi tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên chiếm trên 20% dân số.

Kiện toàn tổ chức bộ máy và kỳ vọng chương mới rực rỡ của đất nước

Kiện toàn tổ chức bộ máy và kỳ vọng chương mới rực rỡ của đất nước

Kiện toàn tổ chức bộ máy hôm nay mới là bước khởi đầu. Hành động quyết liệt, hiệu quả vì mục tiêu vừa kể mới là thước đo cuối cùng. Một khi lời nói đi đôi với việc làm, khi cam kết được hiện thực hóa bằng kết quả, thì niềm tin chắc chắn sẽ được củng cố, động lực chắc chắn sẽ được nhân lên; và con đường phía trước - dù còn nhiều thách thức, vẫn sẽ rộng mở để đất nước vững bước tiến lên, kiến tạo và viết tiếp những trang sử vẻ vang trong hành trình phát triển.

Thống nhất vị trí người đứng đầu Đảng và Nhà nước tạo sự thông suốt trong tư duy lãnh đạo

Thống nhất vị trí người đứng đầu Đảng và Nhà nước tạo sự thông suốt trong tư duy lãnh đạo

Chiều 7/4, bên hành lang Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Quốc hội đoàn TP Hà Nội Bùi Hoài Sơn đã trao đổi với Báo Tin tức và Dân tộc về việc Quốc hội bầu Tổng Bí thư Tô Lâm giữ chức Chủ tịch nước nhiệm kỳ 2026 - 2031 và những kỳ vọng đối với việc nâng cao hiệu lực lãnh đạo, điều hành trong giai đoạn mới.

Kiên định “bốn nguyên tắc” góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững

Kiên định “bốn nguyên tắc” góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững

Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 2 khóa XIV diễn ra trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta đang ra sức thi đua thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV, hướng tới thực hiện thành công mục tiêu chiến lược gắn với hai cột mốc lịch sử 2030 và 2045. Tại phiên bế mạc hội nghị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng, mang tính định hướng chiến lược, nhấn mạnh thực hiện tăng trưởng hai con số để “không lỡ nhịp với thời đại”: “Chúng ta không chấp nhận tăng trưởng thấp. Phải kiên trì thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững, thực chất”.

Phải truy xuất được nguồn gốc của miếng thịt là yêu cầu cấp bách

Phải truy xuất được nguồn gốc của miếng thịt là yêu cầu cấp bách

Vụ việc 300 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi được tuồn ra thị trường, thậm chí vào các trường học đã gây bức xúc trong dư luận. Sự việc xảy ra cho thấy, đã có sự buông lỏng quản lý, “đứt gãy” trong cơ chế giám sát theo chuỗi, từ khâu kiểm dịch, kiểm soát giết mổ và giám sát lưu thông.

Kiên định “bốn nguyên tắc” – Chìa khóa hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số”

Kiên định “bốn nguyên tắc” – Chìa khóa hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế “hai con số”

Khi “Bốn nguyên tắc” được triển khai đồng bộ trong giáo dục và đào tạo, các nhà trường sẽ góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao cho lực lượng CAND, đáp ứng yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự an toàn xã hội và tạo môi trường ổn định cho phát triển kinh tế nhanh, bền vững, hướng tới mục tiêu tăng trưởng “hai con số” trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Kiểm soát quyền lực - “then chốt của then chốt” trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Kiểm soát quyền lực - “then chốt của then chốt” trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Lịch sử phát triển của mọi Nhà nước đều cho thấy: quyền lực nếu không được kiểm soát sẽ có xu hướng bị tha hóa, và một khi quyền lực đã bị tha hóa thì hậu quả không chỉ dừng lại ở tham nhũng, tiêu cực, mà còn làm xói mòn niềm tin của nhân dân, suy giảm hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.

Bài 2: Xăng sinh học - Đột phá chiến lược trong chuyển đổi xanh

Bài 2: Xăng sinh học - Đột phá chiến lược trong chuyển đổi xanh

Thay vì kế hoạch sẽ triển khai xăng sinh học E10 (pha trộn 10% ethanol) vào tháng 6/2026, Chính phủ đã quyết định đẩy nhanh lộ trình triển khai xăng E10 ngay từ tháng 4/2026. Theo các chuyên gia, đây không chỉ là giải pháp tình thế trước những biến động của thị trường năng lượng thế giới, mà còn là một bước đột phá chiến lược trong chuyển đổi xanh. 

Giữ nghiêm kỷ cương để bảo vệ niềm tin và mở đường phát triển

Giữ nghiêm kỷ cương để bảo vệ niềm tin và mở đường phát triển

Công tác kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ là nhiệm vụ thường xuyên của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, mà còn là điều kiện nền tảng để giữ vững ổn định, củng cố niềm tin xã hội và tạo lập môi trường lành mạnh cho phát triển đất nước.