Bước leo thang đáng lo ngại tại “lò lửa” Trung Đông

Vụ tấn công xảy ra vào khoảng 17h ngày 1/4 (giờ địa phương) khi Israel phóng tên lửa từ khu vực Cao nguyên Golan của Syria bị Israel chiếm đóng, nhắm vào tòa nhà lãnh sự Iran ở Damascus. Truyền thông nhà nước Syria, Thông tấn xã Syria Arab cũng đưa tin rằng “một hành động xâm lược của Israel nhắm vào chiều 1/4 tại một tòa nhà ở khu phố Mezzeh ở Damascus”, gây ra “sự tàn phá lớn”.

Đại sứ Iran tại Syria Hossein Akbari cho biết ít nhất 5 nhà ngoại giao đã thiệt mạng và 2 nhân viên an ninh bị thương trong vụ tấn công này. Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) xác nhận, 7 quan chức của lực lượng này đã thiệt mạng trong vụ tấn công, bao gồm các chỉ huy cấp cao như Chuẩn tướng Mohammed Reza Zahedi và ông Mohammad Hadi Haji Rahimi - điều phối viên của Lực lượng Quds. Còn theo Tổ chức Giám sát Nhân quyền Syria (SOHR), vụ tấn công cũng đã làm 2 cố vấn người Iran thiệt mạng.

Trong các phản ứng ngay tức thì, giới chức Iran tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ hành động thù địch của Israel sau khi đổ lỗi cho Tel Aviv về cuộc không kích chết người. Tại cuộc điện đàm với người đồng cấp Syria Faisal Mekdad, Ngoại trưởng Iran Hossein Amirabdollahian nêu rõ, cuộc không kích của Israel vào cơ quan lãnh sự Iran là hành vi tội ác và là sự xâm phạm trắng trợn các quy định và công ước quốc tế. Cùng với cáo buộc Israel phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về hậu quả của hành động gây hấn, Ngoại trưởng Iran kêu gọi cộng đồng quốc tế lập tức có sự phản ứng nghiêm khắc với Tel Aviv.

Trong khi đó, phát biểu với báo giới tại Thủ đô Tehran, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Naser Kanaani khẳng định nước này có quyền tiến hành các biện pháp đáp trả thích đáng với cuộc không kích của Israel. Ông nhấn mạnh: “Iran bảo lưu quyền thực hiện các biện pháp đáp trả và sẽ quyết định hình thức phản ứng cũng như trừng phạt đối với kẻ xâm lược”. Về phần mình, Đại sứ Hossein Akbari cáo buộc Israel về các cuộc tấn công, nói rằng tòa nhà “đã bị nhắm mục tiêu bởi 6 tên lửa từ máy bay chiến đấu F-35 của Israel”. 

Ông cho biết cuộc tấn công của Israel đã “đi ngược lại tất cả luật pháp quốc tế” và Iran “sẽ quyết đoán trong phản ứng của chúng tôi”. Theo ông, đây có lẽ là lần đầu tiên Israel cho phép mình “tấn công tòa nhà chính thức của Đại sứ quán Cộng hòa Hồi giáo Iran, nơi có lá cờ của Cộng hòa Hồi giáo được treo trên đó”. Đặc biệt, ông cảnh báo đòn giáng trả của Tehran sẽ rất khốc liệt.

Vụ tấn công vào khu phức hợp Đại sứ quán Iran ở Thủ đô Damascus có thể là sự leo thang nguy hiểm nhất bên ngoài Gaza kể từ khi bắt đầu cuộc chiến Hamas - Israel gần 6 tháng trước. Nó cũng là vụ tấn công mới nhất trong chuỗi các cuộc tấn công gần đây được cho là của Israel ở Syria nhằm vào IRGC và nhóm vũ trang Hezbollah thân Iran của Lebanon. Cho đến nay, các cuộc tấn công vẫn chưa gây ra phản ứng nào ngoài phạm vi các cuộc giao tranh vẫn kéo dài nhiều tháng ở biên giới Israel với Lebanon - bất chấp các mối đe dọa liên tục của lãnh đạo Iran và Hezbollah về đáp trả các cuộc tấn công tương tự của Israel. Tuy nhiên, vụ tấn công ngày 1/4 của Israel có thể là giọt nước tràn ly cuối cùng. Về mặt kỹ thuật, Đại sứ quán ở Damascus là lãnh thổ có chủ quyền của Iran, khiến đây trở thành cuộc tấn công công khai nhất vào đất Iran trong nhiều năm. Và Chuẩn tướng Mohammed Reza Zahedi là mục tiêu cấp cao nhất kể từ khi cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh giết tướng Qassem Soleimani của IRGC ở Baghdad vào tháng 1/2020.

Thật khó để hình dung một phản ứng của Iran mà không có sự tham gia của đồng minh bán quân sự hùng mạnh nhất của họ là Hezbollah. Nhóm chiến binh người Hồi giáo dòng Shia ở Liban đã bị lôi kéo vào các cuộc đọ súng hằng ngày với lực lượng Israel kể từ đầu tháng 10/2023. Trong gần sáu tháng, nhóm này đã vượt qua ranh giới mong manh giữa việc cố gắng hạn chế phạm vi hoạt động của phiến quân ở khu vực biên giới, trong khi tìm cách thực thi các biện pháp trả đũa theo quy tắc tương xứng. Nhưng điều này trở nên khó khăn hơn khi Israel tấn công các mục tiêu xa hơn nhiều so với khu vực biên giới với tần suất ngày càng tăng, chẳng hạn như các cuộc không kích của Israel nhằm vào một thành phố lớn ở miền Đông Liban trong tuần trước. Các đồng minh khu vực của Iran cho biết họ đã tham gia các cuộc đối đầu với Israel thay mặt cho người Palestine ở Gaza, nơi hơn 32.000 người đã thiệt mạng. Tuy nhiên, họ cũng đã tìm cách tránh một cuộc xung đột toàn diện với Israel. Đó có thể là một lập trường không thể đứng vững sau cuộc tấn công ngày 1/4, sự kiện một lần nữa đẩy khu vực đến bờ vực của một cuộc chiến tranh mở rộng.

Nhiều nước đã lên án vụ tấn công của Israel và kêu gọi chấm dứt bạo lực. Bộ Ngoại giao Nga ngày 2/4 đã ra tuyên bố nhấn mạnh cộng đồng quốc tế cần có đánh giá về pháp lý đối với cuộc tấn công của Israel, đồng thời chỉ trích mạnh mẽ hành động trên. Tuyên bố cho hay, Moscow kêu gọi Israel từ bỏ các vụ bạo lực như vậy tại Syria và các quốc gia láng giềng. Theo quan điểm của Moscow, việc Israel tiến hành không kích nhằm vào Lãnh sự quán Iran ở Damascus là không chấp nhận được. Tuyên bố của Nga cho rằng, mọi hành vi xâm phạm nào đối với các cơ quan đại diện ngoại giao và lãnh sự là hoàn toàn không thể chấp nhận được vì quyền miễn trừ của những cơ quan này đã được quy định trong Công ước Vienna. Bộ Ngoại giao Nga chỉ ra rằng, cuộc tấn công trên được thực hiện tại một khu dân cư đông đúc ở thủ đô, dẫn đến nhiều dân thường thiệt mạng. Cùng ngày, Phó Đại diện thường trực của Nga tại Liên hợp quốc (LHQ) Dmitry Polyansky cho biết Hội đồng Bảo an LHQ sẽ tiến hành cuộc họp mở theo đề xuất của Nga để thảo luận về vụ tấn công trên của Israel.

Trước đó, Ngoại trưởng Syria Faisal Mekdad đã đến hiện trường vụ tấn công và lên án hành động mà ông gọi là “phi lý” này. Người đứng đầu Bộ Ngoại giao Syria cũng gửi lời chia buồn với gia đình các nạn nhân trong vụ tấn công. Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodríguez cũng đã lên án vụ tấn công, nhấn mạnh đây là hành động “không thể chấp nhận”, làm tăng nguy cơ leo thang và khu vực hóa cuộc xung đột với những hậu quả khó lường. Qatar, Oman và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), vốn đã ký thỏa thuận bình thường hóa với Israel vào năm 2020 cũng đã ngay lập tức lên án cuộc tấn công. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Mỹ chỉ bày tỏ lo ngại về bất kỳ sự leo thang căng thẳng và xung đột trong khu vực; đồng thời hi vọng sự việc sẽ không gây ảnh hưởng cho quá trình đàm phán giải cứu con tin giữa Israel và lực lượng Hamas tại Dải Gaza. Giới chuyên gia cũng cảnh báo rằng, vụ không kích có thể làm trầm trọng thêm căng thẳng trong khu vực.

Về phần mình, Quân đội Israel không bình luận về cuộc tấn công ở Damascus, nhưng người phát ngôn viên của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), Chuẩn Đô đốc Daniel Hagari nói: “Theo thông tin tình báo của chúng tôi, đây không phải là lãnh sự quán và không phải là đại sứ quán. Tôi nhắc lại, đây không phải là lãnh sự quán và không phải là đại sứ quán. Đây là tòa nhà quân sự của Lực lượng Quds được cải trang thành tòa nhà dân sự ở Damascus”.