Bịt kín những khoảng trống pháp lý (kỳ cuối)

Khắc phục những hạn chế, yếu kém tồn tại kéo dài lâu nay

Qua thực hiện các quy định của Luật Đất đai gần 10 năm, bên cạnh những ưu điểm thì Luật đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Những hạn chế, bất cập đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân, có những nguyên nhân do khâu tổ chức thực hiện, có nguyên nhân là do các quy định của Luật Đất đai hiện hành còn chồng chéo, thiếu chặt chẽ, còn có quy định trong văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đất đai trái với quy định của Luật, còn chưa thống nhất với các quy định của các luật có liên quan khác hoặc không phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của nước ta hiện nay.

Hội nghị lần thứ 5, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII (tháng 5/2022) đã đi sâu phân tích, đánh giá và thống nhất cao về các giải pháp, chủ trương, định hướng tiếp tục đổi mới, hoàn thiện và tổ chức thực hiện tốt hơn nữa luật pháp, chính sách về đất đai. Trước hết là sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai năm 2013 và các luật pháp có liên quan.

Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 5 khóa XIII chiều 10/5/2022, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cho biết: Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã bám sát Cương lĩnh của Đảng, Hiến pháp của Nhà nước, Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và kết quả tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 khoá XI, dành nhiều thời gian để nghiên cứu, thảo luận và đã thống nhất cao ban hành Nghị quyết mới về "Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất; tạo động lực đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao".

Trung ương cho rằng, cần phải kế thừa, bổ sung, phát triển Nghị quyết Trung ương 6 theo hướng tiếp tục khẳng định: Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Tổng Bí thư khẳng định: Thể chế, chính sách về đất đai phải được hoàn thiện đồng bộ và phù hợp với thể chế phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó có chính sách phù hợp đối với đối tượng, loại hình sử dụng đất để khơi dậy tiềm năng, phát huy cao nhất nguồn lực tài nguyên đất đai; kiên quyết khắc phục tình trạng đầu cơ đất, sử dụng đất không đúng mục đích, lãng phí, tham nhũng, tiêu cực, gây khiếu kiện, bức xúc trong nhân dân.

"Nâng cao hơn nữa hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước về đất đai. Hiện đại hoá công tác quản lý đất đai và dịch vụ công về đất đai. Củng cố, hoàn thiện hệ thống tổ chức bộ máy quản lý đất đai một cách tập trung, đồng bộ, thống nhất. Nâng cao vai trò và năng lực của các cơ quan quản lý Nhà nước và cơ quan tư pháp trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp về đất đai. Đất đai phải được điều tra, đánh giá, thống kê, kiểm kê, lượng hoá, hạch toán đầy đủ trong nền kinh tế; được quy hoạch sử dụng hợp lý, với tầm nhìn dài hạn, hài hoà lợi ích giữa các thế hệ, các vùng, miền, giữa Trung ương và địa phương; giữa phát triển kinh tế - xã hội với bảo đảm quốc phòng, an ninh; bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu; bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Giải quyết tốt những bất cập, vướng mắc trong việc quản lý và sử dụng đất do lịch sử để lại và từ yêu cầu mới đặt ra của thực tiễn"- Tổng Bí thư yêu cầu.

Trên cơ sở thống nhất về nhận thức, quán triệt đầy đủ, sâu sắc những quan điểm, tư tưởng chỉ đạo nêu trên, Tổng Bí thư cho biết: Hội nghị Trung ương lần này đã đi sâu phân tích, đánh giá và thống nhất cao về các giải pháp, chủ trương, định hướng tiếp tục đổi mới, hoàn thiện và tổ chức thực hiện tốt hơn nữa luật pháp, chính sách về đất đai, trước hết là sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai năm 2013 và các luật pháp có liên quan để khắc phục những hạn chế, yếu kém tồn tại kéo dài lâu nay, đặc biệt là những hạn chế, yếu kém liên quan đến công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất; hỗ trợ, bồi thường, tái định cư, thu hồi đất; chính sách tài chính đất đai và xác định giá đất; chế độ quản lý và sử dụng đất nông nghiệp; đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường quốc doanh, đất dành cho việc thờ tự, tôn giáo, nghĩa trang, nghĩa địa; quản lý Nhà nước về đất đai... Trung ương còn nhấn mạnh, trong quá trình tổ chức thực hiện, cần thường xuyên tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước; phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và toàn dân để tạo sự đồng thuận, đưa chính sách, pháp luật về đất đai thực sự đi vào cuộc sống.

Lấy người dân làm trung tâm

Để quá trình tổ chức sửa đổi Luật Đất đai phải bảo đảm quan điểm, mục tiêu, nguyên tắc "lấy người dân là trung tâm" bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của người dân trong các quy định của luật, nhằm hiện thực hóa phương châm: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng" bảo đảm thực hiện hiệu quả kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đối với các cơ quan thực hiện quyền đại diện quyền chủ sở hữu về đất đai theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam; Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kiến nghị sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai năm 2013 với 9 nội dung cơ bản.

Theo đó cần thể chế những quan điểm, định hướng lớn về quản lý, sử dụng đất đai theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng; những kinh nghiệm rút ra sau tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp hóa theo hướng hiện đại.

Bổ sung xác định rõ các nguyên tắc về công khai, minh bạch, về tham vấn ý kiến nhân dân... trong thực hiện quyền chủ sở hữu và quản lý Nhà nước về qui hoạch, kế hoạch sử dụng đất; giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, quy trình hình thành giá đất theo thị trường; trong thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm về đất đai.

Thực hiện đồng bộ các giải pháp để qui hoạch, kế hoạch sử dụng đất là công cụ hữu hiệu để quản lý và phân bổ sử dụng nguồn lực đất đai tiết kiệm, hiệu quả; quy hoạch phải đi trước một bước, bảo đảm tính liên thông, ổn định. Tiếp tục thể chế hóa quan điểm của Đảng theo tinh thần Nghị quyết 26-NQ/TW Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; khuyến khích, tạo điều kiện cho quá trình hình thành, phát triển quy mô sản xuất lớn thông qua việc tập trung, tích tụ đất đai trong nông nghiệp.

Làm rõ vai trò, trách nhiệm của Nhà nước với tư cách là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý Nhà nước về đất đai, phân cấp phân quyền và cải cách thủ tục hành chính. Hoàn thiện các quy định thúc đẩy phát triển cộng đồng các dân tộc thiểu số. Nâng cao hiệu quả sử dụng đất từ nông lâm trường, cần xác định cơ chế tài chính đối với phần diện tích các công ty nông, lâm nghiệp giữ lại; cần có chính sách thuế để điều tiết các nhà đầu tư vào lĩnh vực này; cần phải có hệ thống thông tin đất đai minh bạch.

Bên cạnh các giải pháp tháo gỡ vướng mắc từ cơ chế chính sách cũng như bất cập trong quá trình quản lý, thực thi, cần hoàn thiện các qui định khuyến khích xã hội hóa để huy động mọi nguồn lực (vốn, nhân lực…) tham gia quản lý, bảo vệ và phát triển kinh tế dưới những tán rừng; phát huy vai trò chủ thể của người nông dân trong quá trình giải quyết tình trạng sản xuất trên đất lâm nghiệp, phát huy tiềm năng, lợi thế đất đai. Thực hiện việc giao đất cho cộng đồng với qui định quản lý đất đai phù hợp với chế độ quản lý rừng. Hoàn thiện các qui định tài chính với đất đai, xây dựng khung giá đất phù hợp với giá thị trường.

Lấp những khoảng trống pháp lý

Để “hạ nhiệt” những cơn sốt đất, siết chặt quản lý đất đai nhằm kiểm soát giá đất, giám sát việc buôn bán, chuyển nhượng đất đai theo đúng quy định, thời gian vừa qua các bộ, ngành, địa phương cùng các cơ quan chức năng đã sử dụng sức mạnh công cụ quản lý, nhiều giải pháp đã được đưa ra, thực hiện quyết liệt. Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Xây dựng đã kịp thời có văn bản chỉ đạo các địa phương chấn chỉnh công tác quản lý về giá đất và thị trường bất động sản. Với 6 nhóm giải pháp chính, gồm: Tăng cường quản lý chặt chẽ các dự án bất động sản, bảo đảm việc đưa bất động sản vào kinh doanh, chuyển nhượng dự án đủ các điều kiện theo quy định.

Công bố công khai thông tin về quy hoạch, kế hoạch nói chung, đặc biệt kế hoạch sử dụng đất các cấp để người dân tiếp cận các thông tin chính thống, không bị nhiễu thông tin. Thực hiện nghiêm các quy định về đăng ký chuyển quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất để thu nghĩa vụ thuế, kiểm soát các giao dịch ảo, thổi giá đất, giá bất động sản. Quản lý chặt chẽ, đảm bảo tuân thủ đúng các quy định pháp luật đất đai về việc tách thửa. Xử lý nghiêm hành vi không đưa đất vào sử dụng, sử dụng đất chậm so với tiến độ ghi trong dự án. Có kế hoạch chủ động điều tiết quỹ đất ra thị trường thông qua việc tạo quỹ đất sạch để đấu giá quyền sử dụng đất. Đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về đất đai. Tổng kết, đánh giá sửa đổi, bổ sung Luật Đấu giá tài sản, trong đó chú trọng quy định cụ thể về đấu giá tài sản là quyền sử dụng đất...

Từ đầu tháng 4/2022, Ngân hàng Nhà nước đã có công văn gửi các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng yêu cầu triển khai, thực hiện nghiêm một số vấn đề để đảm bảo an toàn hoạt động. Trong đó, kiểm soát các khoản cấp tín dụng với lĩnh vực rủi ro như đầu tư, kinh doanh bất động sản, chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp...

Ngân hàng Nhà nước chi nhánh TP Hồ Chí Minh yêu cầu hạn chế tín dụng cho đầu cơ bất động sản, bất động sản cao cấp, bất động sản du lịch nghỉ dưỡng... trên địa bàn TP Hồ Chí Minh.  Bộ Công an chủ công là lực lượng An ninh kinh tế, Cảnh sát kinh tế, Công an các đơn vị, địa phương trên toàn quốc đã chủ động nắm chắc tình hình trên các lĩnh vực, địa bàn trọng điểm liên quan đến đất đai, các dự án bất động sản; đẩy nhanh tiến độ điều tra các vụ án thuộc diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo dõi, chỉ đạo, ngăn chặn các vi phạm, không để hình thành “bong bóng” bất động sản”.

Cùng với việc sửa đổi, hoàn thiện hệ thống chính sách đất đai và sự vào cuộc, đấu tranh quyết liệt của Bộ Công an cùng các ban, bộ, ngành đơn vị chức năng trên lĩnh vực đấu tranh, phòng chống tội phạm tham nhũng, trục lợi đất đai sẽ góp phần bịt những “kẽ hở”, lấp những khoảng trống pháp lý; khắc phục được những tồn tại, bất cập, hạn chế trong chính sách về đất đai hiện nay. Không để các tổ chức, cá nhân lợi dụng để tham nhũng, trục lợi để đất đai với vai trò là tài sản đặc biệt, sở hữu toàn dân do Nhà nước thay mặt quản lý, khai thác có hiệu quả nhất, thực sự là nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đất nước.