Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Donald Trump kể từ sau chuyến công du năm 2017, đồng thời là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa hai nhà lãnh đạo sau hơn 6 tháng. Theo Reuters, Mỹ và Trung Quốc hiện đóng góp hơn 42% GDP toàn cầu, đồng thời giữ vai trò trung tâm trong nhiều chuỗi cung ứng chiến lược. Vì vậy, mọi biến động trong quan hệ song phương đều tác động trực tiếp tới thương mại, đầu tư, giá năng lượng, công nghệ và tâm lý thị trường quốc tế, nhất là khi thế giới vẫn chịu ảnh hưởng từ các cuộc xung đột kéo dài tại châu Âu và Trung Đông.

Giáo sư Gaston Sigur - Giám đốc Chương trình Chính sách Trung Quốc tại Đại học George Washington dự báo Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ dành cho Tổng thống Donald Trump một nghi lễ đón tiếp đặc biệt nhằm nhấn mạnh ý nghĩa của chuyến thăm. Trong khi đó, vấn đề Đài Loan (Trung Quốc) tiếp tục được xem là ưu tiên hàng đầu của Bắc Kinh, với kỳ vọng Washington duy trì cam kết đối với chính sách “một Trung Quốc”.

Về kinh tế, hai bên có thể thúc đẩy các thỏa thuận liên quan đến đầu tư, thương mại nông sản và công nghiệp. Trung Quốc được dự báo sẽ tăng nhập khẩu đậu nành, lúa mì, thịt lợn, máy bay Boeing và năng lượng từ Mỹ, còn Washington kỳ vọng cải thiện điều kiện hoạt động cho doanh nghiệp Mỹ tại thị trường Trung Quốc.

Khoáng sản chiến lược và công nghệ cao cũng là nội dung đáng chú ý. Mỹ được cho là sẽ tìm cách kéo dài việc Trung Quốc nới lỏng kiểm soát xuất khẩu đối với một số khoáng sản phục vụ ngành bán dẫn. Hai bên đồng thời có thể khởi động đối thoại về trí tuệ nhân tạo (AI) và quản lý cạnh tranh công nghệ.

Được biết, theo thông báo của Bộ Thương mại Trung Quốc, Phó Thủ tướng Hà Lập Phong, quan chức kinh tế hàng đầu của Bắc Kinh, sẽ tham dự các cuộc tham vấn về các vấn đề kinh tế và thương mại song phương với Mỹ tại Hàn Quốc từ 12-13/5. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng có xác nhận tương tự.

Các cuộc đàm phán lần này nhiều khả năng sẽ hoàn tất những nội dung cuối cùng cho các thông báo dự kiến được đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung. “An ninh kinh tế là an ninh quốc gia, và tôi mong đợi một loạt cuộc tiếp xúc hiệu quả khi chúng tôi thúc đẩy chương trình nghị sự kinh tế ‘Nước Mỹ trước tiên’ của Tổng thống Trump”, ông Bessent nói.

Theo Giáo sư Sigur, phong cách của Tổng thống Donald Trump mang tính giao dịch, ưu tiên những kết quả dễ nhìn thấy và có thể nhanh chóng chuyển hóa thành lợi ích chính trị trong nước. Trong khi đó, Chủ tịch Tập Cận Bình theo đuổi cách tiếp cận dài hạn, chú trọng tính ổn định và định hình chiến lược lâu dài. Vì vậy, mục tiêu quan trọng của cuộc gặp không phải là xóa bỏ khác biệt, mà là xây dựng cơ chế quản lý cạnh tranh hiệu quả hơn giữa hai nước, qua đó duy trì ổn định cho quan hệ song phương và môi trường quốc tế.

Đồng quan điểm, Giáo sư Swaran Singh thuộc Đại học Jawaharlal Nehru (Ấn Độ) cho rằng Washington và Bắc Kinh hiện không hướng tới giảm cạnh tranh, mà tập trung xây dựng các “lan can an toàn” nhằm ngăn căng thẳng leo thang thành khủng hoảng. Những cơ chế này có thể không được thể chế hóa bằng các hiệp định lớn, mà tồn tại dưới dạng các hiểu biết ngầm về giới hạn hành động, kênh liên lạc và cách xử lý khủng hoảng. Trong bối cảnh lòng tin chiến lược vẫn ở mức thấp, đây được xem là cách tiếp cận thực tế hơn.

Một nội dung khác được quan tâm là tác động từ tình hình Trung Đông, đặc biệt liên quan tới Iran và eo biển Hormuz. Theo các nguồn tin từ Trung Quốc, cuộc gặp giữa ông Donald Trump và ông Tập Cận Bình từng bị trì hoãn do diễn biến chiến sự liên quan tới Iran. Dù lệnh ngừng bắn tạm thời đã được thiết lập, nguy cơ căng thẳng tái bùng phát vẫn hiện hữu.

Điều này tạo ra những tính toán mới cho cả Washington và Bắc Kinh. Trung Quốc hiện nhập khẩu khoảng một phần ba lượng dầu và khí đốt qua khu vực Hormuz, nên đặc biệt nhạy cảm trước nguy cơ gián đoạn năng lượng. Trong khi đó, Mỹ được cho là muốn tận dụng ảnh hưởng của Trung Quốc đối với Iran nhằm thúc đẩy các nỗ lực kiềm chế căng thẳng và bảo đảm an ninh hàng hải trong khu vực.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng Bắc Kinh sẽ tiếp cận vấn đề này một cách thận trọng. Trung Quốc có lợi ích chiến lược với Iran, đồng thời không muốn bị kéo sâu vào cạnh tranh địa chính trị tại Trung Đông.

Một số chuyên gia Trung Quốc nhận định cuộc khủng hoảng Iran phần nào làm thay đổi bối cảnh đàm phán giữa Washington và Bắc Kinh. Theo cách nhìn này, việc Mỹ phải phân tán nguồn lực và sự chú ý tại Trung Đông có thể khiến dư địa thương lượng của Washington không còn thuận lợi như trước. Dẫu vậy, cũng có ý kiến cho rằng cán cân đàm phán chưa thay đổi đáng kể, bởi quan hệ Mỹ - Trung vẫn dựa trên nhiều tầng lợi ích đan xen, trong đó mỗi bên đều sở hữu những công cụ gây sức ép riêng về thương mại, công nghệ và đầu tư.

Nhìn rộng hơn, dù cạnh tranh ngày càng gay gắt, Mỹ và Trung Quốc vẫn có những lợi ích giao thoa nhất định. Biến động năng lượng, nguy cơ suy giảm tăng trưởng, gián đoạn chuỗi cung ứng, phổ biến hạt nhân hay quản trị công nghệ mới đều là những vấn đề không bên nào có thể xử lý đơn phương. Vì vậy, các cuộc tiếp xúc cấp cao như hội nghị tại Bắc Kinh vẫn giữ vai trò quan trọng, không chỉ để tìm kiếm thỏa thuận mà còn duy trì kênh trao đổi trong những thời điểm nhạy cảm.

Đối với phần còn lại của thế giới, đặc biệt là các nền kinh tế đang phát triển, điều được quan tâm không chỉ là Mỹ và Trung Quốc đạt được gì, mà là khả năng kiểm soát bất đồng giữa hai bên. Khi thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn phụ thuộc lớn vào cả Washington và Bắc Kinh, một trạng thái cạnh tranh được quản lý sẽ tạo ra môi trường dễ dự báo hơn cho các quốc gia khác trong hoạch định chính sách kinh tế, an ninh và đối ngoại.

Hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh khó có thể giải quyết những khác biệt mang tính cấu trúc trong quan hệ Mỹ - Trung. Các vấn đề như công nghệ cao, thương mại, Đài Loan, an ninh khu vực hay ảnh hưởng toàn cầu nhiều khả năng vẫn tiếp tục là nguồn cọ xát lâu dài. Tuy nhiên, nếu hai bên duy trì được đối thoại, củng cố các cơ chế liên lạc và xác lập một số giới hạn ứng xử trong cạnh tranh, đó đã là kết quả có ý nghĩa trong bối cảnh hiện nay.

Nói cách khác, giá trị lớn nhất của chuyến thăm lần này có thể không nằm ở một “thỏa thuận lớn” hay tuyên bố mang tính bước ngoặt, mà ở khả năng giúp hai cường quốc có thêm thời gian và không gian để điều chỉnh quan hệ. Trong một môi trường quốc tế còn nhiều bất định, việc Mỹ và Trung Quốc tiếp tục duy trì đối thoại, dù với kỳ vọng thận trọng, vẫn là tín hiệu cần thiết đối với ổn định khu vực và toàn cầu.