Cách tiếp cận mới trong tư duy lãnh đạo đất nước
Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã thể hiện rõ bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo đất nước, khi xác lập tự chủ chiến lược là một định hướng mang tính bao trùm, xuyên suốt trong hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Đây không chỉ là sự kế thừa tư duy độc lập, tự chủ truyền thống, mà còn là sự nâng tầm về chất trong cách tiếp cận các vấn đề chiến lược của quốc gia.
Nếu tư duy độc lập, tự chủ trước đây chủ yếu nhấn mạnh quyền tự quyết và không lệ thuộc trong điều kiện đất nước phải đối mặt với chiến tranh, bao vây, cấm vận hoặc những thách thức sinh tồn trực tiếp, thì tư duy tự chủ chiến lược trong Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng được đặt ra trong điều kiện hoàn toàn khác: đất nước hòa bình, hội nhập sâu rộng, song phải đối diện với những biến động nhanh chóng, phức tạp và khó lường của môi trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, tự chủ không chỉ là “không bị chi phối”, mà quan trọng hơn là có đủ năng lực và bản lĩnh để chủ động định hình tương lai phát triển của đất nước, lựa chọn đúng thời cơ, xác lập đúng ưu tiên chiến lược và xử lý linh hoạt các mối quan hệ lớn.
Tự chủ chiến lược trước hết là sự tự chủ trong tư duy lãnh đạo, thể hiện ở khả năng chủ động xác định mục tiêu phát triển dài hạn, lựa chọn con đường phát triển phù hợp và quyết định phương thức hành động trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc là tối thượng. Trong điều kiện thế giới đang chuyển nhanh sang cục diện đa cực, đa trung tâm, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, các yếu tố bất định và rủi ro chiến lược gia tăng, việc giữ vững năng lực tự quyết chiến lược trở thành điều kiện sống còn để bảo đảm ổn định chính trị, phát triển bền vững và giữ vững vị thế của đất nước.
Điểm mới nổi bật trong cách tiếp cận của Đảng là đặt tự chủ chiến lược trong mối quan hệ hữu cơ với yêu cầu quản trị quốc gia hiện đại. Theo đó, tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với khép kín, biệt lập hay thu mình trước những biến động bên ngoài, mà là sự chủ động hội nhập có lựa chọn, có nguyên tắc và có kiểm soát. Đảng xác định rõ việc tham gia sâu rộng vào các quá trình hợp tác khu vực và toàn cầu phải luôn gắn với việc giữ vững bản lĩnh chính trị, bảo đảm lợi ích cốt lõi của quốc gia - dân tộc và không làm phương hại đến độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và định hướng xã hội chủ nghĩa.
Cách tiếp cận này thể hiện rõ tư duy lãnh đạo vừa kiên định về mục tiêu, nguyên tắc, vừa linh hoạt về sách lược và phương thức hành động. Đây chính là cơ sở để đất nước vừa chủ động thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của môi trường quốc tế, vừa giữ vững định hướng phát triển lâu dài, không rơi vào bị động, lệ thuộc hoặc đánh đổi lợi ích chiến lược vì những mục tiêu trước mắt. Trên nền tảng đó, tư duy tự chủ chiến lược trở thành “la bàn tư duy” dẫn dắt toàn bộ quá trình phát triển và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.
Tự chủ chiến lược gắn với phát triển nhanh và bền vững đất nước
Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đặt ra một cách tiếp cận nhất quán và sâu sắc về mối quan hệ giữa tự chủ chiến lược và yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước trong giai đoạn mới. Theo đó, phát triển không chỉ được nhìn nhận như quá trình gia tăng về quy mô kinh tế hay tốc độ tăng trưởng, mà được đặt trong chỉnh thể chiến lược lâu dài, gắn chặt với năng lực tự chủ, tự cường và khả năng chống chịu của quốc gia trước những biến động phức tạp của môi trường quốc tế.
Trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, phát triển bền vững đòi hỏi quốc gia không chỉ có năng lực tăng trưởng, mà quan trọng hơn là phải làm chủ được các yếu tố then chốt của quá trình phát triển. Đó là khả năng kiểm soát và định hướng các nguồn lực chiến lược; chủ động tham gia, thích ứng và nâng cao vị thế trong các chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu; đồng thời giảm thiểu các nguy cơ lệ thuộc có thể ảnh hưởng đến an ninh kinh tế và ổn định vĩ mô. Chính trong bối cảnh đó, tự chủ chiến lược trở thành nền tảng tư duy quan trọng để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, có sức chống chịu cao và phát triển bền vững.
Tự chủ chiến lược trong phát triển kinh tế trước hết được thể hiện ở việc phát huy mạnh mẽ nội lực, coi nội lực là yếu tố quyết định, là “trụ đỡ” của tăng trưởng dài hạn. Điều này bao gồm việc nâng cao chất lượng thể chế, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và tính tự cường của nền kinh tế. Trên cơ sở đó, việc tranh thủ và sử dụng ngoại lực được đặt trong mối quan hệ biện chứng với phát huy nội lực, bảo đảm sự chủ động của quốc gia trong mọi quyết sách phát triển.
Báo cáo chính trị Đại hội XIV tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng: chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng là yêu cầu khách quan của phát triển, song hội nhập phải gắn với giữ vững độc lập, tự chủ và lợi ích lâu dài của đất nước. Việc huy động và sử dụng các nguồn lực bên ngoài cần được đặt dưới sự kiểm soát chiến lược của quốc gia, tránh rơi vào tình trạng phụ thuộc về vốn, công nghệ, thị trường hoặc nguồn cung ứng chiến lược, từ đó bảo đảm an ninh kinh tế và sự ổn định của nền kinh tế trong dài hạn.
Trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, cạnh tranh về công nghệ, tài nguyên, thị trường và nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt, tư duy tự chủ chiến lược cho phép Việt Nam chủ động lựa chọn cách thức và mức độ hội nhập phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước. Đây chính là cơ sở để tránh bị cuốn theo các xu hướng bên ngoài một cách thụ động, không để các cú sốc kinh tế, tài chính hay địa chính trị làm gián đoạn tiến trình phát triển. Trên nền tảng đó, tự chủ chiến lược trở thành yếu tố then chốt bảo đảm cho phát triển nhanh, bền vững và giữ vững định hướng phát triển của đất nước trong dài hạn.
Tự chủ chiến lược và yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới
Bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu phải đổi mới căn bản tư duy và phương thức tiếp cận, phù hợp với những biến đổi sâu sắc của môi trường an ninh khu vực và quốc tế. Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng đã thể hiện rõ quan điểm: bảo vệ Tổ quốc không chỉ là nhiệm vụ của quốc phòng, an ninh theo nghĩa truyền thống, mà là quá trình tổng hợp, liên ngành, gắn chặt với phát triển, được triển khai một cách chủ động, thường xuyên và từ sớm, từ xa.
Trong bối cảnh các thách thức an ninh ngày càng đa dạng, đan xen và chuyển hóa nhanh chóng giữa truyền thống và phi truyền thống, giữa quân sự và phi quân sự, tư duy tự chủ chiến lược trở thành nền tảng quan trọng để bảo đảm đất nước không rơi vào trạng thái bị động, bất ngờ về chiến lược. Tự chủ chiến lược trong bảo vệ Tổ quốc trước hết được thể hiện ở khả năng chủ động nhận diện, dự báo và quản trị các nguy cơ, thách thức đối với an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội; đồng thời giữ vững quyền tự quyết của quốc gia trong việc lựa chọn cách thức, thời điểm và mức độ ứng phó phù hợp với từng tình huống cụ thể.
Điểm mới trong tư duy bảo vệ Tổ quốc theo tinh thần Đại hội XIV là nhấn mạnh yêu cầu tạo dựng và duy trì môi trường hòa bình, ổn định lâu dài, là một lợi ích chiến lược cốt lõi. Theo đó, bảo vệ Tổ quốc không chỉ là ngăn chặn, đẩy lùi các mối đe dọa trực tiếp, mà còn là chủ động phòng ngừa, kiểm soát và xử lý hiệu quả các yếu tố có thể làm xói mòn nền tảng ổn định chính trị - xã hội, ảnh hưởng đến tiến trình phát triển của đất nước. Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu quản trị an ninh quốc gia hiện đại, trong đó phòng ngừa, dự báo và quản trị rủi ro được đặt lên hàng đầu.
Trong tư duy tự chủ chiến lược, phát triển và bảo vệ Tổ quốc không tách rời, mà tồn tại trong mối quan hệ biện chứng, bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau. Phát triển nhanh và bền vững tạo tiềm lực kinh tế, khoa học, công nghệ, nguồn lực con người và vị thế quốc tế, là cơ sở quan trọng để tăng cường năng lực quốc phòng, an ninh. Ngược lại, bảo vệ vững chắc môi trường hòa bình, ổn định chính trị - xã hội là điều kiện tiên quyết để các mục tiêu phát triển được thực hiện một cách liên tục và bền vững.
Tự chủ chiến lược và yêu cầu hành động của lực lượng CAND trong tình hình mới
Việc hiện thực hóa tư duy tự chủ chiến lược theo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng đòi hỏi sự vào cuộc chủ động, đồng bộ và sáng tạo của cả hệ thống chính trị, trong đó lực lượng CAND giữ vai trò nòng cốt trong bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội. Trong kỷ nguyên mới, yêu cầu đặt ra đối với CAND không chỉ là “giữ vững an ninh, trật tự”, mà còn phải chủ động tham gia kiến tạo môi trường an toàn, ổn định, lành mạnh để phục vụ phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Trên tinh thần đó, lực lượng CAND cần tiếp tục gương mẫu, đi đầu trong nghiên cứu, quán triệt sâu sắc và tổ chức thực hiện hiệu quả tư duy tự chủ chiến lược của Đảng; không ngừng đổi mới tư duy, phương pháp công tác, nâng cao năng lực tham mưu chiến lược, chủ động nắm chắc tình hình, dự báo đúng và trúng các nguy cơ, thách thức có thể tác động đến an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội.
Việc thực hiện phong trào thi đua “Ba Nhất” - “Kỷ luật nhất, Trung thành nhất, Gần dân nhất” cần được coi là nền tảng để xây dựng lực lượng CAND thực sự trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Trên cơ sở đó, công tác Công an trong kỷ nguyên mới phải bảo đảm “Ba Tốt” - “An ninh trật tự tốt nhất, Góp phần phát triển đất nước tốt nhất, Phục vụ nhân dân tốt nhất” qua đó khẳng định vai trò tiên phong của lực lượng CAND trong thực hiện các mục tiêu chiến lược mà Đại hội XIV của Đảng đã đề ra.
Trong tư duy tự chủ chiến lược, CAND không chỉ là lực lượng bảo vệ, mà còn là chủ thể quan trọng tham gia kiến tạo phát triển. Thông qua việc giữ vững ổn định chính trị - xã hội, bảo đảm an ninh, an toàn cho các hoạt động kinh tế - xã hội, phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả các rủi ro an ninh, lực lượng CAND góp phần trực tiếp tạo dựng môi trường an toàn, minh bạch, lành mạnh - điều kiện tiên quyết để nền kinh tế đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.
Có thể khẳng định, việc quán triệt và thực hiện nghiêm túc tư duy tự chủ chiến lược gắn với phong trào thi đua “Ba Nhất, Ba Tốt” chính là biểu hiện sinh động của tinh thần chủ động, đổi mới, sáng tạo của lực lượng CAND trong kỷ nguyên mới; qua đó góp phần củng cố, giữ vững và phát huy thế chủ động chiến lược của đất nước, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh mới.
Yêu cầu về tự chủ chiến lược càng làm nổi bật vai trò then chốt của công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng và trong lực lượng CAND. Theo định hướng công tác xây dựng Đảng sau Đại hội XIV, việc sửa đổi, bổ sung và ban hành đồng bộ các quy định về thi hành Điều lệ Đảng, công tác kiểm tra, giám sát, cùng với việc ban hành mới quy định về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng, có ý nghĩa trực tiếp đối với việc nâng cao bản lĩnh chính trị, sự thống nhất về tư tưởng và ý chí hành động trong toàn lực lượng CAND. Đây là cơ sở quan trọng để CAND giữ vững lập trường, quan điểm, không dao động trước những tác động phức tạp của tình hình trong nước và quốc tế.
Tư duy tự chủ chiến lược theo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng là bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo và cầm quyền, kế thừa truyền thống độc lập, tự chủ của dân tộc, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển và bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh mới. Việc quán triệt và hiện thực hóa tư duy này có ý nghĩa quyết định trong việc giữ vững thế chủ động chiến lược, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển nhanh, bền vững với bảo vệ vững chắc Tổ quốc, tạo nền tảng để đất nước tiếp tục vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Động lực khởi truyền từ các văn kiện Đại hội XIV của Đảng 
