Anh em nhà Grimm

Anh em nhà Grimm nổi tiếng với những câu chuyện cổ tích của họ dành cho trẻ em. Nhưng các tuyển tập truyện cổ tích thần tiên không phải là những thành quả chính của họ. Ít người biết rằng hai anh em Grimm sống ở thế kỷ XVIII-XIX còn là những nhà ngôn ngữ học, nhà nghiên cứu dân gian nổi tiếng và còn là cha đẻ của ngành tiếng Đức học.

Tuổi thơ và gia đình

Jacob là anh cả trong gia đình, sinh năm 1785 và Wilhelm sinh năm 1786 tại Hanau. Gia đình Grimm có 9 người con, ba người trong số họ đã chết khi còn nhỏ. Ngôi nhà nơi các nhà văn tương lai sinh ra và sống thời thơ ấu nằm ở trung tâm thành phố, trên quảng trường trung tâm Freiheitsplata. Năm 1791, cha của họ là Philipp Wilhelm Grimm, một luật sư và công chức được chuyển đến phục vụ tại thành phố nơi ông sinh ra là Steinau anh der Srabe và cả gia đình đã cùng chuyển đi.

Năm 1796, người cha qua đời và hai năm sau người mẹ đã gửi các cậu bé cho dì của chúng ở Kassel, nơi chúng có cơ hội được rèn luyện thể chất tốt để sau này vào đại học. Sau khi tốt nghiệp trung học, Jacob vào Trường Đại học Philipp Marburg và bắt đầu học luật. Một năm sau, Wilhelm cũng vào trường này.

Anh em nhà Grimm luôn khát khao tri thức. Một giáo viên đã cho họ quyền sử dụng thư viện cá nhân của mình, nơi có nhiều tác phẩm của chủ nghĩa lãng mạn và Minnesang (thơ, nhạc thể trữ tình). Mặc dù vậy, hai anh em vẫn là những người hâm mộ chủ nghĩa hiện thực và bắt đầu nghiên cứu sự phát triển của văn học Đức. Lĩnh vực hoạt động của họ rất rộng và không giới hạn trong các nguồn sách tiếng Đức mà họ còn nghiên cứu tài liệu từ các ngôn ngữ Anh, Scotland, Ailen, Sandinavi, Phần Lan, Hà Lan, Tây Ban Nha và tiếng Serbia.

Lịch sử ngôn ngữ và văn học luôn thu hút sự quan tâm của Jacob và Wilhelm. Năm 1806 họ bắt đầu thu thập những câu chuyện cổ tích và truyền thuyết, nhờ đó họ trở nên nổi tiếng. Những câu chuyện do họ viết và xuất bản là kết quả của quá trình tìm kiếm, thu thập và xử lý các câu chuyện và truyền thuyết được truyền miệng trong nhiều năm và có nguồn gốc từ các quốc gia khác nhau trên thế giới.

Một trong những nguồn truyện cổ tích chính của hai anh em là từ Dorothea Viehmann mà họ gặp vào năm 1813. Cha của Dorothea là chủ một quán trọ và cô đã được nghe từ những người khách nhiều câu chuyện và cô đã ghi nhớ trong nhiều năm. Người phụ nữ này có thể kể lại các câu chuyện nhiều lần khiến cho anh em Grimm phải kinh ngạc.

Anh em nhà Grimm -0
Hai anh em nhà Grimm.

Cuộc sống lưu động

Năm 1808, người mẹ của hai anh em Grimm qua đời và Jacob, với tư cách là anh cả phải gánh trách nhiệm lo cho hạnh phúc gia đình. Thời gian đó, anh em Grimm đã có một số thành công trong việc xuất bản các bài viết của mình về Minnesang và sau khi trở về Kassel vào năm 1811 họ đã xuất bản những cuốn sách đầu tiên của mình: Jacob (Về ca hát chuyên nghiệp Đức cổ) và Wilhelm (Những bài hát cổ Đan Mạch về các anh hùng, bản ballad và truyện cổ tích). Và vào năm 1814, tập truyện cổ tích đầu tiên của anh em Grimm đã ra đời.

Năm 1812, Jacob và Wilhelm cùng với em gái chuyển đến một căn hộ ở Kassel. Hai anh em đã khá nổi tiếng và công việc tại thư viện giúp họ có đủ thời gian cho công việc riêng của mình ngay tại nơi làm việc. Không gặp vấn đề gì về tiền bạc, nhuận bút của Jacob và tài sản thừa kế do cha mẹ ông để lại đủ sống. Tuy nhiên, hai anh em không thể tự chi phí để xuất bản. Nhà tài trợ chính của họ là bà Wilhelmine Caroline von Danemark.

Năm 1815, tập thứ hai của "Những câu chuyện cổ tích của trẻ em và gia đình" được xuất bản, năm 1819 - tập đầu tiên được sửa nhiều và vào năm 1822 dưới dạng tập thứ ba là những chú giải cho hai tập đầu tiên. Những câu chuyện cổ tích cũng được xuất bản riêng thành một tập duy nhất (ấn bản nhỏ) và nổi tiếng đến mức chúng bắt đầu được dịch sang tiếng Anh. Ngoài truyện cổ tích, anh em nhà Grimm còn sưu tầm những câu chuyện kể và các truyền thuyết Đức. Một tuyển tập 2 tập có tựa đề "Những câu chuyện cổ tích Đức" đã được xuất bản vào năm 1816-1818 nhưng không thực sự nổi tiếng.

Sau khi phát hành cả 2 tập "Những câu chuyện cổ tích về trẻ em và gia đình", Jacob bắt đầu công việc với "Ngữ pháp tiếng Đức". Tập đầu tiên chứa thông tin về sự suy giảm, tập thứ hai về sự hình thành từ. Không có cấu trúc và các bảng khô khan. "Ngữ pháp tiếng Đức" nhấn mạnh vào mối liên quan giữa các ngôn ngữ Đức và sự phát triển lịch sử của chúng.

Công việc viết cuốn sách là lâu dài và khó khăn. Jacob đã mang từng tờ bản thảo đến nhà xuất bản chứ không phải toàn bộ cuốn sách như thường lệ. Chỉ riêng việc in tập đầu tiên, xuất bản năm 1819 đã mất 14 tháng! Tập thứ hai chỉ được hoàn thành vào năm 1826. Việc nghiên cứu về lịch sử ngôn ngữ và theo dõi các giai đoạn phát triển của chúng của Jacob là bước quan trọng trong sự phát triển của ngôn ngữ học và cho thấy cách phát sinh của phương ngữ miền Nam nước Đức. Trong khi đó, Wilhelm lại say mê ngôn ngữ và văn hóa Bắc Âu, đồng thời xuất bản nhiều tài liệu về chữ rune.

Năm 1820 bà Wilhelmina Carolina von Danemark, người tài trợ cho công việc của Grimm đã qua đời và hai anh em buộc phải chuyển đến một ngôi nhà khiêm tốn hơn. Em gái của họ là Charlotte từng sống với họ suốt thời gian qua để làm "nội trợ" đã kết hôn và rời đi. Hai anh em bắt đầu những năm tháng cô đơn. Họ di chuyển nhiều nơi nhưng vẫn tiếp tục sống và làm việc cùng nhau cho đến khi Wilhelm kết hôn với Dorothea Wild vào năm 1825. Năm 1829, sau khi sinh đứa con đầu lòng, gia đình chuyển đến Gottigen. Bất chấp những thay đổi xảy ra, hai anh em Grimm vẫn tiếp tục sống cùng nhau.

Từ năm 1830, Jacob trở thành giáo sư, Wilhelm vẫn làm thủ thư, nhưng 5 năm sau ông cũng nhận được chức danh giáo sư. Tại đây, họ tiếp tục công việc với các tác phẩm riêng của mình. Jacob tiếp tục công trình "Ngữ pháp tiếng Đức" và xuất bản thêm hai tập nữa, đồng thời ông còn nghiên cứu thần thoại Đức. Trong tác phẩm cùng tên "Truyện thần thoại Đức" xuất bản năm 1835 ông đề cập đến những ý tưởng về đức tin trước Cơ đốc giáo, so sánh chúng với thần thoại và truyền thuyết cổ. Còn Wilhelm thực tế đã tự mình hoàn thành tập thứ ba của "Những câu chuyện cổ tích về trẻ em và gia đình", được xuất bản vào năm 1837.

Năm 1838 hai anh em Grimm bắt đầu một dự án chung quy mô lớn - Từ điển tiếng Đức của Anh em Grimm.

Hoạt động chính trị

Công việc nghiên cứu các đặc điểm văn hóa cũng có một ý nghĩa chính trị: sự thống nhất của các vùng đất nhỏ của Đức trong những năm đó. Jacob đã tích cực hoạt động theo hướng này và thậm chí còn là thành viên của Quốc hội Frankfurt vào năm 1848. Hai anh em cũng tích cực tham gia vào việc tạo dựng quyền con người của nước Đức. Song không phải mọi thứ đều suôn sẻ.

Vì những chỉ trích Vua Ernst August I, cả hai anh em Grimm (cũng như 5 giáo sư khác tại Đại học Gottingen) đã bị mất việc, và Jacob phải rời khỏi thành phố trong vòng ba ngày. Wilhelm cùng gia đình đi theo anh trai mình. Anh em nhà Grimm đã sống ba năm tiếp theo ở Kassel.

Thời gian đầu, tất cả các giáo sư và hai anh em Grimm bị sa thải nhận lương từ một quỹ quyên góp đặc biệt. Không lâu sau Jacob và Wilhelm nhận được lời đề nghị từ Carl Reimer và Salomon Hirzel là các nhà xuất bản từ Leipzig về việc xuất bản cuốn từ điển của họ. Cuốn từ điển được làm đến từ D từ phía Wilhelm và từ F từ phía Jacob. Bản thân hai anh em đã nói về nó như một tập hợp các từ "từ Luther đến Goethe", tập trung vào lịch sử phát triển của chúng chứ không phản ánh các nguyên tắc khô khan. Cuốn từ điển gồm các ví dụ từ các tác phẩm văn học, ngôn ngữ chuyên môn và ngôn ngữ hội thoại. Có nghĩa là từ ngữ thể hiện trong môi trường tự nhiên của nó.

Để dành thời gian cho việc làm từ điển, Jacob và Wilhelm đã gác lại tất cả các dự án khác. Bạn bè và đồng nghiệp đã tham gia vào việc thu thập thông tin. Mặc dù vậy, từ điển đòi hỏi nhiều năm làm việc. Toàn bộ quá trình thu thập thông tin và xuất bản các tập đã được nhà xuất bản trả tiền.

Những năm cuối đời ở Berlin

Năm 1840, sau khi vua Phổ mới Friedrich Wilhelm IV lên nắm quyền, hai anh em Grimm đã được tha thứ và được gọi đến Berlin, họ đã sống tại đó suốt 20 năm sau đó. Thời kỳ này, Jacob và Wilhelm đã viết rất nhiều về công việc nghiên cứu, sở thích và chủ nghĩa tự do của họ. Kết quả của sự nỗ lực kết hợp với lịch sử ngôn ngữ và xã hội là cuốn "Lịch sử ngôn ngữ Đức". Công việc về từ điển cũng không dừng lại. Tập cuối cùng, tập 33 đã được xuất bản vào năm 1860, sau cái chết của Wilhelm.

Wilhelm mất năm 1859 do bệnh phổi. Gần bốn năm sau - năm 1863 Jacob cũng qua đời vì đột quỵ. Ngay cả sau khi chết, hai anh em Grimm vẫn ở bên nhau: cả hai được chôn cất tại quận Schoneberg, Berlin.

Hải Yến (Tổng hợp)

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).