Chuyện của người ở lại
Nhớ lại những ngày tháng trực tiếp chiến đấu tại chiến trường miền Đông Nam Bộ, đôi mắt người cựu binh 81 tuổi ánh lên niềm tự hào. Ông bảo: “Nhiều chuyện lắm, nhưng giờ già rồi, khó kể chi tiết. Chỉ chắc chắn một điều là hồi đó gian khổ, ác liệt lắm”. Rồi, ông kể về những tháng ngày hành quân theo đoàn giao liên về R (căn cứ Trung ương Cục miền Nam tại rừng Chàng Riệc, tỉnh Tây Ninh) nhận nhiệm vụ.
Trước khi gặp ông, qua lời kể của đồng đội, tôi được biết Đại tá Nguyễn Phong Giang là một người hay chữ, viết lách giỏi, ca cực hay và đánh giặc rất kiên cường. Ông là một trong những người có công lớn trong việc ghi chép, sưu tầm những tư liệu về Đoàn 180 và được ví như là cuốn “tư liệu sống” của đơn vị.
Sau một năm tòng quân, đầu năm 1965, chiến sĩ Nguyễn Phong Giang (quê huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp) được cấp trên chọn đi học “điện đài” ở miền Đông. Trên đường hành quân đến trạm B11 thuộc huyện Đức Huệ (Long An), đoàn tạm nghỉ chân chờ ngày tiếp tục lên đường, Nguyễn Phong Giang đã gặp Phạm Văn Hùng và Huỳnh Công Trứ cùng quê, cũng đang chờ chuyển giao liên về chiến khu R. Cùng cảnh ngộ lần đầu xa quê, 3 chàng thanh niên chả mấy chốc hiểu, cảm thông, gắn bó và yêu thương nhau vô cùng.
Bao nhiêu cái bỡ ngỡ, đối mặt với bao nhiêu nguy hiểm rình rập như: rắn chàm quạp cắn, B-52 dội bom, sốt rét ác tính, biệt kích bắn và cây rừng đè... không làm khó họ. Từ việc lao động như đào chiến hào, cưa cây lấy củi phụ chị nuôi..., đến trực tiếp cầm súng chiến đấu, các anh luôn sát cánh bên nhau, đều làm với tinh thần trách nhiệm và nhiệt huyết cao nhất của tuổi trẻ.
Đại tá Nguyễn Phong Giang kể: “Trong 3 anh em chúng tôi, Trứ có dáng vẻ thư sinh nhất. Nhưng, khi ra chiến trường, dáng vẻ thư sinh nó bay đâu mất, thay vào đó là sự lăn xả, dũng cảm quên mình. Chính vì vậy mà đầu năm 1966, Trứ cùng một số anh em đơn vị Đoàn 180 được Trung ương Cục chọn đưa ra bổ sung cho quân chủ lực miền, tức Công trường 9 (Sư 9) - sư đoàn bộ binh chủ lực cơ động đầu tiên của Quân giải phóng miền Nam.
Trận càn Át-ten Bo-rơ, quân Mỹ tập trung xe tăng, bộ binh càn vào vùng “Tam giác sắt”. Trong một cuộc giao chiến với địch, Trứ đã dùng B-40 bắn cháy 2 xe tăng M-113 của Mỹ, anh đã bắn đến quả đạn cuối cùng và hy sinh anh dũng tại trận địa”.
Sau khi Huỳnh Công Trứ hy sinh, Nguyễn Phong Giang cùng Phạm Văn Hùng tiếp tục sát cánh bên nhau trong nhiều trận đánh. Năm 1968, Nguyễn Phong Giang bị thương. Rồi, theo sự phân công, điều động của tổ chức, hai anh em mỗi người một đơn vị khác nhau. “Cứ tưởng anh em sẽ có ngày gặp lại, nhưng sự ác liệt của cuộc chiến tranh đã không cho chúng tôi có cơ hội đó”, Đại tá Nguyễn Phong Giang ngậm ngùi chia sẻ.
Tháng 9/1968, khi đang ở căn cứ chuẩn bị cho trận đánh “khuấy nhão rút cùi” của căn cứ Thiện Ngôn, Nguyễn Phong Giang nhận được thư Hùng gửi, trong thư có đoạn viết: “...Nhớ ngày nào anh, Trứ cùng em lên rừng, sống bên nhau. Năm 1966 Trứ ra đơn vị chủ lực và hy sinh. Anh bị thương rồi trở lại R. Bây giờ, còn em ở đây, nơi chiến trường Tây Ninh gian khổ, ác liệt lắm, anh à. Nhưng, em hứa sẽ quyết tâm chiến đấu lập nhiều thành tích. Em vừa kết nạp vào Đảng rồi. Xin báo tin về anh mừng... Chúc anh luôn mạnh khỏe, tiến bộ!”.
Từ khóe mắt già nua của người lính già chảy ra hai giọt nước mắt. Ông nói: “Khi lá thư của Hùng đến tay tôi thì Hùng cũng vào trận đánh Giăng Bòn Bon và hy sinh ở đó”.
Lọc trong cả kho ký ức đồ sộ, Đại tá Nguyễn Phong Giang kể lại cho tôi chuyện bảo vệ 2 phóng viên người Trung Quốc tác nghiệp tại căn cứ vào cuối năm 1965.
Sau vài ngày làm việc với các cơ quan tại căn cứ R, phóng viên Lâm Phấn và Trần Hưng được chấp nhận trực tiếp ghi hình các trận đánh của chủ lực ta. Ông cùng 2 đồng đội được giao nhiệm vụ đưa đón và bảo vệ phóng viên nước bạn suốt cuộc hành trình.
Nhận lệnh, ông và mọi người hối hả lên đường để đến kịp giờ nổ súng của Sư đoàn 9 chủ lực miền đánh vào đồn trú của địch ở Bầu Bàng (Bình Dương). Nhưng, kế hoạch thay đổi, khi đoàn đến nơi thì địch đã bị tiêu diệt. Dù vậy, Lâm Phấn vẫn quyết định ở lại chờ sáng hôm sau ra trận địa: thay vì ghi hình cuộc chiến đấu thì ê-kíp sẽ ghi hình cảnh tượng khi cuộc chiến vừa tàn.
Cay cú trước tổn thất nặng nề, chiều hôm ấy, địch cho máy bay B-52 ném bom rải thảm quanh khu vực Bầu Bàng và vùng phụ cận vì chúng nghĩ khả năng chủ lực ta chưa rút đi xa.
“Lúc ấy tôi đang tắm dưới suối, nghe tiếng động cơ thì vội vã chạy lên cùng đồng đội đưa 2 phóng viên xuống hầm, hướng dẫn họ tư thế ngồi để hạn chế sức ép của bom rồi chúng tôi triển khai vị trí chiến đấu đề phòng địch tập kích bất ngờ. Sau trận bom, cây rừng xác xơ, nhiều hầm trú ẩn bị sập, cả đoàn ai cũng lấm lem bụi đất, quần áo xộc xệch nhưng vẫn bám địa bàn ghi lại những thước phim tư liệu quý giá”.
Qua những tư liệu của Đại tá Nguyễn Phong Giang, tôi đã phần nào hiểu sâu sắc hơn những đóng góp đặc biệt quan trọng của cán bộ, chiến sĩ Đoàn 180 trong cuộc kháng chiến cứu nước kiên cường và đầy gian khổ của dân tộc.
Trong hơn 20 năm kháng chiến chống Mỹ, cán bộ, chiến sĩ Đoàn 180 đã chiến đấu trên 413 trận để bảo vệ cấp ủy, bảo vệ căn cứ cách mạng; tổ chức bảo vệ tuyệt đối an toàn 33 lần cấp ủy di chuyển căn cứ, gần 600 lần đưa đón các đồng chí lãnh đạo Trung ương Cục và khách đến làm việc tại Trung ương Cục miền Nam; bảo vệ và phục vụ hàng trăm hội nghị tại khu căn cứ an toàn. Đặc biệt là bảo vệ an toàn các đoàn khách quốc tế: Liên Xô, Trung Quốc, Triều Tiên, Cu Ba, Pháp vào tham quan chiến trường và thăm vùng giải phóng. Các đoàn khách cùng các nhà báo, phóng viên đi quay phim chụp ảnh và tiếp xúc với nhân dân ở các tuyến lửa: Củ Chi, Bình Dương, An Nam Sài Gòn, Gia Định, Tây Ninh, Long An...
Những người cùng thời, cùng chiến đấu với Đại tá Nguyễn Phong Giang không còn nhiều và đủ minh mẫn để nhớ lại các câu chuyện, kỷ niệm thời chiến như ông lại càng hiếm. Với chúng tôi - những người không phải trải qua sự khốc liệt của cuộc chiến vẫn luôn khát khao được nghe những người trong cuộc như ông kể lại, để một lần nữa thêm biết ơn, trân trọng, tự hào về quá khứ hào hùng của dân tộc.
