Một sáng tháng 3/2023 ở Siegen, thuộc bang North Rhine-Westphalia, không có dấu hiệu nào cho thấy ngày hôm đó sẽ trở thành một điểm nút trong một chiến dịch truy quét xuyên châu Âu. Thành phố vẫn trong trạng thái quen thuộc: đường phố vắng, cửa hàng chưa mở, những khu dân cư yên tĩnh. Nhưng khi trời chưa kịp sáng hẳn, tiếng xe đặc nhiệm dừng gấp, lệnh ngắn gọn và tiếng phá cửa vang lên. Một cửa hàng kem Ý khiêm tốn bị phong tỏa hoàn toàn. Không ai trong khu phố nghĩ nơi này lại liên quan đến một mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia.
Ngay trong ngày hôm đó, cơ quan công tố Đức xác nhận địa điểm này nằm trong chiến dịch Operation Eureka, cuộc truy quét phối hợp quy mô lớn của nhiều quốc gia châu Âu nhằm vào tổ chức mafia Ndrangheta của Ý. Europol đánh giá đây là một trong những mạng lưới tội phạm giàu có và quyền lực nhất thế giới, kiểm soát phần lớn dòng cocaine từ Nam Mỹ vào châu Âu. Theo Reuters, đây là một trong những chiến dịch phối hợp lớn nhất gần đây nhằm vào cấu trúc tài chính của tội phạm có tổ chức xuyên lục địa.
Operation Eureka là chiến dịch phối hợp giữa nhiều cơ quan thực thi pháp luật châu Âu, với hơn 100 lệnh bắt giữ trải rộng từ Đức, Ý, Bỉ đến Hà Lan. Mục tiêu không phải từng cá nhân riêng lẻ mà là toàn bộ cấu trúc vận hành của Ndrangheta tại châu Âu. Trong bức tranh đó, cửa hàng kem ở Siegen là một nút nhỏ trong mạng lưới kinh tế được thiết kế để hòa tan tiền bất hợp pháp vào đời sống hợp pháp.
“Ông chủ cửa hàng kem” và lớp vỏ hoàn hảo
Trung tâm của vụ án là 3 người đàn ông gốc Calabria, miền Nam nước Ý, điều hành cửa hàng kem tại Siegen. Một trong số họ được xác định là người trực tiếp quản lý hoạt động hằng ngày của cửa hàng. Theo tờ Frankfurter Allgemeine Zeitung, nhóm này không giống những nhân vật tội phạm bạo lực điển hình, mà như những người vận hành một cơ sở kinh doanh bình thường trong lĩnh vực dịch vụ ăn uống tại Đức. Họ tiếp xúc với khách hàng, duy trì hoạt động bán hàng và giữ hình ảnh một doanh nghiệp nhập cư hợp pháp.
Tuy nhiên, chính sự “bình thường” đó lại là điểm khiến họ bị chú ý. Theo hồ sơ điều tra, một khoản đầu tư khoảng 400.000 euro từ Calabria đã được bơm vào cơ sở này. Dòng vốn không mang dấu hiệu của một kế hoạch kinh doanh thông thường: không gắn với mở rộng thị trường rõ ràng, không phản ánh nhu cầu tăng trưởng tự nhiên, mà mang đặc điểm của một cấu trúc tài chính vận hành theo mục tiêu khác. Một trong các điều tra viên mô tả đây là dạng “doanh nghiệp neo vốn”, nơi hoạt động kinh doanh chỉ là lớp vỏ để hấp thụ và hợp thức hóa dòng tiền.
Để hiểu vì sao một cửa hàng kem nhỏ ở Đức có thể trở thành mắt xích trong mạng lưới toàn cầu, cần nhìn sâu hơn vào lịch sử của Ndrangheta, tổ chức mafia có nguồn gốc từ Calabria, vùng cực nam nước Ý. Ndrangheta có nghĩa là "lòng dũng cảm" hoặc "khí phách của người đàn ông" trong tiếng Hy Lạp cổ. Suốt nhiều thập niên, tổ chức này bị lu mờ trước Cosa Nostra ở Sicily, tổ chức mafia nổi tiếng hơn nhờ những vụ ám sát thẩm phán, đánh bom và các cuộc chiến đẫm máu từng gây chấn động nước Ý cuối thế kỷ 20. Nhưng chính sự ít phô trương đó lại giúp Ndrangheta phát triển âm thầm hơn.
Theo nhiều nghiên cứu của Europol và các cơ quan chống mafia Ý, cấu trúc của Ndrangheta dựa rất mạnh vào quan hệ huyết thống. Các “gia tộc” liên kết với nhau bằng quan hệ máu mủ, hôn nhân và quê quán, tạo nên mức độ trung thành và khép kín cao hơn nhiều tổ chức tội phạm khác. Điều này khiến lực lượng điều tra khó cài người thâm nhập hơn, bởi sự tin cậy bên trong tổ chức không chủ yếu dựa vào tiền bạc, mà dựa vào quan hệ gia đình kéo dài qua nhiều thế hệ.
Trong giai đoạn đầu, Ndrangheta chủ yếu hoạt động tại Calabria với các tội danh truyền thống như tống tiền, bắt cóc và bảo kê. Nhưng từ thập niên 1980, tổ chức này bắt đầu chuyển hướng mạnh sang buôn cocaine quốc tế. Theo Europol, đây là bước ngoặt quyết định giúp Ndrangheta vươn lên thành một trong những mạng lưới tội phạm giàu nhất thế giới. Nhờ quan hệ trực tiếp với các cartel Nam Mỹ, tổ chức này dần kiểm soát phần lớn tuyến cocaine vào châu Âu, đặc biệt qua các cảng Rotterdam (Hà Lan), Antwerp (Bỉ) và Gioia Tauro (Ý).
Khác với hình ảnh mafia truyền thống thường gắn với bạo lực công khai, Ndrangheta hiện đại tập trung vào thâm nhập kinh tế hợp pháp. Các nhà điều tra Ý từ lâu đã cảnh báo rằng sức mạnh thật sự của tổ chức này không nằm ở súng đạn, mà ở khả năng đầu tư, rửa tiền và hòa nhập vào nền kinh tế chính thống. Nhà hàng, khách sạn, công ty xây dựng, vận tải và dịch vụ ăn uống trở thành lớp vỏ lý tưởng cho dòng tiền từ cocaine. Chính mô hình đó giải thích vì sao một cửa hàng kem ở Siegen lại xuất hiện trong hồ sơ của chiến dịch Operation Eureka.
Lần theo dòng tiền bẩn
Để hiểu vai trò của cửa hàng kem trong cấu trúc đó, cần nhìn vào cách Ndrangheta vận hành trong thế kỷ 21. Không còn là mô hình mafia truyền thống dựa vào kiểm soát lãnh thổ hay bạo lực công khai, tổ chức này đã chuyển thành một mạng lưới kinh tế toàn cầu. Cocaine từ Nam Mỹ được đưa vào châu Âu qua các cảng lớn như Rotterdam và Antwerp, sau đó phân phối qua nhiều tầng trung gian. Vấn đề cốt lõi không còn là vận chuyển hàng hóa, mà là xử lý lợi nhuận khổng lồ sao cho hòa nhập được vào hệ thống tài chính hợp pháp.
Điều khiến vụ việc trở nên quan trọng không nằm ở mô hình rửa tiền, mà ở cách nó bị phát hiện. Bước ngoặt của Operation Eureka đến từ việc các cơ quan thực thi pháp luật châu Âu khai thác được dữ liệu từ các hệ thống liên lạc mã hóa như EncroChat và SkyECC. Đây là những nền tảng được giới tội phạm có tổ chức sử dụng rộng rãi với niềm tin rằng chúng không thể bị xâm nhập. Khi các hệ thống này bị phá, cảnh sát lần đầu tiên có thể quan sát trực tiếp cấu trúc vận hành nội bộ của mạng lưới tội phạm theo thời gian thực.
Từ dữ liệu thu được, các điều tra viên bắt đầu dựng lại bản đồ tài chính xuyên quốc gia. Operation Eureka không chỉ nhằm vào các cá nhân mà còn phá vỡ toàn bộ cấu trúc kinh tế của Ndrangheta tại châu Âu. Hơn 100 lệnh bắt giữ được thực hiện, phản ánh mức độ thâm nhập của tổ chức này vào nền kinh tế hợp pháp. Nhiều mắt xích trong hệ thống không phải tội phạm bạo lực, mà là các doanh nghiệp dịch vụ có vẻ hoàn toàn bình thường.
Trong quá trình điều tra, cơ quan chức năng thu giữ nhiều tài liệu kế toán, hồ sơ tài chính và dữ liệu giao dịch. Cơ quan công tố Đức cho rằng mối liên hệ giữa các bị cáo tại Siegen và một thành viên cấp cao của Ndrangheta tại Calabria là có hệ thống, không phải ngẫu nhiên. Khi vụ án được đưa ra xét xử tại tòa án Dortmund, theo Radio Siegen, các bị cáo phủ nhận cáo buộc tham gia tổ chức mafia và khẳng định họ chỉ điều hành một cơ sở kinh doanh hợp pháp. Tranh luận pháp lý tập trung vào câu hỏi liệu có đủ bằng chứng để chứng minh mối liên hệ trực tiếp giữa họ và mạng lưới Ndrangheta hay không. Đây là dạng tranh cãi điển hình trong các vụ án mafia hiện đại ở châu Âu: hệ thống tội phạm rõ ở cấp độ cấu trúc, nhưng mờ ở cấp độ trách nhiệm cá nhân.
Một điểm quan trọng khác là toàn bộ vụ việc không có khoảnh khắc “phát hiện đơn lẻ” kiểu trinh thám. Không có manh mối tình cờ, không có bằng chứng quyết định xuất hiện đột ngột. Thay vào đó là quá trình tích lũy dữ liệu kéo dài nhiều năm, trong đó tài chính, liên lạc mã hóa và cấu trúc doanh nghiệp được ghép lại thành một mạng lưới logic thống nhất.
Ở cấp độ rộng hơn, vụ việc ở Siegen phản ánh sự chuyển dịch của tội phạm có tổ chức trong thế kỷ 21. Theo Europol, Ndrangheta không còn dựa vào bạo lực hay kiểm soát lãnh thổ, mà vận hành như một tập đoàn tài chính phi chính thức. Cocaine chỉ là nguồn hàng đầu vào, giá trị cốt lõi nằm ở khả năng chuyển hóa lợi nhuận thành tài sản hợp pháp thông qua mạng lưới doanh nghiệp trải rộng khắp châu Âu.
Operation Eureka, xét đến cùng, không chỉ là một chiến dịch truy quét. Nó là một bản phác thảo về cách tội phạm đã tiến hóa: từ cấu trúc bạo lực dễ nhận diện sang mạng lưới kinh tế vô hình. Và trong buổi sáng yên tĩnh ở Siegen hôm đó, có lẽ nhiều người mới nhận ra rằng sự bình thường của một con phố lại chính là lớp vỏ hoàn hảo nhất cho một hệ thống tội phạm kéo dài từ Nam Mỹ đến tận châu Âu.
Theo Radio Siegen và các tài liệu tố tụng được công bố tại Đức, quá trình xét xử các bị cáo liên quan đến nhánh Siegen của Operation Eureka vẫn kéo dài do tính chất phức tạp của vụ án và khối lượng dữ liệu tài chính xuyên quốc gia cần đối chiếu. Các công tố viên Đức cho rằng đây không phải một vụ rửa tiền đơn lẻ, mà là một phần trong cấu trúc kinh tế rộng hơn của Ndrangheta tại châu Âu. Trong khi đó, phía bị cáo tiếp tục phủ nhận việc tham gia tổ chức mafia và khẳng định hoạt động kinh doanh của họ là hợp pháp. Dù sao, Operation Eureka vẫn được Europol đánh giá là một trong những chiến dịch thành công nhất nhằm vào mạng lưới tài chính của Ndrangheta trong nhiều năm qua.
