Tuyển mộ điệp viên tại thành phố Kursk bị chiếm đóng
Sau khi phát xít Đức chiếm được thành phố Kursk, từ tháng 11/1941 đến tháng 7/1942, một trạm tình báo tiền phương (Meldekopf) của "Nhóm Abwehr 105", mang mật danh "Bruno", được thành lập tại đây. Trạm do Bruno Schultz, Đại úy tình báo quân sự Đức (Abwehr), phụ trách. Schultz được Stepan Vasilyev, một cựu sĩ quan Bạch vệ lưu vong, hỗ trợ trong công tác tuyển mộ gián điệp. Mạng lưới điệp viên được tuyển mộ từ các trại tù binh Xôviết, cũng như trong số cư dân địa phương, bao gồm cả phụ nữ và thanh thiếu niên.
Trạm tình báo của Abwehr ở Kursk tiến hành hoạt động tình báo nhằm vào khu vực phía sau tiền tuyến của Hồng quân cũng như các cơ sở công nghiệp quốc phòng. Thông thường, các điệp viên hoạt động đơn lẻ để thu thập tin tức tình báo tại vùng giáp ranh mặt trận. Ngoài ra, lực lượng này còn được cài cắm vào sâu trong lãnh thổ Liên Xô như Moscow, Kuibyshev, Voronezh, Tambov, Penza, Saratov, Stary Oskol, Yelets và nhiều thành phố khác để thực hiện các nhiệm vụ tình báo.
Một trong những điệp viên của "Nhóm Abwehr 105" được tung vào hậu phương Liên Xô vào đầu năm 1942 là Leonid Shevchenko, nguyên hạ sĩ quan Hồng quân. Tháng 10/1940, sau khi tốt nghiệp lớp 8 trường trung học, y gia nhập lực lượng Hồng quân Công Nông.
Năm 1941, y là hạ sĩ thuộc Tiểu đoàn Pháo binh 3, Trung đoàn Pháo binh 680, Lữ đoàn Pháo chống tăng 1. Ngày 28/8/1941, trong các trận đánh ở ngoại ô thành phố Chernigov, y đã tự nguyện ra đầu hàng quân địch. Trong quá trình thẩm vấn, vì sợ bị đưa vào trại tù binh, Shevchenko đã khai báo toàn bộ thông tin mình biết về quân số và vị trí đồn trú của các đơn vị Hồng quân tại khu vực Chernigov.
Tháng 9/1941, với mật danh Leo, Shevchenko được Stepan Vasilyev tuyển mộ. Sau đó, y liên tục được phát xít Đức tung trở lại hậu phương Liên Xô để thực hiện các nhiệm vụ tình báo.
Bị bắt lần đầu và bản án tử hình
Vào giữa tháng 1/1942, điệp viên Leo nhận nhiệm vụ tiếp theo: cùng một nhóm gồm 5 gián điệp (2 nam, 3 nữ) đến thành phố Kuibyshev, xin vào làm công nhân tại một nhà máy để thu thập thông tin tình báo về nền công nghiệp của thành phố này. Chỉ huy nhóm là Grigory Davydov, nguyên hiệu trưởng một trường phổ thông ở Kursk, hiện là điệp viên của Đức.
Shevchenko được cấp một giấy chứng nhận miễn nghĩa vụ quân sự giả, một giấy xác nhận mất hộ chiếu do Đồn Công an số 1 thành phố Kursk cấp và 1.000 rúp. Ngày 14/1/1942, nhóm gián điệp đã trót lọt vượt qua chiến tuyến. Tuy nhiên, ngày 1/2/1942, cách thành phố Stary Oskol không xa, Leonid Shevchenko bị các chiến sĩ Hồng quân bắt giữ và giải về Cục Dân ủy Nội vụ tỉnh Kursk. Lực lượng phản gián Kursk đã nhanh chóng vô hiệu hóa các thành viên còn lại của nhóm tình báo, bao gồm cả tên trưởng nhóm Davydov.
Tại cơ quan điều tra, Shevchenko hoàn toàn thừa nhận tội lỗi của mình và khai báo về việc làm tay sai cho cơ tình báo quân sự Đức.
Trích biên bản hỏi cung Shevchenko, ngày 15/2/1942:
"Là quân nhân bị phát xít Đức bắt giữ, tôi chấp nhận làm điệp viên cho cơ quan tình báo Đức, liên tục bị tung vào hậu phương và tiền tuyến của Hồng quân từ đầu tháng 9/1941. Nhiệm vụ cuối cùng tôi nhận vào tháng 1/1942 là xâm nhập thành phố Kuibyshev để thu thập thông tin về ngành công nghiệp quân sự, nguồn dự trữ và trang bị vũ khí. Tôi xin nhận tội phản quốc và làm gián điệp cho Đức chống lại Nhà nước Xôviết".
Ngày 24/6/1942, Tòa án Quân sự Cục Dân ủy Nội vụ tỉnh Kursk đã tuyên phạt Shevchenko mức án cao nhất - tử hình - về tội phản quốc.
Cuộc đào tẩu và phục vụ trong hàng ngũ đối phương
Một ngày sau khi án được tuyên, ngày 25/6/1942, Shevchenko đã gửi đơn xin ân xá lên Hội đồng Quân sự Tập đoàn quân số 40. Trong đơn, Shevchenko viết: "...Tôi sẵn sàng nhận bất kỳ nhiệm vụ nào của Bộ chỉ huy Liên Xô và thâm nhập vào hậu phương địch để lập công chuộc tội... Một lần nữa, xin hãy trả lại cuộc đời thanh xuân của tôi và cho tôi được trở lại hàng ngũ Hồng quân Công Nông. Tôi sẽ tiếp tục chiến đấu chống quân xâm lược cho đến khi không còn một tên nào trên đất nước chúng ta".
Tuy nhiên, ngày 28/6, quân Đức phản công và đột nhập vào khu vực sở chỉ huy Tập đoàn quân 40. Lợi dụng tình hình hỗn loạn, Shevchenko đã trốn khỏi nơi giam giữ. Y đã tìm cách gia nhập một đơn vị Hồng quân và trong quá trình chiến đấu, một lần nữa đào tẩu sang phía phát xít.
Trở lại cơ quan tình báo quân sự Đức, Shevchenko kể về nguyên nhân không hoàn thành nhiệm vụ và cuộc đào tẩu của mình. Ban lãnh đạo trạm tình báo tiền phương Meldekopf quyết định không tiếp tục sử dụng y vào công tác tình báo nữa. Shevchenko được phong quân hàm hạ sĩ và chuyển sang phục vụ trong quân đội Đức. Trên cương vị tiểu đội trưởng, y đã tham gia các trận đánh chống lại quân đội Xôviết và lực lượng du kích tại Ukraine. Mùa thu năm 1943, nằm trong thành phần quân đội Đức và các đơn vị "Quân đội Giải phóng Nga" (ROA), Shevchenko được điều sang Pháp, nơi y tham gia các trận đánh chống lại quân du kích Pháp và lực lượng Đồng minh.
Hợp tác với tình báo Mỹ
Do số lượng binh sĩ thuộc ROA đào tẩu sang phía Pháp ngày càng tăng, quân Đức bắt đầu tước vũ khí của họ. Hơn nữa, sau khi bị tước vũ khí, chúng bị đưa đi làm lao động khổ sai, thậm chí có thể bị hành quyết. Lo sợ trước số phận ấy, Leonid Shevchenko đã chạy trốn sang phe Pháp, để rồi đến mùa thu năm 1944, phía Pháp bàn giao y cho quân đội Mỹ.
Trong thời gian bị quân Mỹ giam giữ, Shevchenko đã đổi họ tên của mình thành Leonid Danilenko. Tháng 5/1945, tại một trại tù binh của quân đội Đức nằm gần thành phố Marseille, Shevchenko đã lọt vào tầm ngắm của Đại tá Chaus thuộc Cơ quan Tình báo Quân sự Mỹ.
Sau một thời gian ngắn thuyết phục Shevchenko theo tinh thần chống Liên Xô, trong cuộc gặp thứ hai, Đại tá Chaus đã đề nghị y làm việc cho Mỹ và đặt cho y mật danh "Tommy".
Theo lời khai của Shevchenko, Đại tá Chaus đã tuyển y làm điệp viên, đưa trở lại Liên Xô để hoạt động cho Mỹ. Shevchenko lo sợ bị phát hiện vì từng làm việc cho tình báo Đức, đồng thời mong muốn sang Mỹ định cư. Tuy nhiên, Chaus trấn an rằng y sẽ được an toàn nhờ danh tính mới và hồ sơ thời chiến đã bị tiêu hủy. Chaus cũng cam kết chu cấp tài chính về sau và lập tức ứng trước cho Shevchenko 5.000 franc.
Cuối cùng, Đại tá Chaus đã thuyết phục được Shevchenko thực hiện nhiệm vụ nhờ lời hứa thưởng một khoản tiền lớn.
"Tôi phải trở về Liên Xô và sống tại đây để chờ một điệp viên tình báo Mỹ mang tiền đến vào đầu năm 1946. Sau khi nhận tiền, tôi phải tới vùng Ural và thu thập càng nhiều thông tin càng tốt về các nhà máy, hầm mỏ, cũng như các sản phẩm do các nhà máy sản xuất. Chaus đặc biệt nhấn mạnh rằng tình báo Mỹ quan tâm đến thông tin về các cơ sở công nghiệp sản xuất xe tăng, máy bay, pháo và các loại khí tài quân sự khác", - kẻ phản bội thuật lại nhiệm vụ của mình.
Đồng thời, viên sĩ quan Mỹ còn khuyên Shevchenko đến nhiều thành phố khác nhau ở vùng Ural, làm quen với công nhân, nhân viên tại các xí nghiệp để thu thập những dữ liệu có ích cho nước Mỹ.
Shevchenko dự định chờ người liên lạc của tình báo Mỹ tại địa chỉ: nhà số 2, làng Kabanye, huyện Kremenna, tỉnh Voroshilovgrad, nơi người chú và cô ruột của y đang sinh sống. Điệp viên này sẽ tìm đến làng và khi gặp mặt phải gọi Shevchenko bằng mật danh "Tommy".
Trở về Liên Xô và tiếp tục bị bắt
Tháng 8/1945, điệp viên Mỹ Shevchenko, khi đó mang họ Danilenko, được bàn giao cho chính quyền Xôviết và hồi hương về Liên Xô. Trong quá trình sàng lọc, Shevchenko đã che giấu được quá khứ từng làm việc cho tình báo quân sự Đức và phục vụ trong quân đội Đức Quốc xã.
Thế nhưng, mọi chuyện sau đó lại diễn ra hoàn toàn nằm ngoài dự tính của tình báo Mỹ: Shevchenko-Danilenko một lần nữa bị gọi nhập ngũ vào Quân đội Liên Xô. Phải đến khi xuất ngũ vào năm 1947, y mới trở về làng quê. Lúc này, người thân duy nhất còn sống là bà cô Antonina Shevchenko, và bà cho biết không ai đến tìm y.
Tuy nhiên, lời hứa về một khoản tiền lớn của Đại tá Chaus khiến kẻ phản bội đứng ngồi không yên:
"Tôi tin rằng đại diện của tình báo Mỹ vẫn có thể đến gặp tôi, vì vậy tôi đã đến ở với mẹ tại một địa điểm cách làng Kabanye 4 km và hằng ngày ghé sang nhà bà cô. Điều này giải thích tại sao tôi vẫn ở lại quê hương chứ không đi đâu, dù biết làm vậy sẽ đối mặt với nguy cơ bị bắt. Theo giấy tờ giả mang tên Danilenko, tôi đăng ký thường trú tại thành phố Popasnoe, tỉnh Voroshilovgrad, nhưng tôi không sống ở đó vì còn chờ đại diện của tình báo Mỹ và sợ rằng ông ta có thể xuất hiện khi tôi vắng mặt".
Linh cảm đã không đánh lừa kẻ phản bội. Những chuyến ghé thăm làng thường xuyên để tìm bà cô đã thu hút sự chú ý của lực lượng phản gián địa phương. Chẳng bao lâu sau, y bị nhận diện là Leonid Shevchenko, điệp viên của Đức vốn bị truy nã ráo riết kể từ khi vượt ngục vào năm 1942. Y bị bắt giữ và bàn giao cho Cơ quan Điều tra thuộc Cục An ninh Liên bang Nga tỉnh Kursk.
Vì phạm tội ác chiến tranh, cộng tác với phát xít Đức và hoạt động gián điệp chống Liên Xô cả trong lẫn sau chiến tranh, Shevchenko bị tuyên án tử hình. Tuy nhiên, sau khi Liên Xô bãi bỏ án tử hình vào tháng 5/1947, bản án của y được chuyển thành 25 năm lao động khổ sai. Các tài liệu lưu trữ của FSB không cho biết điệp viên của hai cơ quan tình báo, kẻ ba lần phản bội Tổ quốc này, cuối cùng đã chết như thế nào.
