Mỹ, Nga và cuộc đua tích hợp AI lên xe tăng
Ngày 7/10/2026, Công ty General Dynamics Land Systems (GDLS) của Mỹ - nhà sản xuất xe tăng Abrams - đã ký kết thỏa thuận với Công ty phát triển phần mềm Primordial Labs. Dự kiến, phần mềm Anura sẽ được tích hợp vào các xe tăng Abrams và xe chiến đấu thế hệ tiếp theo, cho phép điều khiển xe bọc thép bằng giọng nói.
Mục đích của công nghệ này là giảm tải công việc cho kíp lái, tạo điều kiện giảm quân số trong tương lai. Kíp lái chỉ cần đọc tên nhiệm vụ và các điều kiện thực hiện, Anura sẽ chuyển yêu cầu thành lệnh điều khiển mà không cần kết nối với dịch vụ điện toán đám mây, nghĩa là hệ thống vẫn có thể hoạt động khi mất kết nối. Đây là ví dụ cho thấy AI đang được ứng dụng trên xe bọc thép, không chỉ để hỗ trợ pháo thủ mà còn làm giao diện điều khiển các hệ thống trên xe.
Trước đó, Tướng Christopher LaNeve, Phó tham mưu trưởng Lục quân Mỹ, cho biết xe tăng chiến đấu chủ lực (MBT) M1E3 Abrams thế hệ mới đang được phát triển theo hướng tăng cường tự động hóa và ứng dụng các công nghệ tiên tiến. Bốn mẫu thử nghiệm đầu tiên dự kiến sẽ ra mắt vào tháng 12 năm 2026.
Từ cuối những năm 2010, Mỹ đã phát triển hệ thống điều khiển hỏa lực ATLAS dựa trên công nghệ học máy (machine learning). Theo tuyên bố của Lục quân Mỹ, hệ thống này cho phép kíp lái tiêu diệt 3 mục tiêu trong khoảng thời gian mà thông thường chỉ đủ để hạ 1 mục tiêu. Israel cũng đang nghiên cứu theo hướng này: xe tăng Merkava Mk 4 Barak được trang bị các hệ thống điện tử tiên tiến hỗ trợ nhận thức tình huống và xử lý thông tin.
Như chúng ta biết, Nga vốn được xem là cường quốc xe tăng hàng đầu thế giới và đã tích cực tiến hành các nghiên cứu tương tự trong nhiều năm qua. Phương tiện robot chiến đấu thuộc tổ hợp Shturm, từng tham gia cuộc diễn tập chỉ huy - tham mưu chiến lược "Tsentr-2026", đã được nghiên cứu phát triển từ năm 2018, thời điểm những thông tin đầu tiên về loại xe này xuất hiện.
Năm 2020, ông Sergey Chemezov, Tổng giám đốc Tập đoàn Nhà nước Rostec, nói về AI trong hệ thống điều khiển hỏa lực của xe tăng T-14 Armata: "Kíp lái không cần phải ngắm bắn, chỉ cần hướng về phía mục tiêu, phần còn lại hệ thống sẽ tự động xử lý: xác định khoảng cách chính xác đến mục tiêu và hướng pháo vào đó. Để làm điều này, xe được ứng dụng các yếu tố trí tuệ nhân tạo", ông cho biết. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc phiên bản Armata hoàn toàn không người lái đã được hoàn thiện vào thời điểm đó. Tháng 4 năm 2021, ông Chemezov nói thêm rằng xe tăng Armata robot hóa sẽ tự tìm kiếm mục tiêu nhờ AI, nhưng con người vẫn phê duyệt quyết định khai hỏa.
Armata chưa được sản xuất hàng loạt với quy mô lớn, trong khi các dòng T-80 và T-90 với nhiều biến thể đang được sản xuất và hiện đại hóa. Năm 2023, ông Vasily Elistratov, Cục trưởng Cục Phát triển AI thuộc Bộ Quốc phòng Nga, cho biết các xe tăng T-90M Proryv mới được trang bị hệ thống ứng dụng AI, còn xe tăng được phục hồi sau chiến đấu sẽ được trang bị tổ hợp điều khiển hỏa lực dựa trên mạng nơ-ron nhân tạo.
Bước tiếp theo là hiện đại hóa T-90M2. Tháng 10 năm 2025, Military Watch Magazine dẫn tài liệu của dự án phân tích Frontelligence cho biết nhà máy Uralvagonzavod (UVZ) của Nga dự kiến sản xuất 10 chiếc T-90M2 đầu tiên trong năm 2026. Theo các tài liệu được dẫn lại, biến thể này có những thay đổi ở khoang chiến đấu, màn hình quan sát và khả năng lùi. Tuy nhiên, thông tin chưa được kiểm chứng độc lập đầy đủ, và các nguồn được đề cập không xác nhận việc tích hợp AI.
Mới đây, Tư lệnh Lục quân Nga, Đại tướng Andrey Mordvichev, cũng đã xác nhận Nga bắt đầu phát triển dòng xe tăng thế hệ mới. Các xe tăng này được kỳ vọng có hỏa lực mạnh hơn, một phần nhờ hệ thống điều khiển hỏa lực tự động hóa tích hợp AI. Xe tăng hiện đại vốn đã có kính ngắm đa kênh, thiết bị ảnh nhiệt, máy đo khoảng cách bằng laser, máy tính đạn đạo và hệ thống tự động bám sát mục tiêu. Các cảm biến và camera còn hỗ trợ quan sát xung quanh xe. Tuy nhiên, sự mệt mỏi, căng thẳng và thiếu kinh nghiệm của người vận hành vẫn có thể làm giảm hiệu quả của những thiết bị này. AI có thể hỗ trợ tìm kiếm, nhận diện mục tiêu và hướng vũ khí vào mục tiêu.
AI trên xe tăng: Từ nhận diện mục tiêu đến hỗ trợ tác chiến
Ở đây cần phân biệt rõ hai khái niệm: tự động hóa và trí tuệ nhân tạo. Hệ thống tự động thực hiện các chức năng theo quy tắc hoặc thuật toán được xác định trước, chẳng hạn hệ thống nạp đạn tự động, máy tính đạn đạo và tổ hợp phòng vệ chủ động. Trong khi đó, AI, đặc biệt là các phương pháp học máy và mạng nơ-ron nhân tạo, có khả năng học từ dữ liệu để nhận diện mẫu và suy luận, chẳng hạn, phân biệt xe tăng với máy kéo qua hình ảnh. Tuy nhiên, hai khái niệm này không hoàn toàn tách biệt: AI có thể được tích hợp vào hệ thống tự động hóa, còn không phải hệ thống tự động nào cũng sử dụng AI. Trong thực tế, các nhà phát triển đôi khi dùng thuật ngữ "AI" theo nghĩa rộng, bao gồm cả những chức năng tự động hóa thông thường.
"Bộ não điện tử" được huấn luyện bằng dữ liệu nhận dạng mục tiêu có thể phát hiện mối đe dọa nhanh chóng, không chỉ dựa vào cảm biến của chính xe. AI còn có thể tiếp nhận dữ liệu trinh sát và chỉ thị mục tiêu từ xe tăng khác, drone, máy bay và bộ binh thông qua hệ thống chỉ huy, điều khiển tự động hóa quân đội (ASUV). Nhờ đó, kíp xe có thể phát hiện các mục tiêu không nằm trong tầm quan sát trực tiếp, kể cả những mục tiêu ẩn nấp trong công sự, nếu dữ liệu được cung cấp đủ chính xác và kịp thời.
AI có thể đối chiếu thông tin với các mẫu có sẵn, xếp hạng mục tiêu theo mức độ nguy hiểm, đề xuất thứ tự ưu tiên và loại đạn phù hợp, tính toán các thông số đạn đạo rồi hỗ trợ hướng pháo vào mục tiêu. Chỉ huy vẫn có thể là người xem xét thông tin và ra lệnh khai hỏa. Đây là mô hình ứng dụng tiềm năng, không phải quy trình đã được triển khai đồng nhất trên mọi xe tăng hiện đại.
Phòng vệ chủ động và tác chiến kết nối mạng
AI còn có thể hỗ trợ phát hiện các mối đe dọa đối với chính xe tăng. Radar và cảm biến có thể giúp phát hiện drone FPV trong điều kiện tầm nhìn hạn chế; máy tính trên xe có thể phối hợp với tổ hợp phòng vệ chủ động hoặc mô-đun vũ khí điều khiển từ xa để đối phó với chúng. Tuy nhiên, khả năng thực tế phụ thuộc vào cấu hình và hiệu quả của từng hệ thống.
Ở nước ngoài, người ta cũng đang đi theo hướng tương tự. Xe tăng Leopard 2A8 của Đức được trang bị tổ hợp phòng vệ chủ động Trophy; tổ hợp tương tự cũng được dự kiến trang bị trên Challenger 3 của Anh. Trong khi đó, Rheinmetall tuyên bố hệ thống phòng vệ của xe tăng Panther KF51 có khả năng đối phó với drone và các loại đạn tấn công từ trên cao. Ngày 24 tháng 9 năm 2026, KNDS, tập đoàn công nghiệp quốc phòng châu Âu, công bố hợp tác phát triển drone đánh chặn có khả năng hoạt động tự động. Theo China Daily, xe tăng Type 100 mới nhất của Trung Quốc được trang bị tổ hợp phòng vệ chủ động với radar, có khả năng phát hiện các mối đe dọa từ nhiều hướng và dẫn hướng cho đạn đánh chặn. Tuy nhiên, tự động hóa không đồng nghĩa với AI theo nghĩa hẹp.
Sau lễ duyệt binh ngày 3/9/2025, truyền thông nhà nước Trung Quốc gọi Type 100 là xe tăng có "mức độ trí tuệ cao", nhưng không công bố thông số kỹ thuật chi tiết để xác nhận việc ứng dụng AI. Những đặc điểm được công bố gồm tháp pháo không người lái, hệ thống phòng vệ chủ động và các cảm biến, camera bố trí quanh xe. Theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), phương tiện hỗ trợ đi cùng đội hình Type 100 còn có người vận hành các phương tiện trinh sát không người lái và drone.
Xe tăng càng phụ thuộc vào mạng chỉ huy tác chiến thì khả năng hoạt động độc lập khi mất kết nối càng quan trọng. Phần mềm Anura được thiết kế để xử lý trực tiếp trên thiết bị, không phụ thuộc vào kết nối điện toán đám mây. Một chuyên gia Trung Quốc viết trên Global Times mô tả Type 100 là “nút mạng tác chiến”, có khả năng phối hợp với pháo phản lực phóng loạt (MLRS) và máy bay không người lái (UAV). Trong khi đó, các tài liệu của Nga cũng đề cập đến việc sử dụng dữ liệu từ hệ thống chỉ huy, điều khiển tự động hóa quân đội (SUV).
Con người có còn nắm quyền khai hỏa?
Và câu hỏi quan trọng nhất: Ai quyết định khai hỏa? Các thông tin công khai chưa đủ để kết luận AI đã được trao quyền tự quyết định khai hỏa trên những mẫu xe tăng được đề cập. Ông Chemezov cho biết việc khai hỏa phải được con người phê duyệt, còn Rheinmetall nhấn mạnh vai trò hỗ trợ kíp lái chứ không phải thay thế họ. Hệ thống tự động cũng có thể hỗ trợ bảo đảm khả năng sống sót của xe khi bị hư hại, còn AI có thể giúp lái xe tăng dễ dàng hơn.
Tóm lại, theo các thông tin công khai, ngành chế tạo xe tăng thế giới đang ứng dụng nhiều thiết bị điện tử và tự động hóa, như hệ thống phòng vệ chủ động, bộ nạp đạn tự động và tháp pháo không người vận hành. Trong khi đó, AI theo nghĩa hẹp, với các ứng dụng nhận diện mục tiêu và hỗ trợ ra quyết định, vẫn đang ở những mức độ phát triển và triển khai khác nhau; nhiều tính năng còn là mục tiêu nghiên cứu hoặc phát triển. Không loại trừ khả năng những công nghệ này sẽ được ứng dụng rộng rãi trong tương lai gần. Uralvagonzavod cũng tuyên bố tập đoàn đang triển khai các công nghệ tiên tiến trên những dòng xe bọc thép sản xuất hàng loạt, đồng thời phát triển các mẫu xe tăng và xe chiến đấu thế hệ mới.
