Theo thể lệ, cuộc thi thơ “Xuân mới” hướng tới các chủ đề mùa xuân, đất nước và con người, trong đó ưu tiên các tác phẩm về lực lượng Công an nhân dân. Đây là một “đề thi” mở và khơi dậy được nguồn thi hứng sáng tạo dồi dào cho mỗi thi nhân say mê trong những miền cảm thức thẩm mỹ của riêng mình.
Từ hơn 3.000 tác phẩm gửi về, chỉ có 214 chùm thơ của 214 tác giả vượt qua vòng sơ khảo được đăng tải trên trang fanpage Facebook Văn học Công an và chuyên đề Văn nghệ Công an, cho thấy mức độ cạnh tranh lớn cũng như sự nghiêm cẩn trong quá trình tuyển chọn.
Cuộc thi là minh chứng sinh động cho nhận định: Thơ ca vẫn luôn giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của người Việt chúng ta tựa mạch ngầm nuôi dưỡng tâm hồn con người đứng vững trước những trầm luân, sóng gió cuộc đời.
Ban Giám khảo là các cây bút uy tín trên văn đàn đương đại gồm: nhà thơ Nguyễn Tiến Thanh, nhà thơ Trần Lê Khánh, nhà thơ Trang Thanh, Thượng tá - nhà văn Như Bình và Đại úy - nhà văn Phan Đức Lộc.
Trải qua ba phiên làm việc chính thức, Ban Giám khảo đã chấm điểm độc lập, họp xét kỹ lưỡng, phân tích tỉ mỉ từng tác phẩm và đề xuất Ban Tổ chức những thi phẩm xứng đáng đoạt giải với 1 giải Nhất (tác giả Nguyễn Hữu Quý với chùm thơ: “Viết lại hòn Vọng Phu”, “Ta như nguyên đán của nhau”, “Sông Hồng”), 1 giải Đặc biệt dành cho tác phẩm hay nhất viết về lực lượng CAND (tác giả Lý Hoàng Cung với chùm thơ: “Xuân trên đỉnh trời”, “Xuân về Dào Sa”, “Xuân nhớ người”), 2 giải Nhì (tác giả Phùng Văn Khai với chùm thơ “Lời Trọng Thủy”, “Thơ viết cho mình”, “Ta từ nguồn cội”; tác giả Nguyễn Đức Hậu với chùm thơ “Đồng bằng”, “Ly thân”), 3 giải Ba, 6 giải Khuyến khích và 11 giải Ấn tượng dành riêng cho các tác giả trong lực lượng Công an.
Xuân mới, đúng như tên gọi của nó, đã mang về một sinh khí vừa tươi trẻ, vừa sâu lắng cho làng văn trong những ngày đầu năm nhiều khát vọng. Một bất ngờ lớn của cuộc thi là thu hút được sự tham gia của đông đảo cây bút nổi tiếng trong nền văn học - nghệ thuật nước nhà: Hoàng Việt Hằng, Nguyễn Vĩnh Tiến, Nguyễn Hữu Quý, Tống Ngọc Hân, Phùng Văn Khai, Hoàng Đăng Khoa, Vi Thùy Linh...
Đồng thời, đây cũng là sân chơi cho nhiều gương mặt trẻ triển vọng chứng minh bút lực: Trần Lê Anh Tuấn, Lê Thị Kim Sơn, Lê Vi Thủy, Lê Hải Kỳ, Hà Sương Thu, Nhiên Đăng, Nguyên Như, Nguyễn Duy Thành, Võ Đình Duy, Đức Mênh, Trang Thụy, Nguyễn Đức Hậu, Nguyễn Nhật Huy, Phan Thành Đạt...
Mảng chủ đề được khai thác nhiều nhất cuộc thi này là tình cảm gia đình và tình yêu quê hương - đất nước với những cung bậc cảm xúc lấp lánh, đọng lại nhiều suy ngẫm. Khi xúc cảm dâng trào mãnh liệt, tài năng của mỗi nhà thơ được thể hiện qua kĩ thuật, cách truyền tải chiều sâu tư tưởng.
Trang Thụy nghẹn ngào nhớ về “Xác nhện trên tóc mẹ” với những câu hỏi day dứt, xót xa: “mẹ sẽ sống lại chứ? để có thêm lần nữa mẹ đi tìm người mai mối cho con”. Đậu Thị Thúy Hà luôn khắc ghi những lời cha dặn: “Mỗi bát cơm nuôi mình khôn lớn/ Nước mắt, mồ hôi nhỏ ướt cánh đồng” (Dặn con). Nguyễn Hữu Quý đứng trước sông Hồng lòng tưng bừng niềm tin sâu sắc: “Cầm trên tay một nhánh sông Hồng/ ta mở cửa bước vào mùa xuân mới” (Sông Hồng). Và nữ sĩ Thy Nguyên ngoái về quá khứ hào hùng để củng cố thêm niềm tin ấy: “Sông đỏ mãi một đời không chịu nhạt…” (Sông Hồng).
Định nghĩa quê hương - đất nước bằng thơ có lẽ là khát khao muôn thuở của các thi nhân tự cổ chí kim. Bằng một thi ảnh đắt giá, Nguyễn Đức Hậu gợi thật nhiều suy ngẫm về sức sống của quê hương - nguồn cội luôn âm thầm lan tỏa trong tâm tưởng mỗi người, mỗi thế hệ: “Một cái cây cắm vội đầu bờ/ mười năm sau bóng tràn lên xóm bãi” (Đồng bằng).
Hòa điệu với niềm trăn trở ấy, cũng mượn hình ảnh thiên nhiên, Nông Thị Hưng không giấu nổi “Nỗi nhớ trước hiên nhà”: “Chiều nay nhớ mẹ/ Con trông lên ngọn núi trước nhà/ Cây lá rung rinh thì thầm khẽ hát/ Lời then nồng nàn...”. Phùng Văn Khai cũng đau đáu cảm hứng về cội nguồn, văn hóa và lịch sử: “Đất nước ngày đêm trên ngọn sóng/ Bão lửa không ngừng cuộc can qua/ Tam tuế nhi đồng thành Ông Gióng/ Là nói gì đây với chúng ta?” (Ta từ nguồn cội).
Trong một phạm vi cụ thể hơn, dường như, sự xuất hiện của mùa xuân đã góp phần tạo phông nền làm nổi bật các chủ đề quê hương - đất nước - con người. Xuân trong thơ Trần Lê Anh Tuấn là “Phi ngựa lên đồi cao/ Đứng thở ra khói sương” (Mùa xuân trên lưng ngựa). Xuân trong thơ Đinh Tiến Hải là “Phía bên kia cánh đồng/ giọt máu tuổi thanh xuân đã khô trên cuống lá” (Có một loài chim cánh lửa).
Xuân trong thơ Nguyễn Nhật Huy là “Sương đậu vào trong kí ức của con/ Tháng giêng thơm mùi nhang và thương nhớ” (Sương đậu trên vai áo của bà). Xuân trong thơ Nguyễn Duy Thành là “Hạt thóc vui tí tách nảy mầm/ Phía rừng xa có chú chim gọi bạn” (Xuân trên bản). Xuân trong thơ Võ Đình Duy là “Cha bồi hồi ngẫm cành trẩy lộc non/ Sân gạch đỏ mướt trơn chân bước vội” (Khi trời màu trứng sáo). Những thi ảnh quen thuộc ấy đi vào thơ rất đỗi thuần mộc, tự nhiên và đằm đượm tạo những hiệu ứng cảm xúc đặc biệt.
Và tạo nên một điểm nhấn độc đáo cho cuộc thi là những bài thơ viết về hình tượng người chiến sĩ CAND, tiêu biểu như: “Khoảnh khắc” của Nguyễn Thị Bích Vượng, “Canh sương” của Nguyên Như, “Mũ kê - pi của bố” của Hoàng Anh Tuấn, “Sống chung với lửa” (Tống Ngọc Hân), “Đồng đội ơi” (Hồ Anh Tuấn), “Xuân, ghi trong vườn nhà chiến sĩ” (Yên Hà), “Chiến sĩ trẻ” (Bùi Việt Phương), “Sắc nắng trên vai” (Tặng Vũ), “Rốn rừng” (Đào An Duyên), “Đi tuần trong đêm mùa xuân” (Nguyễn Thị Khánh Liên), “Dốc ban trắng” (Du An), “Khi em làm vợ công an” (Nguyễn Đức Lợi), “Mảnh đạn còn xuyên qua những tháng năm” (Phí Văn Thanh), “Đóa hoa sáng nay” của Đức Mênh.
Các tác giả đã cố gắng khắc họa hình tượng người chiến sĩ CAND dũng cảm, kiên cường trong quá trình bảo đảm an ninh, trật tự và bình dị, gần gũi trong cuộc sống đời thường. Đó là anh lính cứu hỏa “cúi thấp hơn nữa, ôm trọn sinh mệnh đang tắt dần trong lửa” (Khoảnh khắc - Nguyễn Thị Bích Vượng). Đó là cuộc tuần tra đêm “Anh cùng đồng đội đi xuyên qua đêm bảo vệ bình yên vùng đất” (Đi tuần trong đêm mùa xuân - Nguyễn Thị Khánh Liên). Đó là người cán bộ Công an xã “cắm bản”: “chú ngồi xuống, nụ cười mở lửa/ khói lam mềm, xuân len theo vào bếp” (Áo ấm gọi xuân - Hà Sương Thu). Đó là sự hy sinh cao cả vì cuộc sống bình yên: “Tháng Bảy rì rầm tưởng nhớ/ Ngày đi Thượng sĩ, ngày về Thiếu uý…” (Ba mùa, ghi trong vườn nhà chiến sĩ - Yên Hà).
Hầu hết các tác giả Công an dự thi đều chọn khai thác đề tài này. Họ viết về đồng đội và cả chính mình với những trăn trở, niềm tự hào, sự trân trọng chân thành, sâu lắng. Đặc thù công việc giúp họ có những trải nghiệm riêng, cách nhìn vừa khác biệt, vừa chân thực để từ đó viết nên những tác phẩm “tự nhiên như hơi thở” nhằm làm nổi bật hình tượng người chiến sĩ CAND “bản lĩnh, nhân văn, vì Nhân dân phục vụ”.
Các cây bút như Đậu Hoài Thanh, Hồ Anh Tuấn, Nguyễn Minh Hiển, Đức Mênh, Phí Văn Thanh, Tặng Vũ, Triệu Việt Hoàng, Lê Thành Văn, Lê Huy Hùng, Nguyễn Thị Hồng Cẩm... đang nỗ lực nối dài mạch nguồn sáng tạo ấy bằng những tác phẩm tương đối ấn tượng.
Đáng chú ý là nhà thơ Lý Hoàng Cung (Trưởng Công an xã Lao Chải, tỉnh Lào Cai) với nhiều năm gắn bó ở rẻo cao Tây Bắc đã giúp chị tích lũy một vốn sống thật thâm trầm và rất đỗi thi vị: “Bên hiên đào bỗng nụ/ Tô một nét môi hồng/ Thêu lên vành mũ đỏ/ Ngôi sao ấm mùa đông” (Xuân về Dào Sa).
Bên cạnh những giá trị thi ca đích thực đã được chỉ ra, cuộc thi vẫn còn những bài thơ sa đà vào lối diễn ngôn tự sự, cách viết ép vần sáo rỗng hay kiểu minh họa, tuyên truyền khiên cưỡng. Thiết nghĩ, một bài thơ hay trước hết phải “chạm” được vào trái tim độc giả. Ban Tổ chức và Ban Giám khảo hy vọng rằng, khi cuộc thi “Xuân mới” khép lại cũng chính là lúc số phận của những thi phẩm vượt ra khỏi phạm vi của một tấm chứng nhận giải thưởng để thực sự được sinh ra và lan tỏa!
