Trong bài phát biểu trực tuyến hôm 18/8, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov cho biết Ukraine cần phải "khôi phục tiến trình dân chủ hoàn toàn ngay cả trong bối cảnh chiến tranh kéo dài".
Mặc dù không nhắc đến tên ông Zelensky, nhưng ông Fedorov ngụ ý rằng tổng thống đương nhiệm đang điều hành một đất nước hoạt động kém hiệu quả, đang phải vật lộn để chống tham nhũng bất chấp tình trạng khẩn cấp quốc gia. Ông Fedorov lập luận rằng, Ukraine có thể tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý toàn quốc trong tình trạng chiến tranh.
Các cuộc bầu cử đã bị đình chỉ ở Ukraine kể từ khi thiết quân luật được ban hành khi cuộc chiến Nga - Ukraine bắt đầu. Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nhiều lần nhấn mạnh khi đề cập đến việc đàm phán chấm dứt chiến tranh rằng ông không thể đàm phán trực tiếp với một tổng thống “bất hợp pháp”, bởi nhiệm kỳ 5 năm của ông Zelensky đã kết thúc vào tháng 5/2024, nhưng Ukraine chưa tiến hành cuộc bầu cử tổng thống mới, vì vậy về nguyên tắc ông Zelensky không phải là tổng thống hợp pháp của Ukraine. Tuy nhiên, ông Zelensky không muốn tổ chức bầu cử, viện dẫn lý do chiến tranh vẫn tiếp diễn và Ukraine vẫn trong tình trạng thiết quân luật.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng từng đưa ra yêu cầu Ukraine tổ chức bầu cử, dù mối quan hệ căng thẳng giữa ông và ông Zelensky đã dần được cải thiện.
Ông Fedorov, 35 tuổi, từng là Bộ trưởng Chuyển đổi số của Ukraine từ năm 2019 đến tháng 1/2026, dẫn đầu chương trình máy bay không người lái trong thời chiến trước khi đảm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Quốc phòng trong thời gian ngắn, được đánh giá là khá thành công, cho đến tháng 7.
Nhưng, ông đột ngột bị Tổng thống Zelensky loại bỏ trong một cuộc cải tổ chính phủ sau khi xảy ra mâu thuẫn với tướng Oleksandr Syrskyi, chỉ huy quân đội. Các cuộc biểu tình đường phố nổ ra sau đó, dẫn đến việc ông Syrskyi bị cách chức, nhưng không có dấu hiệu nào cho thấy ông Fedorov sẽ được phục chức. Hôm 18/8, ông Zelensky chính thức đề cử ông Yevhen Khmara, quyền Bộ trưởng Quốc phòng, vào vị trí Bộ trưởng. Sau đó, ông Khmara đã được Quốc hội Ukraine phê chuẩn.
Các cuộc thăm dò dư luận được tiến hành vào đầu tháng 8 cho thấy cựu bộ trưởng sẽ đứng thứ ba trong vòng đầu tiên của cuộc bầu cử tổng thống với 13,1%, sau ông Zelensky với 22,3% và cựu lãnh đạo lực lượng vũ trang, hiện là Đại sứ Ukraine tại Anh Valerii Zaluzhnyi, với 21,4%.
Cuộc thăm dò dư luận tương tự do Trung tâm Nghiên cứu xã hội Socis thực hiện cũng kết luận rằng ông Zelensky sẽ bị cả ông Fedorov và ông Zaluzhnyi đánh bại trong vòng bầu cử thứ hai.
Bất chấp sự gia tăng nhanh chóng về mức độ ủng hộ và tín nhiệm, vẫn chưa rõ liệu ông Fedorov có thể duy trì được đà phát triển này hay không. Giới chuyên gia nhận định, "sự bứt phá trong các cuộc thăm dò dư luận hiện nay của Fedorov phần lớn là kết quả của sự chú ý dồn dập từ dư luận, và điều đó diễn ra gần như chỉ sau một đêm". Theo các nhà phân tích, triển vọng tranh cử của Fedorov sẽ phụ thuộc vào việc ông gia nhập phe đối lập, quay lại đội ngũ của ông Zelensky, hay rời bỏ chính trường để chuyển sang kinh doanh.
Trước khi bị cách chức, ông Fedorov từng được xem là nhân vật có thể hỗ trợ ông Zelensky tái đắc cử hoặc đưa dự án chính trị của ông Zelensky vào quốc hội. Giờ đây, viễn cảnh đó khó có khả năng xảy ra. "Nếu ông Fedorov quay trở lại với tư cách là Bộ trưởng Quốc phòng sau khi đã đưa ra các tối hậu thư, điều đó sẽ bị coi là thất bại đối với ông Zelensky và là thắng lợi cho ông Fedorov", một chuyên gia nhận định.
Vấn đề then chốt khác là thời điểm tổ chức bầu cử. Các nhà phân tích cho rằng, nếu chu kỳ bầu cử tiếp theo còn cách xa vài năm nữa, ông Fedorov có thể sẽ mất đi sức ảnh hưởng, nhưng bản thân ông Zelensky cũng sẽ phải đối mặt với những vấn đề lớn.
Lệnh thiết quân luật của Ukraine, được ban bố khi Nga bắt đầu cuộc tấn công toàn diện vào năm 2022, quy định rõ việc cấm tổ chức các cuộc bầu cử tổng thống, quốc hội và địa phương. Cách duy nhất để tổ chức bầu cử tổng thống là dỡ bỏ lệnh thiết quân luật hoặc sửa đổi luật pháp. Ukraine nhiều khả năng sẽ chỉ tổ chức bầu cử sau khi chiến tranh kết thúc, tuy nhiên Nga chưa có dấu hiệu nào cho thấy họ sẽ đồng ý với bất kỳ lệnh ngừng bắn nào.
Hồi tháng 7, tờ Ukrainska Pravda dẫn các nguồn tin cho biết chính quyền của ông Zelensky đang cân nhắc tổ chức bầu cử vào mùa thu này và tìm cách thuyết phục Đại sứ Ukraine tại Anh Valerii Zaluzhnyi cùng Chánh Văn phòng Tổng thống Kyrylo Budanov không ra tranh cử. Ông Zaluzhnyi đã từ chối yêu cầu này, trong khi ông Budanov không đưa ra câu trả lời. Theo một người am hiểu vấn đề, giới lãnh đạo Ukraine thực sự đã cân nhắc việc tổ chức bầu cử, nhưng mọi cuộc bầu cử đều phụ thuộc vào việc có đạt được thỏa thuận ngừng bắn hay không.
Artem Bronzhukov, một nhà phân tích chính trị người Ukraine, đặt câu hỏi liệu việc tổ chức bầu cử có khả thi hay không khi Nga vẫn tiếp tục ném bom. Ông nói: “Hiện nay vẫn chưa có định hướng rõ ràng về cách đảm bảo an toàn cho người dân trong bối cảnh chiến tranh toàn diện”.
Nếu Ukraine tổ chức bầu cử, họ sẽ phải đối mặt với thực tế hàng triệu người đã phải lưu vong và di dời kể từ khi chiến tranh bắt đầu, và hơn 1 triệu người đang phục vụ trong lực lượng vũ trang, nhiều người trong số đó đang ở tiền tuyến. Khoảng 1/5 lãnh thổ của đất nước đang nằm trong quyền kiểm soát của Nga.
