Xử lý nhà đất dôi dư gặp khó vì “vênh” cung - cầu
Theo số liệu báo cáo từ Bộ Tài chính, tính tới thời điểm hiện nay trên cả nước, số cơ sở nhà, đất dôi dư đã có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa đưa vào khai thác triệt để là 11.412 cơ sở.
Con số này, so với gần 29.000 cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức, bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính chiếm tới gần 50%. Trong khi đó, theo kế hoạch, toàn quốc phải bảo đảm hoàn thành việc xử lý, khai thác toàn bộ các cơ sở nhà, đất dôi dư trong quý II/2026, không để hư hỏng, xuống cấp, gây lãng phí.
Thực tế, sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính các cấp, việc bảo đảm trụ sở làm việc theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cơ bản đã được thực hiện kịp thời. Nhiều cơ sở nhà, đất sau sắp xếp đã được bố trí phục vụ các mục đích giáo dục, y tế, văn hóa và các nhu cầu công cộng khác, qua đó tạo thêm nguồn lực phục vụ người dân và địa phương.
Cụ thể, có 3.015 cơ sở được bố trí làm cơ sở giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở phục vụ lĩnh vực y tế; 2.385 cơ sở được sử dụng làm thiết chế văn hóa, thể thao và 626 cơ sở phục vụ các mục đích công cộng khác.
Bên cạnh đó, quỹ nhà, đất dôi dư còn được giao cho các tổ chức có chức năng quản lý, kinh doanh nhà và các tổ chức phát triển quỹ đất để phục vụ các mục tiêu phát triển lâu dài, đồng thời tạo nguồn lực cho đầu tư phát triển thông qua các hình thức giao đất, cho thuê đất theo quy định pháp luật.
Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Tài chính, tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư vẫn còn chậm, chưa đồng đều giữa các địa phương.
Trong những khó khăn được liệt kê, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) cho rằng, khi sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp phát sinh số lượng lớn trụ sở, nhà, đất dôi dư cần đưa vào khai thác, tạo lượng cung lớn; trong khi lượng cầu của khối Nhà nước (để làm trụ sở, cơ sở hoạt động sự nghiệp) và khối ngoài Nhà nước (nhu cầu thuê nhà, đất của tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước) ở nơi có tài sản dôi dư giảm (do cơ quan, đơn vị dịch chuyển về trung tâm tỉnh mới, xã mới và sự dịch chuyển của mô hình kinh doanh từ trực tiếp sang online) dẫn tới mất cân đối cung – cầu.
Chưa kể, nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư có quy mô nhỏ, lẻ, ở các địa bàn khó khăn, vùng sâu, vùng xa, không có lợi thế thương mại, các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước không có nhu cầu thuê trong khi để sử dụng làm các công trình công cộng thì cần có kinh phí và nhân sự quản lý.
Cùng với đó, nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư được giao cho cấp xã quản lý, khai thác, xử lý; tuy nhiên, một số đơn vị cấp xã còn lúng túng trong triển khai thực hiện…
Áp KPI để đẩy nhanh tốc độ xử lý nhà đất dôi dư
Để đẩy nhanh tốc độ xử lý nhà đất dôi dư sau sáp nhập, Bộ Tài chính xác định tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là một trong những nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới.
Trong đó, các quy định về tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản công chuyên dùng và các văn bản phân cấp thẩm quyền trong quản lý, sử dụng tài sản công sẽ tiếp tục được rà soát, hoàn thiện nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho quá trình xử lý tài sản sau sắp xếp.
Bộ Tài chính cũng đề nghị các bộ, ngành và địa phương tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo đối với việc quản lý, khai thác và xử lý tài sản công; tiếp tục rà soát các cơ sở nhà, đất đang quản lý để kịp thời đưa vào sử dụng hoặc khai thác theo quy định, tránh thất thoát, lãng phí.
Đặc biệt, một giải pháp đáng chú ý được Bộ Tài chính đề xuất là kết quả quản lý, khai thác, xử lý nhà, đất dôi dư sẽ được xem xét là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu bộ, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị. Việc gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả xử lý tài sản công sẽ tạo thêm động lực trong tổ chức thực hiện, đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát đối với nguồn lực công.
Ngoài ra, để tạo đột phá về cơ chế, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư phát sinh sau sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính.
"Dự thảo đề xuất nhiều giải pháp nhằm rút ngắn quy trình xử lý như đơn giản hóa cách xác định giá cho thuê, phân cấp mạnh hơn cho địa phương, cho phép điều chỉnh linh hoạt các phương án quản lý, khai thác và giảm bớt các thủ tục hành chính không cần thiết. Đáng chú ý, dự thảo cũng đề xuất cho phép điều chỉnh giá cho thuê trong trường hợp đã công khai nhưng chưa lựa chọn được người thuê nhằm tránh tình trạng tài sản bị bỏ không kéo dài", ông Thịnh nói.
Với hơn 11.000 cơ sở nhà, đất vẫn đang chờ được xử lý, dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển từ tư duy quản lý tài sản sang khai thác nguồn lực, vừa tránh lãng phí, vừa tạo nguồn lực cho phát triển.
