Nếu các thế hệ đi trước đã góp sức giành độc lập, thống nhất và xây dựng đất nước thì thế hệ hôm nay đứng trước một thử thách mới: góp phần tạo dựng năng lực tự cường quốc gia bằng tri thức và khoa học công nghệ.
Tự cường không chỉ là ý chí vượt qua khó khăn mà còn là khả năng chủ động lựa chọn con đường phát triển, thích ứng trước biến động và tạo dựng giá trị bằng nội lực. Trong một thế giới mà tri thức, dữ liệu và công nghệ ngày càng quyết định sức cạnh tranh, nền tảng của tự cường phải bắt đầu từ chất lượng con người.
Hơn một thế kỷ trước, các chí sĩ yêu nước trong phong trào Duy Tân đã nhận ra rằng muốn chấn hưng đất nước phải bắt đầu từ nâng cao dân trí. Tư tưởng “Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh” vẫn mang giá trị thời sự.
Khai dân trí hôm nay là nâng cao năng lực số và tư duy khoa học. Chấn dân khí là nuôi dưỡng tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm. Hậu dân sinh là đưa thành tựu công nghệ vào giải quyết những vấn đề thực tiễn, cải thiện đời sống người dân.
Tinh thần ấy đặt ra yêu cầu mới đối với thế hệ trẻ. Thành thạo một công cụ AI có thể giúp công việc nhanh hơn nhưng giá trị thực sự nằm ở khả năng đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và tạo ra giải pháp hữu ích. Một kỹ sư không chỉ cần vận hành công nghệ mà còn phải biết cải tiến, sáng tạo. Một người trẻ khởi nghiệp không chỉ cần ý tưởng táo bạo mà còn phải tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu thực tế. Điều quan trọng không phải là sử dụng được bao nhiêu công nghệ mà là tạo ra được giá trị gì từ công nghệ ấy.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”. Trong kỷ nguyên số, đầu tư cho công nghệ có thể tạo ra những thay đổi nhanh chóng nhưng đầu tư cho con người mới tạo dựng năng lực phát triển lâu dài. Một quốc gia có thể tiếp nhận những nền tảng tiên tiến từ bên ngoài nhưng năng lực sáng tạo và sức cạnh tranh bền vững phải được hình thành từ chính nguồn nhân lực của mình.
Đây cũng là tinh thần trong những định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trọng dụng nhân tài. Điều đáng suy nghĩ không chỉ là đầu tư bao nhiêu cho công nghệ mà còn là làm thế nào để hình thành một thế hệ đủ năng lực nghiên cứu, sáng tạo và giải quyết những bài toán phát triển của đất nước.
Tuy nhiên, năng lực cá nhân không thể phát huy đầy đủ nếu thiếu môi trường phù hợp. Một sinh viên có sáng kiến mới sẽ tìm đến đâu để được hỗ trợ? Một nhà nghiên cứu trẻ có được khuyến khích theo đuổi những vấn đề khó và chấp nhận khả năng thất bại? Một người có năng lực thực sự liệu có cơ hội phát triển tương xứng với đóng góp của mình?
Khát vọng cống hiến không thể lớn lên chỉ bằng những lời động viên. Nó cần được nuôi dưỡng trong môi trường mà tri thức được tôn trọng, sáng tạo được khuyến khích và thành quả được đánh giá công bằng. Không thể chỉ kỳ vọng người trẻ tạo ra đột phá nếu chưa trao cho họ cơ hội thử sức và trưởng thành từ thực tiễn.
Điều đó đòi hỏi sự thay đổi trong cách giáo dục, sử dụng và đánh giá con người. Người học cần được khuyến khích đặt câu hỏi thay vì chỉ ghi nhớ câu trả lời. Người lao động trẻ cần có cơ hội đảm nhận những công việc thử thách. Những ý tưởng mới cần được xem xét dựa trên giá trị và tính khả thi thay vì tuổi tác hay vị trí của người đề xuất.
Tự cường trong một thế giới ngày càng kết nối cũng không đồng nghĩa với khép kín. Hội nhập giúp người trẻ tiếp cận tri thức và thành tựu của nhân loại nhưng ý nghĩa của hội nhập không chỉ nằm ở những gì tiếp nhận được mà còn ở khả năng chuyển hóa tri thức ấy thành sản phẩm, sáng kiến và giá trị do chính người Việt Nam tạo ra.
Một thế hệ trẻ biết học hỏi, dám sáng tạo và có trách nhiệm với cộng đồng sẽ là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển đất nước. Lòng yêu nước trong thời đại mới không chỉ được thể hiện bằng khát vọng mà còn bằng năng lực giải quyết những vấn đề thực tiễn. Khát vọng là động lực, tri thức là nền tảng, sáng tạo là phương thức và tự cường là mục tiêu.
Vấn đề sau cùng không chỉ là người trẻ có khát vọng lớn đến đâu mà là làm thế nào để tri thức, tài năng và khát vọng ấy thực sự trở thành sức mạnh tự cường của đất nước.