Ưu tiên nguồn lực cho cộng đồng
Báo cáo kết quả sắp xếp tài sản công, trụ sở dôi dư khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản Trần Diệu An cho biết từ cuối năm 2024 đến nay, hành lang pháp lý trong lĩnh vực quản lý, sử dụng tài sản công đã liên tục được hoàn thiện. Đặc biệt, đã có sự phân cấp, phân quyền triệt để cho chính quyền địa phương trong việc quản lý, khai thác, xử lý tài sản công theo đúng tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Đến thời điểm này, các địa phương đã hoàn thành bước đầu việc sắp xếp, xử lý các cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp, bảo đảm tất cả các cơ sở nhà, đất đều có chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng, khai thác, xử lý. Tổng số nhà đất đã hoàn thành xử lý bước 1 là 26.447 cơ sở.
Qua quá trình sắp xếp, một nguồn lực cơ sở vật chất khổng lồ đã được chuyển đổi công năng, ưu tiên phục vụ các dịch vụ sự nghiệp công thiết yếu cho người dân. Cụ thể, khối tài sản dôi dư đã được bố trí: 3.015 cơ sở làm cơ sở giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở làm cơ sở y tế; 2.385 cơ sở làm thiết chế văn hóa, thể thao; 626 cơ sở cho các mục đích công cộng khác.
Thông qua quá trình sắp xếp đã tạo được nguồn lực đất đai và các cơ sở vật chất khác cho các dịch vụ sự nghiệp công thiết yếu cho người dân (y tế, giáo dục, văn hóa, thể dục, thể thao…), đặc biệt là ở đô thị lớn; không chỉ tiết kiệm một lượng lớn chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng, san lấp mặt bằng, xây dựng hạ tầng, mà còn góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân, bảo đảm người dân được thụ hưởng thành quả của cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy.
Tính đến ngày 27/5/2026, đã có 4.709 cơ sở nhà, đất dôi dư thu hồi về địa phương quản lý đã hoàn thành việc xử lý hoặc đưa vào khai thác. Đối với các bộ, cơ quan trung ương, số cơ sở nhà, đất đã xử lý thành công là 3.446 cơ sở. Việc tạo quỹ nhà, đất này vừa phục vụ mục tiêu lâu dài cho Nhà nước, vừa tạo nguồn lực cho đầu tư phát triển, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững.
Ước tính số tiền tiết kiệm được thông qua việc không phải bồi thường, giải phóng mặt bằng để sử dụng cho các mục đích y tế, giáo dục, văn hóa, thể dục, thể thao và các mục đích công cộng khoảng 30.000 tỷ đồng (tính toán trên cơ sở xác định bình quân chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng thu hồi đất nông nghiệp khoảng 500.000 đồng/m2).
Nhiều vướng mắc cần tháo gỡ
Mặc dù đạt được những kết quả ấn tượng, song bà Trần Diệu An cũng cho hay, quá trình xử lý triệt để (bước 2) vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn. Hiện cả nước vẫn còn 11.423 cơ sở nhà, đất dôi dư chuyển giao về địa phương chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa đưa vào khai thác triệt để. Các bộ, cơ quan trung ương cũng còn 702 cơ sở chưa xử lý xong.
Nguyên nhân khách quan là do khối lượng tài sản lớn phát sinh đồng loạt trong thời gian ngắn, cùng với sự mất cân đối cung - cầu khi lượng cung trụ sở dôi dư tăng cao, nhưng nhu cầu thuê lại giảm (do dịch chuyển trung tâm và xu hướng kinh doanh online). Thêm vào đó, nhiều cơ sở có quy mô nhỏ lẻ, nằm ở vùng sâu, vùng xa, không có lợi thế thương mại.
Để giải quyết bài toán này, nhiều giải pháp đã và đang được triển khai. Trong đó, việc thực hiện công tác quản lý, xử lý nhà, đất dôi dư sẽ được lấy làm một trong những tiêu chí để đánh giá KPI đối với người đứng đầu các bộ, cơ quan, tỉnh, thành phố và đơn vị trực thuộc...
Chia sẻ thêm, ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản cho biết thực tế, nhà đất dôi dư phát sinh thường xuyên và liên tục qua nhiều giai đoạn sắp xếp bộ máy. Trước khối lượng tài sản này, các địa phương đã rất quan tâm bố trí ưu tiên cho các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao theo chỉ đạo của Đảng và Nhà nước.
Thực tế, không có một khuôn mẫu cố định nào, mà các địa phương đang làm rất linh hoạt và bám sát thực tiễn: trụ sở gần cơ sở y tế sẽ được chuyển đổi công năng làm y tế, gần trường học thì chuyển làm cơ sở giáo dục. Những cơ sở quy mô lớn có thể dành cho các trường đại học, cao đẳng, dạy nghề; cơ sở nhỏ hơn thì mở rộng trường phổ thông. Thậm chí, nhiều trụ sở nằm xen kẽ trong khu dân cư đã được chuyển thành nhà ở tái định cư, nhà văn hóa hoặc không gian sinh hoạt công cộng cho cộng đồng…
Về phía Bộ Tài chính, nhằm tạo kết quả đột phá, ngày 26/5/2026, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ về việc ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sáp nhập theo trình tự, thủ tục rút gọn. Khi được ban hành, Nghị quyết được kỳ vọng sẽ khơi thông mạnh mẽ nguồn lực tài sản công trong thời gian tới.
